Voorouders

blog inhoud



Voorouders Ida Gerhardt citaat


Eigenlijk riep ik maar wat. Als iemand me vroeg naar de eigenlijke betekenis van een voorouderbeeld, vergeleek ik het gemakshalve maar met een familie fotoalbum. Ik realiseerde me domweg niet dat ik daarmee zo’n zestig miljoen jaar evolutie tot een schriel stamboompje reduceerde, tot een stukje macramé van een luttel paar genetische lijnen. 

Eigenlijk is het Gods schuld. Beter gezegd: dit komt doordat ik ben opgevoed met een godsbeeld dat de mens van bovenaf schiep – naar zijn evenbeeld. Het grootste deel van de wereldbevolking kijkt daar even verbaasd naar als naar een onnodig ingewikkelde goocheltruc: staan er bij jou dan geen verre voorouders aan het begin..?

Het begrip voorouders is onontbeerlijk bij het leren kennen van Afrikaanse en Aziatische geschiedenis, talen en culturen. Maar wat betekenen die veelsoortige beelden en symbolen eigenlijk, wie of wat wordt er precies herdacht?

Ik begon dichtbij huis, bij mijn eigen voorouders, maar raakte al gauw verdwaald in het Boek van de Mens en probeerde tenslotte maar naar het eerste hoofdstuk zo'n beetje terug te lezen.


Hiroshi Hamaya

Foto: Hiroshi Hamaya, Japan, 1940

‘Maar laten we er geen elitair begrijpen van maken. Iedereen die oplettend is, die wil horen, die gepassioneerd is en niet zo maar terloops wat wil weten, die werkelijk zegt ik wil de bron van het leven kennen zal luisteren, niet naar mij, hij zal luisteren… het zit in de lucht.’ 



1


Gesteente is wat minder vergankelijk dan de rest op aarde en wordt dan ook sinds mensenheugenis geassocieerd met voort–bestaan, continuïteit, zo niet eeuwigheid. 

Voorouderbeeldjes

Sommige culturen representeren voorouders met een sacrale steen, monument of graftombe. Anderen stapelen een eilandje van rotsblokken en noemden het de verblijfplaats van voor–ouderlijke geesten, zoals soms in Japanse tuinen.

Baulé, Côte d'Ivoire 3

Uit alle windstreken kom je tussen de vele kunstvoorwerpen de prachtigste voorouderbeelden tegen: man-vrouw sculpturen, maskers, totempalen, enzovoorts.

Papua -statue






Baulé, Côte d’Ivoire


Enig begrip van voorouder-verering is onontbeerlijk bij het leren kennen van de Afrikaanse of Aziatische geschiedenis, talen en culturen – oftewel de helft van de wereldbevolking of meer.







papua new guinea

skyburrial Am. Natives

A burial platform, Apsaroke – Edward Curtis 1908

De bijbehorende rituelen zijn bestudeerd en beschreven: van knoken verzamelen bij een luchtbegrafenis tot het schoon schrobben van graven tijdens het Ching Ming Festival, van de dronken dans van gemaskerde mediums tot de requiemmis tijdens Allerzielen om de voorouderlijke zieltjes in het vagevuur te helpen doorstromen naar de hemel. 

Caroline islands - versie 2

caroline islands micronesia

Maar waar staat het begrip voorouders eigenlijk precies voor? Wie of wat wordt herdacht, vereerd, zo niet aanbeden?


Totem voorouders

SGang Gwaay, native american

Voorouders wordt veelal oppervlakkig gedefinieerd: 'voorvaderen, stamouders’ (Van Dale) of ‘een persoon waar iemand vanaf stamt’ (wikipedia) en dikwijls in verband gebracht met bloedverwantschap zo niet inteelt.

Gebroken pilaren

Het begrip voorouders gaat echter over de vele generaties die aan betovergrootouders vooraf gingen – bet staat daarbij voor beter in de oude betekenis van meer

Lineage of generations


Zeg maar tot voorbij de 513de generatie, die volgens het verwantschapsschema hoogopperaartsvooredel-stamoudbetovergrootouder heet, maar dan ben je beland in mythen, sprookjes of intelligent design – dan is de een z’n voorouder inmiddels de ander z’n spook.

Stamboom Charles II

Een nu levend individu zou 30 generaties terugtellend aankomen in de Hoge Middeleeuwen en dan ruwweg zo'n miljard voorouders hebben – meer dan de totale wereldbevolking in die tijd. - wikipedia


foto kunstwerk stamboom

(onbekend)

Wanneer iemand naar de betekenis van een voorouderbeeld vroeg, maakte ik gemakshalve een vergelijking met een oud familie-fotoalbum. Gekend heb je de meesten niet maar met wat goede wil en begrip vallen er altijd wel wat lijntjes te trekken of te herkennen. 

Zoals met het weversgezin op deze oude foto van rond 1900, mijn overgrootouders.


Lankreijer - Hafakker plm 1900

Het gezin Willem Lankreijer - Classina Hafakker rondom 1910. Mijn opa staat tweede van links.


Otto oude foto

Hun plechtige oogopslag brengt hen gevoelsmatig geen millimeter dichterbij. En vrij van belemmerende associaties besluit je zowaar een van de gehavende fotootjes te laten restaureren en uitvergroten voor ergens leuk aan de wand – iets wat je met je directe ouders niet zo gauw zou doen.



Van hun zuur verdiende centen lieten zij een gezinsportret maken, plechtig en deftig als de rijke klasse zich eeuwenlang in olieverf liet zetten – alsmede wellicht om een gehavend gebit te maskeren.

Ongetwijfeld beseften ze het uitzonderlijke van het momentum: voor het eerst binnen de geschiedenis van de arme wevers-familie zouden ze na hun overlijden nog een gezicht hebben – de voorouders ‘vereeuwigd’.

Anno nu toont hun bevroren blik, hun goeie goed, de weelderige studioachtergrond – alles versmolten en verstorven in sepia – een verleden dat hoe dan ook tot mijn geboorte leidde.


where-do-we-come-from-what-are-we-where-are-we-going-1897

D’ où Venons Nous / Que Sommes Nous / Où Allons Nous – Paul Gauguin 1897


In een tijd dat fotoalbums zelfs niet meer op het Waterlooplein belanden maar met een enkele toetsaanslag worden gewist, toont de vergeelde foto aan de muur je komaf – zij het als identiteit of curiositeit.


foto album china 2

Chinees foto albumpje, gevonden in de negentiger jaren op markt in Beijing.

Vandaar de vergelijking tussen familiefotoalbum en voorouder-beeld: beide duiden streek en stamboom, cultuur en geschiedenis.

Een beetje naïeve vergelijking, inderdaad.


stamboom


totem voorouders - versie 2

Een treffender symbool voor voort-planting dan een stamboom laat zich moeilijk bedenken: uit verschillende windrichtingen, mogelijk werelddelen uit elkaar, bundelen menselijke genen zich om al rap weer uit te waaieren vaak en tòch een geheel aan erfelijk materiaal achter te laten: een mens.

Geschiedenis kun je er eveneens in kwijt: de wortels belichamen de fysiek doorgaande lijn in de stam, de takken verbeelden de innerlijke ontwikkelingen die door de latere generaties echoën – en zo’n driekwart van de wereldliteratuur.

Stamboom + mensen






Voorouderverering interpreteerde ik niet als het aanroepen van familie-geesten om het lot van de nakomelingen gunstig te beïnvloeden, maar eerder als eerbied.

Eerbied voor de duizenden voorgaande generaties die met hun drang tot voortplanting bewerkstelligden dat hier en nu mijn klootjes in aardse modder liggen te pulseren om hun voorbeeld te volgen; not to reason why, but to do and die.

stamboom 2

Een gemakzuchtige interpretatie, inderdaad, even romantisch als verward.




Gentlemen 1


Het vierde gebod eert uw vader en uw moeder vergrapte mijn vader graag tot eerst je vader, dan je moeder

Hij zal niet hebben beseft hoe raak hij er voorouderverering mee samenvatte: het zalven van de mannelijke lijn met als voornaamste doel het vergaarde bezit bijeen te houden voor hun oude dag en hun nageslacht – in die volgorde.

Mao Zedong porselein

Voorouderverering is vrijwel wereldwijd synoniem aan voor-vaderverering. Ondanks de term God de Vader is patrilineaire afstamming echter verre van een religie.

Duidelijk voorbeeld is hoe in China tijdens Mao Zedongs bewind elke religie als opium voor het volk werd verketterd en vervolgd, terwijl de wijdverbreide voorouderverering überhaupt niet in beeld kwam – behalve dan dat de infantiele Rode Brigade alles wat ze niet begrepen sowieso graag vernietigde.


Rode Brigade

Chinees foto albumpje, gevonden in de negentiger jaren op markt in Beijing.


Van Dale: Stamboom 7. de gezamenlijke personen die uit één stamvader zijn voortgesproten, syn geslacht: de twaalf stammen van Israël.

Mexico couple

Wikipedia: Een genealogie is een opstelling van alle personen uit dezelfde familie, uitgaand van de oudst bekende voorvader in mannelijke lijn (generatie I), die stamvader wordt genoemd.

Aardewerk, Mexico.

Misschien besefte m’n vader het toch ook weer wel. Traditioneel werd de oudste zoon naar grootvader van vaderszijde vernoemd – alleen de mannelijke lijn telde.

Hierdoor ontstond het vaste patroon Johannes, Wilhelmus, Johannes, Wilhelmus – een paar eeuwenlang de meest gangbare namen in de Lage Landen. 

Tijdens de tweede wereldoorlog brak er een onherstelbaar familie-conflict uit toen de oudste broer van m’n vader met deze traditie brak – ongetwijfeld om ‘de ouwe bok’ te jennen en te onttronen. 

Jan Lankreijer

’Toen de eerste van Bep en Wim werd geboren, noemden ze hem Jo,’ vertelde m’n moeder jaren later. 

‘Wàt 'n bonje Vader daarover maakte. Hij heeft die van Willem zelfs nooit aangekeken. 

“De jongen had Jàn moeten heten!” 

De halve oorlog zat hij op het krukje bij het fornuis erover te jammeren. Boos was hij, boos bleef hij…. z’n éérste kleinkind, potdomme.’


Tapijtfabriek 1


De breuk was wellicht tekenend voor het tijdsgewricht. Ook het vader-op-zoon weversambacht – van het kleine weefgetouw in huis tot de gekmakende en trommelvlies verscheurdende machines in Hilversumse tapijtfabrieken – werd plots verleden tijd. 

‘Zodra de schaftfluit van de fabriek klonk, zette Moeder de pannen op tafel. Kon het eten alvast afkoelen en hij snel weer aan het werk. Stukloon, nou dan weet je het wel. Toen de fabriek eens 'n periode van overproduktie meemaakte, keurde zo’n voorbaas zonder blikken of blozen z’n afgewerkte tapijt af. Dat hield in dat je het tegen betaling mee naar huis moest nemen. Nou, dat heeft hij geweten, Vader liet hem alle hoeken van de fabriek zien. Want ze hàdden al prachtig Westminster op de vloer liggen in dat arbeidershuisje aan de Spoorstraat.'

Jan Lankreijer handtekening

De oude, onmachtige grumbler familias begreep niets van de zoveelste dageraad in een wereld waar iedereen altijd al tegen hem schreeuwde. Kort na de bevrijding overleeed hij. Elk van zijn zonen meende na de tweede wereldoorlog wel te weten hoe de mensheid in elkaar stak en ging zonder omzien zijn eigen weg.


old photo




2.


L. Hearn

’Het welzijn van een huidige generatie hangt af van het welzijn van de voorgaande,’ meende Lafcadio Hearn, een van de eersten die - vanuit Japan - over voorouders schreef, en doelde daarmee op zoiets als het evenzo mies makende, vooroologsche cliché als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje. 



Hearns stelling kan evengoed heel anders worden ingevuld.


Japanse begraapplaats 4

Begraafplaats, Japan, 2015.

Zo hoorde ik ooit een oudere houthandelaar verhalen over zijn vroegere reizen naar Finland en Rusland. Staande in een ijskoud landschap inspecteerde hij ‘stukken bos’ terwijl naast hem de plaatselijke boomkweker met tranen in de ogen meekeek. 

Natuurlijk, in de noordelijke, bitterkoude regionen is ’n beetje bloedverdunner nog het enige dat je enigszins warm houdt, maar niettemin: de bomen waren nog door zijn vader zaliger geplant… zoals hij bos aanlegde voor zijn zoon om lang na zijn overlijden te kappen.


Japanese begraafplaats 3

Begraafplaats, Japan, 2015.

Hearn: ’Onder de invloed van het voorouder-idee en de daarop gebaseerde cultus, ontwikkelde zich de allereerste organisatie van het gezin, met wetten aangaande eigendom en opvolging, kortom de hele structuur van de klassieke maatschappij, zowel in de Westerse als Oosterse wereld.’

De Grieks-Ierse schrijver Hearn woonde en trouwde eind negentiende eeuw in Japan, een land dat Oscar Wilde in die tijd als ‘een puur verzinsel’ beschouwde.

Als een van de eersten beschreef Hearn de ‘cultus’ waar millennia-lange voorouderverering volgens hem onvermijdelijk toe leidde.


Japanse begraapplaats 5

Jonge vrouwen kiezen uit de voorgedrukte gebeden, Komaki, Japan, 2015.


De veelal zeer jonge vrouw, al dan niet per bruidsschat verhandeld, was ondergeschikt aan alle gezinsleden van haar man. Door te trouwen voor het aangezicht van zijn voorouders – een sacrale steen, beeld, plek of tempel – werd zij onderworpen aan de regels en cultuur van zijn familie. 


chinese house compound

 Traditioneel familie erf, terracotta, China.


Hearn: 'Opmerkelijk is dat keizerlijke huwelijken altijd officieel bij de voorouders worden aangekondigd, en dat het huwelijk van de troonopvolger, of van andere mannelijke nakomelingen van het keizerlijke huis, wordt voltrokken in de keizerlijke tempel der voorouders. (…) 

Voorouder tempel

Door het huwelijksritueel wordt de bruid in de familie-religie opgenomen. Ze wordt daarmee niet alleen geadopteerd door de levenden maar ook door de doden; vanaf dat moment dient zij de voorvaderen van haar man te vereren als haar eigen. (…) 


voorouder tempel interieur

Interieur voorouder tempel, China.

Met de vereringen binnen haar eigen familie heeft ze niets meer van doen; en de begrafenisceremoniën die bij haar vertrek uit het ouderlijk huis werden uitgevoerd – zoals het ostentatief vegen van alle kamers, het aansteken van een dodenvuur voor de poort – zijn tekenend voor deze religieuze scheiding.’


People painting China

 Dorpsgezicht, wandschildering, Japan.

In menige Aziatische cultuur werd de band met het ouderlijk gezin van de bruid genadeloos doorgesneden. Met dit voor-uitzicht groeide zij ook op: elk gezinslid, inclusief zijzelf, ging ervan uit dat zij al ras het ouderlijk huis zou verlaten. Ze maakte nooit echt deel uit van de dagelijks familie aangelegenheden en had nauwelijks stem in het geheel – haar loyaliteit zou immers weldra elders liggen. Inmiddels een archaïsche traditie..?

The Kathmandu Post:  'Het ontwerp voor de nieuwe grondwet van Nepal beperkt het recht van vrouwen om voorouderlijk eigendom te erven (….) door de bepaling dat ‘zonen en dochters gelijk recht op voorouderlijk bezit zullen hebben’ eenvoudig weer te schrappen.’ posted  5 juli 2015:

Mogelijk is dit wat er wordt bedoeld met traditie als schoffering van het heden.

-Meera Dhungana

Advocaat Meera Dhungana: 'Het moge duidelijk zijn dat alleen een patriarchale mentaliteit zou willen terug-krabbelen om vrouwen het erfrecht op ouderlijk bezit te ontzeggen. Het nieuwe wetsontwerp laat eveneens onvermeld hoe alleenstaande vrouwen hun deel van het ouderlijke bezit kunnen verkrijgen. Vrouwen in ons land zijn arm, met weinig toegang tot bezit. Dit zal hun positie alleen maar verergeren.’ Posted on: 2015-07-05

Zelfs onze deftige Van Dale kent voor ‘patriarchale mentaliteit’ slechts één omschrijving: ‘ouderwets.’


teej 2 - versie 2

    Newari boerenvrouwen, tijdens festival met manden zelfgemaakte wierook , Nepal.

The battle of the sexes kan op bijna elk intermenselijk kruispunt worden aanschouwd. De bewindsmannen van Nepal maakten wereldnieuws – nota bene tezelfdertijd als het doorstrepen van de voorgestelde vrouwenrechten – door een nog kwetsbaardere groep plots wèl ongekende burgerrechten toe te kennen. Verdeel en heers?

Komaki festival

Tijdens fallus festivalKomaki, Japan, 2015.


Na aankomst op Tribuvan Airport januari jl, diende ik op een immigratiekaartje aan te vinken: 0 male 0 female 0 other.

Betekent 0 other anders dan die andere twee, vroeg ik me af tijdens het lange wachten in de rij, of is het een vergaarbak voor al het afwijkende? Bijvoeglijk naamwoord of zelfstandig naamwoord? Wat zal de lokettist doen als ik 0 other aankruis? Wellicht hetzelfde als wanneer ik 0 female zou aankruisen: een stel borstelige wenkbrauwen optrekken, wat meer kan hij doen… toch?


kumaki 2

Tijdens fallus festivalKomaki, Japan, 2015.


Zoals iemand het in een lokale krant verwoordde: ‘Waarom zou een beambte van de immigratiedienst in mijn slipje moeten kijken of ik het land in of uit mag?’

Sterker nog: afgelopen Augustus werd Nepal het eerste land ter wereld dat een bijpassend paspoort uitgaf.


- OTHER passport

‘We made history today but our top leaders didn’t want to be a part of it.’ Posted on: 2015-08-11

Maatschappelijk gezien is het een opmerkelijke ontwikkeling, politiek gezien echter louter franje. Het recente voorstel voor een nieuw Burgerlijk Wetboek in Nepal ‘gaat totaal aan LGBTI voorbij door het nergens te benoemen.’ 


 ‘We made history today but our leaders didn’t want to be a part of it.’ – Monica Shahi.

 Posted on: 2015-08-11

Voluit leest het inmiddels internationale sexe-abc: Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender and Intersexual. Toegegeven, intersexual moest ik even opzoeken: geboren met fysieke kenmerken van beider geslacht. Alleen de A van aseksueel lijkt nog te missen – of dat gevecht moet nog worden beslecht.


Colonialism

Buiten dat splitsing in de regel tot nieuwe conflicten leidt, kun je in een patriarchaal land – waarin vrouwen nagenoeg geen rechten kennen – deze derde mogelijkheid bezien als een zuivering van de herenclub.

0 other gaat over uitsluiting van de Ander, traditioneel gepaard met onderwerping en erger. 



En dat alles in een cultuur waar oudere mannen nog steeds hand in hand lopen of jonge mannen elkaar speels in het kruis grijpen – uitsluitend in het openbaar natuurlijk, het mocht eens een andere lading krijgen.


Nepal politici 4


Meera Dhungana: We hebben een door mannen gedomineerde samenleving. Het gezinshoofd is altijd een man want zo luidt de wet. Dus hebben vrouwen hun rechten te winnen op de mannen. Het feit dat vrouwen na het huwelijk hun leven in het huis van de man doorbrengen, is ook een manifestatie van het patriarchaat: de geldende regels zijn immers die van haar man. Posted on: 2015-07-27

Misschien zit er toch ’n gouden randje aan dit onnozele paspoort. Aan buitenlandse grenzen verschijnen er nu reizigers met een document dat beamte noch computer kan duiden of verwerken. Wellicht kan het nog een zigzag opstapje worden naar een wereldwijd overgaan van man/vrouw in officiële documenten èn wetgeving naar persoon – wat gelijkwaardigheid ten goede zou kunnen komen.

Voor de genealoog wordt het wel wat lastiger om nog een stamboompje in kaart te brengen, maar of daarmee nou veel meer verloren gaat dan het invullen van een sudoku of kruiswoordpuzzel…


Mexico mother and child

Mother and child, terracotta, Mexico



3.


Een orthodoxe pater familias kon - en kan vaak nog steeds -  gezinsleden uithuwelijken of afstoten, hun beroep of roeping bepalen, het leger insturen of direct laten doden – alles uit naam van het voorspoedig voortbestaan van de familie.

Een geijkte tactiek om eenheid af te dwingen is door elk gezinslid verantwoordelijk stellen voor de daden van elkaar. Alleen als het echt nodig is, grijpt het gezinshoofd in. Zelfs als Zijne Aartsvader daarbij een blunder mocht begaan, dan nog is het hele gezin aansprakelijk – zijn positie tijdens de oudedag mocht ’ns in gevaar komen.


- Hearn

Lafcadio Hearn: 'Van bediende tot de heer des huizes – en alle tussenliggende posities binnen de huislijke hiërarchie – gold dezelfde plicht: absolute gehoorzaamheid aan de heersende zeden en tradities. De voorouder-cultus stond geen individuele vrijheid toe, niemand kon naar eigen genoegen liefhebben, ieder gezinslid had naar de regels te leven. 

Het individu had welbeschouwd geen wettelijk bestaansrecht, het gezin was de maatschappelijke eenheid. Zelfs de patriarch bestond voor de wet slechts als vertegenwoordiger ervan, verantwoordelijk voor zowel de levenden als de doden.'

Hearn sprak van gezinsdespotisme. Mogelijk doordat hij als buitenstaander in Japan nooit als pater familias voor vol werd aangezien – ook al nam hij de naam Koizumi Yakumo aan, wendde hij zich tot het boeddhisme en werd professor aan de Waseda University. 


Donald Richie Japan

Een halve eeuw later zou de journalist Donald Richie, die het grootste deel van zijn leven in Japan woonde, in een interview opmerken: 

‘Als ik me hier niet een buiten-lander zou voelen, denk ik dat ik hier niet zou blijven. Was ik een Japanner, dan zou ik hier geen tien minuten blijven.’

Oftewel: het verschil tussen inwoner en toeschouwer.



L. Hearn kids

Buitenstaander Hearn voedde zijn vier kinderen bewust op als individu – zonder zich af te vragen hoe zij dit westerse denkbeeld moesten harmoniëren met het diepgewortelde groepsdenken van de omringende samenleving.




Hearn’s kinderen


Zodra er onvrede ontstaat binnen een familie met een voorouder-cultus, weet vader zich gesteund door ooms, buren, de dorpsraad, het patriarchaat. 

Soms koestert een dorp zelfs eeuwenoude afspraken met een verderop gelegen dorp om elkaar hierin te steunen – zoals het pela-schap op de Molukken. Om de loyaliteit van de nazaten duidelijk te houden, zijn onderlinge huwelijken gevaarlijk, zondig, tegen de adat, kortom verboden.

Voorouderverering met al z’n rechten, plichten en rituelen gaat in eerste instantie niet zozeer over het bestaande als wel over het ideale als wel het bestaande gezin.

foto album 2

Het millennia-oude Chinese wereldbeeld – met in het verlengde dat van Japan, Vietnam, Korea en andere Indo-Chinese landen – heeft volgens William Lakos ‘de metafoor voorouder-afstammeling via de vader-zoon metafoor uitgebreid tot de structuur van de samenleving en de politiek.’


Chinese Ancestor Worship - W. Lakos

‘Deze culturele strategie waardeert hiërarchie,’ schrijft Lakos. Oftewel: kennis en ervaring boven jeugdige onbezonnen-heid, geschiedenis boven de waan van de dag. ‘Over de afgelopen drie millennia gemeten, toonde het de wereld een van de meest succesvolle en stabiele sociale systemen.’ 


Nasca, Peru.

Opmerkelijk hoe ook Lakos (2010) dit westerse cliché uit de 19de eeuw zonder enig voorbehoud herhaalt. 

Ben Chu (2013): ‘Alsof de Chinese samen-leving millennia lang geen onderlinge verdeeldheid, oorlogen en machtswisse-lingen kende.'

De Duitse historicus L. von Ranke had het over ‘het volk van de eeuwige stilstand.

De dichter J.H. von Herder schetste China als ‘een gebalsemde mummie, gewikkeld in zijde en beschilderd met hiërogliefen’– op zich best een aardig voorouderbeeld.

Nasca, Peru

Ben Chu

In 1841 schreef The Times: ‘Iets dat volstrekte terreur benadert, dient te worden uitgeoefend vooraleer de steile arrogantie en het diep gewortelde zelfvertrouwen zal zijn gebroken.’ Culturele stilstand als rechtvaardiging voor imperialisme. Romanschrijvers als Charles Dickens zorgden voor bijpassende beeldvorming van De Chinees als de Ander.

Volgens Jerry Dennerline (1989) verschilt het patroon van Chinese en Westerse geschiedenis als poëzie van toneel. ‘De eerste ontwikkelt zich in een metrum van rijm naar rijm, altijd volgens dezelfde regels. De tweede evolueert met sprongen, van bedrijf naar bedrijf, waarbij het plot steeds wisselt. 

De Chinese geschiedenis maakt zich in ordelijke tijden groot een ruimte te vullen en desintergreert bij gebrek aan orde. De Westerse geschiedenis gaat van conflict naar conflict om ten slotte te eindigen in een of andere onvermijdelijk uitkomst.’

Degenen die tegenwoordig China’s veronderstelde homogeniteit roemen, noemt Ben Chu de useful idiots van een onbereikbaar, onderdrukkend regime. 

Kortom: de aanname dat een voorouderlijke cultuur en systeem betere stabiliteit zou genereren is romantische onzin.


Filial piety

Het Chinese karakter voor het engelse filial piety is oorspronkelijk afgeleid van een oude man die door een kind wordt ondersteund. Doorsnee Nederlandse woordenboeken vertalen filial piety als ‘kinderlijke gehoorzaamheid’, de betere verwijzen naar het Confucianisme: eerbied voor de ouders en voorouders.


Chinese couple

Chinees gezin, dertiger jaren, Singapore.


Voeten 2

Angkor Wat, Burma / Myanmar

Het idee dat de wereld door een God van bovenaf werd gecreëerd is alle voorouder-culturen vreemd, van Afrika tot Azië. 

’Doordat men voornamelijk offerde aan voorouders en niet zozeer aan goddelijke geesten, is de Chinese cultuur van oudsher meer op mensen dan op goden gericht; eerder humanist dan idealist. 

Het eigenlijke doel van voorouder-rituelen was het bijeen houden van de familie en de uitbreiding daarvan naar verwanten en naar de staat. – William Lakos


wierookvat

Een wierookvat als dit is hèt symbool van oud China; volgens sommigen stammend uit de tijd van de allereerste vooroudervereringen.


Het eigenlijke, wezenlijke doel van elke samenleving is uiteraard de zorg en verantwoordelijkheid voor elkaar. Daarom staat voorouder-verering niet los van eerbied voor de ouderen. Pragmatisch gezien houdt het gezin en gemeenschap bij elkaar. 


mayaangelou

Of zoals Maya Angelou haar gedicht The Black Family Pledge opent met de regels: 'Because we have forgotten our ancestors, our children no longer give us honor…’


kathmandu post picture

Voorouderverering is hiervoor een ideale vorm, verzekert Lakos ons, zonder zelfs maar te overwegen of deze vorm ooit afglijdt tot een patriarchale tirannie. Terwijl wie dichtbij de macht zit – en dus de fouten en de ijdelheden kent - bijna altijd loyaal de mond blijft houden.


En wie dichtbij de macht zit – en dus de fouten en de vanitas kent – blijft loyaal de mond houden.

Als er bij voorouderverering íemand de titel van priester toekomt, schrijft Marcel Granet, dan is het wel de pater familias – en na hem zijn zoon.


Mexico chief

Dan lijkt het mij een voor de hand liggende vraag in hoe-verre het idee van een in het heden aanwezig blijvend voorgeslacht vooral het gezins-hoofd dient te doen zwellen – gelijk de opgezwollen borst of gespreide veren van een mannetjesdier. 









Terracotta, Mexico

Door de bundeling in stammen – met eigen voorouders, eigen rituelen en eigen parafernalia in een eigen voorouderlijke tempel – ontstaat onvermijdelijk tribalisme: strijd tegen andere stammen. De uitverkorenen tegen de heidenen, tegen elite tegen het plebs, de incrowd tegen de 0thers.


Sherpa funeral

Herdenkingsritueel, een jaar na overlijden, Sherpa, tachtiger jaren, Nepal.


’Na de dood van de ouders is de zoon niet van zijn voorouder-lijke plichten ontslagen, slechts de vorm verandert.’ - W. Lakos.

Zo vergezelde ik zo’n tien jaren terug een vriend in Nepal die - samen met zijn gezin - binnen het jaar na het overlijden van zijn vader de vereiste rituelen vervulde. Aangezien de oudste broer het liet afweten, voelde hij zich tot die plicht geroepen. 

‘Ik hoop dat mijn vader in vrede zal rusten.’


hindu temple


Hiervoor moest hij in de vier windhoeken van de vallei een uitgebreid ritueel uit te voeren. Tot voor kort duurde elk van de pelgrimstochten – elk naar een hoge bergrug aan de rand van de vallei – drie dagen: een heen, een voor het ritueel en een terug. Ooit was het lange lopen onderdeel van de rouwverwerking. Tegenwoordig is men dankzij auto of openbaar vervoer na iedere tocht voor het donker weer thuis.

Op de muur van het hindoeïstische tempeltje – naast de boeddhistische stupa – zit tussen de portretten van de overledenen her en der een spiegeltje gespijkerd. Het is bedoeld om de rode tikha goed in het midden van het voorhoofd te plaatsen. Tijdens bij het kijken naar de voorouderlijke collage zijn de spiegeltjes echter zeer effektief als memento mori.

Tijdens hun eindeloos bidden en offeren van water, bloementjes en rijst, was ik de omgeving een beetje gaan verkennen. Zodra hij mijn afwezigheid bemerkte, vertelde z’n vrouw me later, staakte hij het ritueel en trommelde een zoekploeg bij elkaar.‘De omringende heuvels zit hier vol maoïstische guerrilla!’ De levenden waren hem dierbaarder dan de overledenen.

– Denk je dat jouw zoon dit later allemaal voor jou zal doen? ‘Dat zal ik moeten afwachten..’ – z’n antwoord is me letterlijk bijgebleven.


priest + kid 2


Met het ouder worden neemt zowel het testosteron als het oestrogeen af, de geslachten verbroederen en verzusteren  – zeker in de voorouderlijke eeuwigheid. Het begrip voorouders heeft in wezen dan ook niets met geslacht te maken, zelfs niet met nageslacht.

Pardon… kinderloze voorouders…? 


priest teej festival 2





4.


Ondanks heersende armoe verwekten mijn zorgzame ouders zes kinderen. Ondanks heersende welvaart, ik geen enkele. Maar wat een gezin op een paar huiselijke vierkante meters beleeft, maak ik op een maatschappelijke vierkante kilometer ook mee de lach en traan zijn immers dezelfde. 

Met verbazing observeer ik bij sommige leeftijdsgenoten het enthousiasme voor hun kleinkind, voor hun hummeltje, hun poepeltje, ukkepukkie, brabbelaartje… 

- Wil je het opvoeden soms nog ’n een keertje over doen…?

Al oogt het krijsende, kale schepseltje ontegenzeglijk als een moppige marshmallow of een diepvries druifje… terstond en ter plekke bevestig ik dat we naar de allerliefstemooistebaby ter wereld kijken – daar in dat wiegje, in die kribbe, dat strobedje, dat hoopje bladeren…


opa kind nepal


Met takt en geluk mag met name schoonmoeder eens per week oppassen op haar bloedjes van kleinkinderen, oftewel haar kinds (50%) kinderen (25%) – na tien generaties heeft elk van ons zo’n twee duizend voorouders, volgens wikipediaanse berekeningen.


Confucius 2

Naar de mening van ‘geestelijke leiders’ als toentertijd Confucius of in deze tijd paus nr 266 is ondergetekende een hebzuchtige egocentrist, die kinderen als ‘een bron van zorgen, een last, een risico beschouwt. Een samenleving die zo denkt is er een van depressie.’ 

PAUS 226

Geen van de gebezigde termen – ego, last, samenleving, depressie – behoeft kennelijk precisering  - zolang het de Roomsche agenda maar steunt.


Dit heet propaganda, maar Wim Kan verwoordde het leuker toen hij in de zeventiger jaren de toenmalige paus voorhield: 

‘Als je de sport niet beoefent, bemoei je dan ook niet met de spelregels.’ 

De cabaretier wist toen nog niet dat de spelletjes die sommigen van de ‘geestelijken’ zelf speelden wetsregels vereisten.

Voor ondergetekende egocentrist is de hunkering naar klein-kinderen even onbegrijpelijk als het beginnen aan een tweede leg. Maar deze leek zwijgt, al moet hij soms opnieuw de klopjes van zijn schouders schudden voor zijn gemis.


Kinderloos


populationgrowthhistory2 - versie 2

Ook al is overbevolking wereldprobleem numero uno – het verhevigt immers elk ander probleem – voortplanting blijft evengoed numero uno, man… Eigenlijk is het bizar dat sinds de uitvinding van de anticonceptiepil in 1960 de wereldbevolking van 3 naar 7 miljard steeg, al heeft dat in eerste instantie te maken met voedsel, medicijnen en dergelijke.


Chinese ancestor paintings 2

Volgens Confucius - bepalend voor een paar miljard mensen als je de generaties sinds hem optelt - was het niet-voortbrengen van kinderen, het nalaten van nageslacht, een regelrechte misdaad doordat daarmee tevens de voorouders werden omgebracht. 


Chinese foto + paspartout

Meer oude Chinese foto’s: hier.

'Remember me'

Dit idee zit kort samengevat  in de stelling: je bestaat zolang als iemand in de wereld zich jou nog herinnert. 


Beter af is dan de voorouder die zich in het collectief geheugen wist te nestelen, bijvoorbeeld als grondlegger, held, heilige, martelaar, bodhisattva, watdanook – of als er een straat naar je is genoemd.

Zorgvlied, Amsterdam.

'eeuwige gedachtenis'








communistic youth statue

De recentere, Chinese één kind-beleid was slechts een inperking van de traditionele plicht was – van de communisten kregen kinderloze stellen evenmin een lintje.








geit schaap

'We kunnen veronderstellen dat onze voorouders, ongeacht hoe nieuwsgierig ze van aard waren, min of meer deden wat we ook nu nog allemaal doen: vertrouwen op ‘wat iedereen doet’. 

Dus in een stammen-maatschappij waarin "iedereen weet" dat je een geit moet offeren om een jongen te krijgen, offer je een geit.'Daniel Dennett


Grandchildren


Chinese statue

Nog steeds onthaalt men vrijwel wereldwijd een meisje als ’n wondertje en een jongen als een godsgeschenk. Het is een onderscheid waarbij het begrip vooróuders synoniem is aan voorváders – ook al komt de banaliteit hiervan duidelijk tot uiting in scheefgegroeide geslachtsverhoudingen, bijvoorbeeld door middel van sexocide.

'De scheve verhouding in China heeft ertoe geleid dat China momenteel kampt met een geschat ‘overschot' van 40 miljoen mannen op 1,3 miljard inwoners. Volgens econoom Amartya Sen is dit getal in India ongeveer even hoog. Hij onderzocht de oorzaken en gevolgen van een dergelijke evolutie.'

tamang women 2


'Zijn uitkomsten waren dat sociologisch gezien in de maatschappij de man hoger wordt geacht om redenen van het dragen van de vaderlijke achternaam, de cult van de voorvaderen (jongens dragen de dodenbaar en verzorgen de crematie rituelen) en economisch gezien wordt de arbeidskracht van een jongen en zijn 'economische rentabiliteit' hoger ingeschat dan die van een meisje. Dit leidt er toe dat de ouderlijke keuze bij de geboorte soms in de buurt van sexocide komt.' - wikipedia




5.


Grandchildren


kids

Nepal

stan

‘Je leeft met ze, je voert ze, je vecht met ze, je voedt ze op,’ zei gudesire Stan laatst – terwijl we het over adoptie hadden en hij ons 'zeer geschikt' verklaarde terwijl ik voor mezelf zo m’n bedenkingen heb, verstand komt immers met de jaren –  ‘en voor je het weet, voeden zij jou op, gaan ze het huis uit, vermenigvuldigen zich wel of niet, en al die tijd hou je gòdsziels veel van ze. Eigenlijk zou het me geen mallemoer meer uitmaken of ze nou wel of niet van mij zijn.’

kids nepal

Nepal


kahlil gibran

En daar kon ik me wèl iets bij voorstellen. 

Het leek me een hedendaagse, zij het wat vrije vertaling van een tekst uit

De Profeet (1923) van Kahlil Gibran


Uw kinderen zijn uw kinderen niet. Zij zijn de zonen en dochteren van ’s levens hunkering naar zichzelf.

Zij komen door u, maar van zijn niet van u. En hoewel ze bij u zijn, behoren ze u niet toe. 

Gij zijt de bogen waarmee uw kinderen als levende pijlen worden weggeschoten. 


kids school

School in Nepal

Maar laat het beeld zich ook spiegelen, zoals een goede vergelijking zou betamen: uw ouders zijn uw ouders niet… En staat die boog dan niet voor de overspanning van enkele miljoenen voorouders die ten lange leste samen kwamen in twee nazaten en jouw ziel en zaligheid voortbrachten?

Eigenlijk riep ik altijd maar wat. Door voorouderbeelden met een familiefotoalbum te vergelijken, reduceerde ik zo’n zestig miljoen jaar evolutie tot een schriel stamboompje, tot een stukje macramé van een luttel paar genetische lijnen.

JC Bloem

Het begrip voorouders behelst oneindig veel meer dan dat tijdelijke stukje familiekarma – alsof een circus vol clowns, acrobaten en wilde beesten – de stad even aandoet.

M’n kribbe popped up in een bewustzijn dat reeds bestond en onverstoord verder zal gaan als m’n kist er straks wordt uitgedragen – wat gaf me toch het idee dat het om mij ging…?


Naga

Voorouderbeelden, Nagaland.

Masker Mexico

Wetenschappers, opperde Wendell Berry, pretenderen dat hun bevindingen uiteindelijk alle eeuwenoude kennis en ervaring als primitief en onnozel zullen ontmaskeren – de huidige mens dient met z’n voorouders diep medelijden te hebben. 

‘De toevoeging nog niet opgelost eigent zich een mysterie toe als toekomstige kennis. Het legt beslag op leven en toekomst uit naam van happige commentatoren en begerige profiteurs. Zodra een mysterie moet worden opgelost, heet het geen mysterie meer maar probleem.’

Zoals een oudere hoogleraar mij ooit een probleem uitlegde: ‘Het is nooit bewezen dat het zo is, maar er is ook nooit bewezen dat het niet zo is.’ De frase we weten het niet kwam überhaupt niet in hem op.


Citaten zijn er om een zeepkistje’s betoog te onderstrepen – anders zijn ze dom gekozen en kun je net zo goed doorlopen - en soms kunnen ze de trommelvliezen werkelijk strelen: 


Chief Seattle

‘Wij erven de aarde niet van onze voorouders, we lenen haar van onze kinderen’ – toegeschreven aan Chief Seattle, mogelijk een oud Duwamish gezegde.

De poëtische woorden klinken als een tegenstelling maar betogen slechts dat wij de aarde toebehoren en niet andersom – een besef dat volgens Lakos uit archeologische opgravingen inherent lijkt aan de oudste rituelen rond voorouders. Dit besef, bewustzijn, is even plaats- en tijdsbepalend als kijken naar de sterren.


Be happy, be the moment, be yourself, just do it… toch?

be here now 3 - versie 2


Mexico group circle

Het inhameren van quasi individualisering – educatief of commercieel – overschreeuwt dat we in wezen sociale wezens zijn. Zelfs voor het beantwoorden van de vraag wie ben ik ? heb je anderen nodig.




terracotta, mexico

angkor wat vloer

Angkor Wat, Cambodja

creamatie 2

'Het woord individu betekent ondeelbaar. Als je ondeelbaar bent, ben je dan niet gefragmenteerd?




Crematie, Nepal

Crematie

Wij zijn het resultaat van zeven miljoen jaar collectieve ervaring, geheugen, conditionering en dergelijke.

Innerlijk, onder de huid, psychologisch, ben je de mensheid en geen individu. 

Het individu bestaat niet. Je kunt niet spreken van ‘mijn brein’, jouw brein is het brein der mensheid.– J. Krishnamurti


Dancing skeletons

Tempeldeur, Tibet


‘Zijn wij goede voorouders?’ luidde een lezing over onze verantwoordelijkheid voor de toekomst

Voorouder zijn we eigenlijk pas als we niet langer als persoon herinnerd worden – een halve eeuw na dato of zo. De impliciete aanname in de titel van deze lezing – namelijk dat er dan überhaupt nog iemand leeft – tekent de mens.

grap


Max Delbruck

Na tienduizend jaar is het tribalisme, voortkomend uit het patriarchaat, geweld-dadiger dan ooit. En nog steeds gelooft, hoopt of verkoopt men de illusie dat het morgen beter wordt. Alsof de mensheid op de bank voor de teevee z’n verdere evolutie kan liggen afwachten – ‘terwijl mutatie geboden is’.

JONAS STALK 2


Opmerkelijk hoe wetenschappers zeggen nog niet 1% van het universum te kennen en niettemin alle kennis en cultuur ‘van vóór de Verlichting afdoen als het gedachtegoed van een vis in een donker vijvertje.'

'De precieze manier waarop de meest verbluffende instincten bij dieren werken is tot op heden in de biologie eigenlijk nog steeds niet afdoende verklaard. Trekvogels en vissoorten die zich feilloos naar voorouderlijke plaatsen begeven waar ze zelf nooit eerder waren, termieten-kolonies die, gescheiden door hindernissen, bruggen naar elkaar toe bouwen die perfect aaneensluiten, huisdieren die de thuiskomst van hun baas op de meest wisselende momenten exact voelen naderen - men weet niet hoe ze het doen, ieder beroep op telepathische of magische vermogens buiten beschouwing gelaten.' – Patricia de Martelaere


URN CAMBODJA kast


Terugkijkend op de ontwikkeling van de wetenschap tijdens zijn leven (1905-2002) schreef DNA-onderzoeker Erwin Chargaff:

'Het prachtige, onvoorstelbaar ingewikkelde tapijt wordt uiteen gerafeld; elke draad is als een ader die eruit wordt getrokken, bekeken en geanalyseerd –  uiteindelijk is zelfs de herinnering aan het ontwerp verloren gegaan en kan niet meer worden teruggehaald.'


urnen CAMBODJA

 Onderin verschillende soorten urnen. Cambodja.



JJK 2

‘De wetenschappelijke geest is exact en helder in haar onderzoek. Het is geen medelevende geest, want het heeft zichzelf niet begrepen.

De religieuze geest – het met volle aandacht zoeken naar waarheid – is revolutionair en omvat de wetenschapsgeest. Andersom niet. De wetenschapsgeest is gebaseerd op tijd, het zit geworteld in kennis, prestatie en succes.

Wanneer je werkelijk beseft dat het Boek der Mensheid een eindeloze beweging is en begin noch einde kent, besef je dat jezelf dat boek bent.

Dat betekent niet dat je plots onvergankelijk bent, maar dat het leven als beweging geen begin en eind kent. Op dat moment besef je het universum, het geheel.

Maar kùn je leven met ogen en oren die de totaliteit van het verleden bevatten, zowel het gister als een miljoen jaar terug, een seconde geleden en de oertijd? Dat is mutatie, dat is revolutie.’ 

 – J. Krishnamurti 1961


Poort aan rivier Burma - versie 2

Burma / Myanmar


Dit is wat voorouderbeelden symboliseren, lijkt me,

dit is waar het begrip voorouders over gaat.


Baulé, Côte d'Ivoire achterzijde W


Baulé, Côte d'Ivoire


JJK

'Maar laten we er geen elitair begrijpen van maken. Iedereen die oplettend is, die wil horen, die gepassioneerd is en niet zo maar terloops wat wil weten, die het werkelijk zegt ‘ik wil de bron van het leven kennen’ zal luisteren, niet naar mij, hij zal luisteren… het zit in de lucht.’ 

– J. Krishnamurti 1961


SLOT


Home

blog inhoud


All photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.