Samuel van de Putte 5

Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4

Samuel van de Putte Van NEPAL NAAR TIBET


- Swajambhu Sjambhu stupa old drawing 2

Winter 1729.†Samen met Giovanni klimt Samuel vroeg in de ochtend naar een van de hoogste bergtoppen rond de vallei Nepal geheten.†

Mist vulde de afgelopen nacht de dalen tot de rand maar lost alweer langzaam op.

Een zeer gewenst zonnetje neemt het op tegen de klamme waterkou.†

Met hun zware kapokdekens nog omgeslagen, warmen boerengezinnen zich op erf of dak in het eerste strijklicht.


vallei huis - 3


In de bazaar van Kathmandu schafte Samuel zich een mouwloos hesje van geplette †yakwol aan. Daaronder heeft hij een hemd met touwtjes en een broek van geborsteld katoen. Maar het is de inspanning die hem enigszins doet opwarmen.

Na een pittige klim van enkele uren, turen de twee mannen zwijgend over de vallei naar de besneeuwde bergpieken aan de horizon. Och, hoe zou hij die grootse, majestueuze aanblik ooit kunnen schetsen aan vrienden en familie waarvan de meesten zelfs Vlissingen nimmer verlaten.


Map Nepal

Hij is er nu een aantal maanden maar begrijpt nog weinig van het wereldje beneden hem.†

In z’n geheel zal het zeker niet groter zijn dan Walcheren, schat hij. Toch lopen er minstens vijf geloven door elkaar en heersen er maar liefst drie koningen – nog afgezien van afgelegen heuveldorpen met weer een eigen dorpshoofd of landheer.

Daardoor kwam hij op het idee om het gebied in kaart te brengen. Sinds z’n inspirerende ontmoeting met padre Desideri in Patna is hij meer gaan opschrijven en uittekenen in zijn giornale.


Samuel van de Putte map Nepal kopie

Zonder de hulp van Giovanni zou het hem echter niet lukken. Niet alleen kent de jonge Newari de vallei op z’n duimpje, hij tolkt al enkele jaren voor de kapucijners en benedictijnen van het Newari naar het Italiaans en terug.

‘Un giovane di buon intelletto,’ krabbelt Samuel tussen z’n aantekeningen. Hij acht hem ’ingenieus en de meest capabele man die ik kon vinden om een kaart van zijn land uit te tekenen.’


- Samuel van de putte Nepal aantekeningen-2


Door zich te laten dopen, werd Giovanni weliswaar net zo’n buiten-staander als de Europese bedelmonniken, maar uiteindelijk verschilt dat niet zo heel veel met de kaste waarin hij werd geboren. Giovanni is te ingenioso voor de talloze beperkingen die het kastenstelsel hem oplegt.


- BINNENPLEIN


Eeuwen terug, legt hij Samuel uit, verdeelde een Malla koning de vallei over z’n drie zonen. Van meet af aan treiterden en bevochten ze elkaar en daarna hun zonen en diens zonen – de onderlinge gevechten houden sindsdien aan.†

Scripture page

Behalve tijdens enkele belangrijke, religieuze ceremoniŽn wanneer alle afstammelingen bij elkaar dienen te komen om hun ‘godgegeven’ macht te herbevestigen – en er zeker van zijn weer in levende lijve te kunnen vertrekken.


Newar paleis

De perioden dat de Malla koningen onderling niet vechten, zijn door de eeuwen tamelijk spaarzaam.†

†Doorgaans blijven de soldaten gewoon in stelling.†De jonge-mannen worden geronseld onder de volkeren in het voorgebergte en geselecteerd op fysieke kracht. Ze zijn arm, bezitloos en ongeschoold, maar beseffen wel dat vroeg of laat hun leven erbij zal inschieten.†

De koningen en priesters verzekeren hun echter dat ze in een volgend leven er alleen maar op vooruit kunnen gaan.


Old drawing of Patan Durbar square

Regelmatig breken er virussen uit. Ziektes als amoebe dysenterie wel, geelzucht en pokken dunnen de bevolking uit.†

Nog geen tien jaar voor Samuels komst sterven er in elk van de drie hoofdsteden dagelijks meer dan honderd inwoners.†

Ook onder de vrijelijk loslopende dieren is de sterfte hoog. Alleen tussen de velden is de ellende geringer.

Bodhinath stupa

Ontstekingen, darmloop en andere ziektes hebben Samuel uiterst voorzichtig met eten en drinken gemaakt. Snuffelend en spiedend, probeerde hij eerst goed na te gaan wat het precies was, waar het vandaan kwam en wie het klaargemaakt had. Hij mocht dan wel van z’n familie en tijdens z’n studie in Leiden het nodige over geneeskunde en medicijnen hebben geleerd, al die kennis viel inmiddels in het niet bij wat hij onderweg allemaal had gezien en begrepen.

Boer juk

Op weg naar de stad ziet hij hoe de boeren niet het bruggetje nemen maar door de rivier waden en de manden aan hun juk in het water laten zakken.†Zodat de groente schoon en vers op de markt zal ogen.†

Maar dat is wel dezelfde rivier waar hij ’s ochtend vele dorpelingen ziet zitten poepen, terwijl honden en varkens rondom wachten om de kringloop verder te voltooien.

vader en zoon boer - versie 2

Op een nacht had hij langs de rivierbedding de oplichtende oogjes van hyenas gezien, wat de kadavers van half aangevreten dieren verklaarde alsmede de rondcirkelende gieren in de lucht.

In sommige achteraf-steegjes ziet hij hoe geiten en waterbuffels de keel wordt doorgesneden en ruikt hoe hun haar en huid wordt afgeschroeid. Geen enkele kaste mengt zich met de slagerskaste, maar vrijwel iedereen eet het vlees dat ze verkopen. Zolang een ander het dier vermoordt, is het vlees karma-vrij te verorberen.

Jyaphu

Met eenzelfde minachting als waarmee de dorpers met de lage slagers-kaste omgaan, zo lijkt de kaste zelf met de dieren om te gaan. De afgehakte poten voor de hut geven aan welk soort vlees er die dag wordt verkocht – voor zover dat door de wolk van grote zwarte vliegen nog duidelijk is.

Newari temple roof silhouet

Bijgevolg is het lang niet altijd de kroonprins die de koning opvolgt. Soms blijven er louter vrouwen met kleine kinderen achter in het paleis.†


Op een dergelijk kritiek moment in een van de drie Malla-monarchieŽn is geen van de andere vorsten te beroerd om een tijdje de honneurs waar te nemen of de vrouw of kind op de troon te hijsen en een hunner voor-hoofden te voorzien van de ceremoniŽle rode stip. Om bij thuiskomst de schermutselingen onverstoord weer te hervatten.

scripture painting


Soms ziet Samuel een vorst op straat voorbijgaan, op weg naar een ceremoniŽle verplichting, minister of bijvrouw. Dan lijkt het alsof de vorst begaan is met z’n volk – en zij met hem.†

Getrouw vervult hij z’n traditionele rol in de tempel en tijdens publieke ceremoniŽn, maar desgewenst komt hij ook bij onderdanen thuis opdagen – bij geboorte, huwelijk of overlijden.

Newari scripture

Op een dag ziet padre Freyer een vluchtende misdadiger angstvallig de muur van het paleis vasthouden, wetende dat niemand hem dan iets kan aandoen.

Avalokiteshvara

Srinivas Malla, koning van Bhatgaon, wilde het volk – en vooral zijn ministers – doen geloven dat hij een manifestatie van de bodhisattva Avalokitesvara was.†Het raam van zijn paleis, waaruit hij dagelijks naar buiten keek, liet hij versieren met de nodige iconografie (wachters & dragers) en symbolen (mala, lotus, enzovoorts).

Avalokitesvara 2

Het feit dat volgens een van de belangrijkste Newarese geschriften alle brahmaanse goden† – waar de priesters en ministers hun positie deels aan ontleenden – uit Avalokitesvara voortkomen, was... toevallig.


Swayambhunath


Bravoure, brutaliteit, roekeloosheid, opschepperij, vrijmoedigheid – het zijn termen die de eeuwenlange Malla dynastie wel zo’n beetje kenmerken.

ktm vallei huis gezin kind boer - versie 2

Toch schroomt het boerenvolk – dat met noeste arbeid een groot deel van de royalties moest opbrengen – niet om hun vorst in het voorbijgaan aan te spreken en van enig advies te dienen.

Een paar jaar voor Samuels komst vroeg de vorst van Bhatgaon z’n onderdanen naar een binnenplaats van het paleis te komen om hun gram te spuien.†

Newari house : temple

Al een tijdje was het volk boos omdat hij openlijk de voorkeur gaf aan een van z’n bijvrouwen die in een ander dorpje woonde – en niet aan de koningin in het paleis. Beide vrouwen hadden een zoon van hem – het volk zag de bui al hangen.

Na afloop van het werk op het land vond de bijeenkomst binnen de paleismuren plaats tijdens invallende schemering.†

Bhaktapur 2

Desondanks durfden de boeren hun grieven jegens het hoge gezelschap op het podium luid en duidelijk te joelen† – zij het met verdraaide stem en vanonder een sjaal of doek.

Een van de kapucijners is erbij en verhaalt hoe de vorst in stilte luistert want een andere keus heeft hij niet. Maar bedreigend is het slechts voor de priesters en ministers naast hem, zelf is hij immers een hemelse manifestatie.

Je kunt landarbeiders van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat tot hun knieŽn in de natte klei dwingen, toch zijn er grenzen. De godenzonen die het te bont maakten, werden de vallei uitgejaagd.

Een enkele keer ontving de roomse enclave het verzoek te komen bemiddelen – maar dat sloegen de kapucijners wijselijk af. ‘Wie zich tussen de ui en zijn schil dringt, krijgt niets dan stank.’

Tempel newari stijl

De vallei telde zelf wel enkele kleine kloosters, maar de meeste studenten en geleerden vertrokken naar de grote monastieke universiteiten in Bihar of verder in India.

†Met behulp van oude Sanskriet teksten waren de kroonprinsen opgeleid in bijvoorbeeld het omgaan met (al dan niet staatskundige) conflicten. Met name in de diplomatieke benadering volgens de vier Upayas:

Old Newari scipture

1.††††††††††† praten, uitleggen en bemiddelen (sama)

2.†††††††††††alternatief of compensatie bieden (dana)

3.†††††††††† dwang of straf opleggen (danda)

4.††††††††††† verdragen met derden sluiten (beda)


Uiteraard waren priesters en hoge kasten bekend met hindoeÔstische en boeddhistische geschriften.†

Dankzij de handelsroutes wist men maar al te goed dat er een buiten-wereld bestond waarbij hun kennis, glorie en tradities in het niet viel.†

Desondanks – maar doorgaans met opzet – bleef de vallei eeuwenlang een tamelijk gesloten wereldje.


Old Newari coins

Van oudsher hielden de vorsten er veelal een kleine harem op na. Ook al mocht hij de vorst slechts selecteren uit hogere en dus doorgaans welgestelde kasten, ook voor een concubine en haar familie had de uitverkoring tal van andere dan alleen financiŽle voordelen.

Kumari

Zo liet Jaya Prakash Malla de jaarlijks voortgetrokken processiewagen met daarop de dorpsmaagd Kumari een extra toertje maken opdat zijn favoriete bijvrouw de stoet vanuit haar eigen huis kon bekijken.

(Sindsdien telt het Kumari-festival een extra dag.)


Mandala part


Ongeacht het aantal bijvrouwen, alle eventuele aanzien en respect gaat uit naar de eerste vrouw. Zodra de koning echter sterft, vervalt elk onderscheid en dienen ze allen zijn lijk te vergezellen op de brandstapel.

Geen enkele ‘deugdzame vrouw’ (suttee) zal immers langer willen leven dan haar man. De kinderen, waaronder de troonopvolger, verliezen bij gevolg beide ouders vaak tegelijk.

Bij dergelijke, dramatische machtswisselingen viel de vallei stil, weduwe-verbranding was geen gemeengoed.


kali


Malla king

Enkele jaren voor Samuels komst stierf Yoga-narendra Malla, de koning van†Bhatgaon. In wedijver met de andere koninkrijkjes had hij veel belastinggeld besteed aan nieuwe tempels.†

tempelschraag

Daarbij had hij zich vijf jaar ononderbroken gewijd aan de godin Kamakala Kali om ‘de kunst van de erotiek’ te beoefenen.†

Toen hij op veertig jarige leeftijd tijdens een zoveelste veldtocht door z’n eigen ministers werd vergiftigd, dwongen de priesters en notabelen zijn drieŽndertig, al dan niet gedrogeerde weduwen de brandstapel op.


Newari art


Voor alles is de vallei echter een boerengemeenschap. De grond is zeer vruchtbaar.†

spinwiel boer straat - versie 2

Toch is de bevolking arm, want er zijn maar weinigen die zelf grond bezitten.†

De landerijen behoren de koningen toe, als een van z’n voorvaderen ze tenminste niet schonk aan tempels of aan publieke werken als water-reservoirs.†Om uit de oogstopbrengsten de onderhoudskosten te betalen.

Chayten 2

Het grootste deel van de boerenbevolking moet bij-verdienen met spinnen, weven, pottenbakken en ander handwerk.†Alleen de aller-oudsten ziet Samuel soms zitten in het zonnetje voor het huisje of hutje, slurpend aan een waterpijp.†

kumari jatra - versie 2

Alle overige familieleden werken op het land, terwijl de oudjes zicht houden op het buiten spelende kroost.

Zodra de schemering valt, gaan ze naar de kleine aanbouwtjes of bovenverdieping bij de dichtstbijzijnde tempel om er oude teksten te zingen, veelal begeleid door een zieltogend handorgeltje.


Tabla

Samuel blijft wel eens staan luisteren naar de flarden gezang door de donkere, uitgestorven dorpstraatjes. Veel variatie in uithalen of toonhoogten is er niet, elke eenstemmige strofe lijkt geschreven voor een nieuwe, diepe ademteug.

oorb-4

Ze vinden zichzelf pas echt oud, begrijpt hij inmiddels, als ze de klompjes goud uit hun oren halen.†Het spaarpotje uit de jaren met een goede oogst moet op tijd aan de familieleden worden doorgegeven, want eenmaal te laat valt het de lijk-verbrander toe.




vallei

‘Toch lijkt het of ze hier elke twee weken wel een groot festival vieren,’ schudt Samuel z’n hoofd.

‘Wat wil je,’ lacht Giovanni, ‘de oogst is binnen!’

Machhendranath

Aan het eind van de regentijd, als de dieren op hun vetst zijn, wordt er uit dank veel geofferd bij de talloze tempeltjes en nissen. Toch loopt Samuel weg als de boeren het bloed uit de hals van een buffel, geit of kip over de hardstenen godsbeelden laten gutsen – al die vliegen...

Bhaktapur

Onder het beding dat oude tradities niet verstoord mogen worden, blijven festival-dagen heilig en vrij van gevecht.

Een staand leger dient echter altijd en onmiddellijk te kunnen aanvallen. Maar de verzameling jongemannen is ongetraind en zonder al te beste leiding of uitrusting.

Geen paarden of olifanten. Geen officieren of kapiteins. Louter infanterie met messen, bijlen, zwaarden en een enkel oud geweer. Doorgaans voert een koninklijke telg het bevel of anders valt een minister wel even in. Samuel ziet zelfs een keer soldaten sterven tijdens een vuistgevecht tussen troepen.

Leger Army

Zoals padre Da Loro naar huis brieft: hun oorlogjes duren zo verrekte lang doordat ze eigenlijk nogal kinderachtig zijn. De belangrijkste kwalificatie voor een soldaat lijkt te zijn dat hij snel kan rennen. Winnaar is degene die dan toch het hoofd van de tegenstander weet af te hakken. Of als het er teveel zijn: hun neus.

img203

Voor zichzelf bekostigen de Newarese leiders bescherming van ervaren vechters uit de traditionele soldatenkaste. Maar onder de elite is er onderling nagenoeg geen oorlog.†

Als voor de boer op het land gaat ook hun leven en werk gewoon langs alle schermutselingen door. Af en toe moeten ze omlopen of iets verderop de rivier oversteken, omdat het oorlog is.

Tradities en festivals – ter ere van welke god, momen-tum of seizoenswisseling dan ook – houden de vallei bij elkaar.†Alle vorsten zijn familie en behoren tot dezelfde hoge kaste. Je kunt hun gevechten ook als militaire oefeningen kwalificeren.†

Alleen gezamenlijk kunnen ze de vallei van de buitenwereld gescheiden houden.

Mahakala

In het middengebergte zijn uit India gevluchte families komen te wonen. Hun soldaten zijn steeds talrijker en liggen steeds dichterbij.†

Vooralsnog zijn ze te zwak om aan te vallen, maar hun leiders gebruiken elke kans om de drie vorsten tegen elkaar uit te spelen (wat niet lang na Samuels vertrek ook lukt).

Jaloezie, wedijver en achterdocht maken het koninklijke beleid vaak grillig. Samuel houdt zich daarom gedeisd en blijft wijselijk uit de buurt van welk hof dan ook. De kapucijners vertelden hem wat Horace de Penna tien jaar eerder overkwam.

jezuieten - versie 2kopie

De padre was uit Lhasa gekomen omdat de jonge koning van Kathmandu, Jagajjaya Malla, aan de kapucijners toestemming had verleend om hun voormalige, vernielde verblijf opnieuw op te bouwen. Na aankomst werd Horace echter gevangen gezet en tot jarenlange dwangarbeid veroordeeld.

Het lukte hem evenwel om in de nachtelijke uurtjes Newari te leren en een kleine catechismus naar de koning te sturen. Jagajjaya raakte er niet door bekeerd maar wel overtuigd dat De Penna geen spion was.†De kapucijners mochten alsnog met de restauratie van hun centrum beginnen.

Vanaf de bergtoppen wijst Giovanni de handelsroutes aan die de Nepal vallei doorkruisen. Van Tibet naar India en vice versa. Ze leveren de drie vorsten veel tol en invoerrechten op en maken van de vallei een goed gevuld depot met vele soorten goederen. De handelaren kunnen namelijk niet anders dan langere tijd te bivakkeren om zich te schikken naar de seizoenen.

Himalaya breed


Naar de laagvlakte toe kunnen ze van april tot september de broeierige jungle vol insecten en ziektes tijdens de moesson beter mijden. Samuel heeft die tocht inmiddels achter de rug, al zit hij nog steeds onder de littekens van vreemde stekers en zuigers.

Pas over een paar maanden, in maart of april, kan hij de Himalaya doorsteken naar de hoogvlakte van Tibet.†

De eerstkomende maanden zitten de bergpassen dicht.


Himalaya 6

Giovanni legt uit dat het vorstenstaatje Patan een goede route naar India heeft, maar dat alle doorgaande handel naar Tibet door Kathmandu heen moet. Jammer voor Patan, want hun traject telt daardoor extra heffingen – al wordt dat weer enigszins gecompenseerd op de terugweg.

Bhatgaon is de baas over alles wat komt en gaat, waardoor het vorstendom economisch op gelijke voet staat met Kathmandu.


Bazaar


Om de Himalaya door te trekken, verwijzen de kapucijners Samuel naar de wirwar van vele nauwe straatjes en binnenpleintjes rond de bazaar van Asan Tole. Om daar te zoeken naar handelaren die elk ander jaar een karavaan op touw zetten.†

Hij vindt een groepje en merkt meteen dat het een ander slag Newarezen is.†Hun bravoure en allure onderscheidt hen van de Newarese boeren die hun rijstvelden nimmer verlaten.†

Met Giovanni ontmoette hij soms boeren die hun hele leven nooit de hoofdstad bezochten, terwijl ze dagelijks erop uitkijken.

ktm vallei rivier - versie 2

Om het jaar reizen de handelaren heen en weer. De meesten van hen houden er aan beide kanten van de Himalaya een gezin en huishouden op na. Niet anders dan hun vader en grootvader. Het plaatst hen aan de grens van het kastensysteem maar dat kan hun niets schelen.

Samuel zit met hen niet alleen meteen op gelijk spoor, ook de reiziger in hem wordt weer wakker. Hij vraagt om in het voorjaar zich te mogen aansluiten.

dorp dragers - versie 2

De potige handelaren, allen geboren paardrijders, zien weinig verschil tussen hem en de pelgrims die aanhaken om een bedevaart rond de heilige berg Kailash te lopen. Ze vinden het best als hij meegaat, hoe meer zielen, des te veiliger de reis doorgaans verloopt.

himalaya ktm vallei

Het eerste deel van de tocht gaat echter over smalle, steile bergpaden stijl omhoog. Alle goederen moeten door de handelaren en dragers in manden naar de hoogvlakte worden gebracht.†

Enkelen binden soms spullen op yaks of geiten, maar dreigen daardoor vaak achterop te raken en de bescherming van de karavaan te verliezen.

Oudere Nepalezen die naar Tibet moeten doch de hoogte of het klimmen niet aankunnen, laten zich door lokale bergbewoners dragen. Ze laten zich vastbinden op een plank – en vervolgens meestal blinddoeken. Tien dagen tot de grens. Vanaf dat punt liggen er redelijke paden over de hoogvlakte en zijn er paarden, yaks en ezels te huur.

Gezien de kou op de hoogvlakte kun je echter beter in beweging blijven en lopen.

Tweede kaart

In het winterzonnetje voor het kapucijnenhuis brengen de twee de Nepal vallei verder in kaart.

Samuel heeft een oude brief uit Cochin bewaard en gebruikt de achterkant om aantekeningen voor de legenda te maken.†

Een maand later tekenen ze nog een ruwe schets van de gebieden rondom Nepal.


Ondertussen kietelt de lente hem in de kuiten...†het beste seizoen om naar Tibet te trekken is aangebroken... en ja, Giovanni en Nepal zijn hem dierbaar geworden... maar al dat dorpsgedoe is toch eigenlijk niks voor hem… te lang op een plek maakt onrustig… beter de mat oprollen en verder trekken….


himalaya 2 - versie 3


Verder: 6

Naar vorige delen:1†-†2†-†3†-†4

Blog index


Voornaamste bronnen:

Regmi


Lequin Meijer


Nepaul



tAll photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.