Sacrale Stenen

blog inhoud

 English: here

Tibet Mani stone path 2


Over het verbijzonderen van stenen 

in

INDIA – NEPAL – TIBET – CHINA – JAPAN


Sacred stones shrine nepal five

 


––  INDIA - NEPAL  ––


Sacred Stone Shrine Nepal


Was het uit armoe dat kleinere dorpen – op Indiase zandvlakten of tegen een Himalaya bergrug – een steen uit de omringende natuur in hun tempel plaatsten en niet een nader uitgewerkte beeltenis?


Sacred Stones Corridor Nepal


Welbeschouwd is een simpele steen het meest elementaire symbool van menselijke vergankelijkheid. Alle aangebrachte tekst en versiersel lift een poosje mee richting eeuwigheid maar verweert lang voordat de graf- gedenk- of gebedssteen zelf tot sterrenstof verkruimelt.


Shrine one sacred stone Nepal


Ook in oude tempels van grotere steden tref je in het hart van het sanctuarium dergelijke, door tijd gewassen stenen aan. Deze bouwsels liggen meestal een beetje verlaten en verwaarloosd langs een rivier – de plek waar de boerengemeenschap ooit, klein en onbemiddeld, ontstond.


Nepal roadside temple

 

Vaak zijn de stenen van een eenvoudige, al dan niet met olie en kippenstront bedekte schoonheid. Ze geven een doorkijkje naar de toenmalige beleving van de krachten der natuur – nog voordat een sjamaan, sadhu, baba, priester of andere mediator tussen hemel en aarde zich onmisbaar had gemaakt om de veelarmige beeltenis te duiden.

 

Teej festival lingham yoni


Een groot aantal tempeltjes en nisjes – langs rivier, bergpad of dorpsweg – is gewijd aan Shiva, Parvati en Ganesh. Oftewel: aan vader, moeder en zoon.


lingham yoni


Vader wordt verbeeld met de langwerpige, fallische vorm die een rollende kei in een beek of rivier soms krijgt: de lingam.

Moeder wordt geïdentificeerd met stenen waarin duizend jaar stromend water een gat of gleuf in uitsleet: de yoni.

Als zoon is vooral dat dikbuikige ventje met dat olifantenhoofd geliefd – en in welke verweerde zwerfsteen valt nou geen slurfje te ontdekken.


lingham yoni 4


Toevoegen


Lingham yoni see through


Toch blijft de vraag waarom de mensheid een steen – of beeld – niet schouwt voor wat het is, maar er allerlei namen en krachten aan toedicht en er vervolgens z’n ziel en zaligheid op projecteert.


Sacred stones nepal temple


‘Om in die onvatbare oneindigheid van het heelal tòch enkele bakens uit te zetten! Als poging tot enige plaatsbepaling in dit eeuwige Alles en Niets, wie zal ’t zeggen!’ reageerde m’n zondag-ochtendse joggingvriendin op mijn gemijmer en versnelde haar pas.

Onbedoeld vatte ze daarmee het gebruik van stenen in Tibet aardig samen.




––  TIBET  ––


Tibet road valley 3 stones


Himalaya LANDSCAPE 2


De traditie om bij vertrek de verbondenheid met een plek te markeren door een steen te plaatsen is wereldwijd. Het gebruik om een gedenk- of pelgrimsteentje achter te laten op een heilige plek, een graf of langs een pad, is zo oud als de weg naar Rome.


STONE SNOW ARRANGEMENT


Op hun ijzige hoogvlakten waar paden regelmatig onder sneeuw verdwijnen, stapelen Tibetaanse nomaden en reizigers losse stenen tot bakens – in de hoop dat ze blijven afsteken in die oogverblindend witte wereld. 


Snowglasses Tibet

Tibetaanse sneeuwbril gemaakt van rookkwarts.


Snowglasses Alaska

Sneeuwbril gemaakt van leer, hout of been, Alaska.


Een stapeling van vijf stenen appelleert aan de vijf essentiële boeddhistische leerstukken en is daarmee dan letterlijk en figuurlijk een wegwijzer.


KAILASH STONE PILE 2

 

Wie in dat tijdloos stille niemandsland op zo’n steenhoopje stuit, vormt zich ongewild een beeld van zijn voorganger die bij aankomst op dezelfde plek - terwijl de laatste zonnestralen verschraalden en kille schaduwen van alle kanten toe kropen  –  aan het stuntelen was met vijf steenbrokken om voor een even verkleumde, nakomende medemens de juiste richting aan te geven; compassie als kompas op een godverlaten ijsvlakte.

 

himalaya mani steen-3

Het grauwe gebied tussen boom- en sneeuwgrens bestaat voornamelijk uit steengruis en zwerfkeien. 

Daarom kun je zo'n stapel gidsstenen beter extra onderscheiden. Tibetanen steken er graag een mantra of beeltenis in uit.


 





STONES SNOW arrangement 2


himalaya mani stones 2

Steevast leidt een langgerekte stapel van pelgrimstenen de nomade of trekker het bergdorp in en uit.











Ook rond de voornaamste tempel, gompha of chörten ligt een verscheidenheid aan bewerkte stenen, meestal voorzien van de mantra van wijsheid en compassie: om mani padme hum.


stupa mani himal


Mani stones red


Zonder vormgeving, schrift of symbool zou een steen voor de mens kennelijk betekenisloos blijven in het omringende ‘Alles en Niets’.


KAILASH PILE SNOW PEOPLE


Daar dacht men in China heel anders over.


 

–– CHINA ––

Forbidden city doors


Hoe hoger de verwachting, des te groter de desillusie – zeker, maar daar kwam het toch wel weer eens op neer. Vroeg in de ochtend waren we de Verboden Stad in Beijing binnengegaan. 

We zwierven van binnenplaats naar binnenplaats, steeds boekjes raadplegend om te begrijpen voor wie al die honderden vertrekken aan verborgen hofjes waren bedoeld: vaklieden, raadsheren, eunuchen, concubines…

Het feit dat je nergens, maar dan ook nergens, over de omringende muren kon kijken, gaf ons reeds voor het middaguur het beklemmende, claustrofobische gevoel waarin de keizerlijke kliek generaties lang geleefd moet hebben.

In de namiddag stapten we eindelijk de keizerlijke tuinen binnen. Daar waar we pracht en praal aan beelden en decoratie verwachtten, stonden tussen de oude bomen voornamelijk grote grillige rotsblokken.


Chinese scholar's rock - Gongshi

Wij zagen geen diagonale lijnen door complexe patronen lopen, geen diepe doorkijkjes, strakke richels en golvende plooien – wij zagen slechts onaaibaar, huidvijandig gesteente op voetstukken.

Even onbegrijpelijk als de toelichting dat deze tonnen aan steengewicht in vroegere tijden moeizaam en behoedzaam, op houten karren met houten wielen, van diep uit het zuiden naar de keizerlijke stad werden gesleept.



Gongshi close up

Naar alle waarschijnlijkheid begon deze liefde voor opmerkelijke, grote stenen ofwel gongshisgong geest shi steen – een paar millennia eerder in tempeltuinen. Zo’n duizend jaar geleden echter begonnen scholars – zij die konden lezen en schrijven – met het verzamelen van veel kleinere exemplaren.


Gong shi

Het lezen van stenen groeide uit tot een kunstvorm. Zo’n scholar’s rock kon binnenshuis als meditatief focuspunt zijn bedoeld, maar kon ook dienen                                                                                                                                                                                                                                                                 als penseellegger, inktsteen of wierookbrander. 

Dat lag eraan of de steen als abstract werd beschouwd: berg, wolk –– of als representatief: mythologische dieren of Shinto geesten.


 

Songhuizong rock


Vier algemene voorwaarden golden er door de eeuwen heen. De rots mocht niet door mensenhand zijn gevormd. De steensoort moest hard en toch rijk van textuur zijn. Tint en glans dienden de steen een eerlijk, klassiek voorkomen te geven. En ten slotte moest de aanblik niet vlak maar suggestief zijn.


Hoe de stenen ook werden aangewend, alle werden verwelkomd en gewaardeerd om hun esthetisch voorkomen. De abstracte en toch vormelijke kwaliteiten van een gongshi die toentertijd geletterden aanspraken, zijn exact dezelfde die verzamlaars heden ten dage waarderen.


Gongshi tube

De toenmalige Chinese bevolking geloofde dat gongshis oerkrachten behelsden en net als mensen mettertijd ver strekkende veranderingen doormaakten. 

Tegenwoordig beschouwen bewonderaars de aarde als de eigenlijke kunstenaar.  Maar dan nog, toen of nu, de waardering voor gongshis wordt altijd ingegeven door de esthetische vorm getemperd door de                                                                                                                                                                                                                                                                                          verbeelding. 


En deze waardering, vaak in de voirm van verering, leidde tot een andere interpretatie van de term gongshi: ‘fantastic rocks’ suiseki.com

'It is always the instantaneous reaction to oneself that produces a photograph.’ - Robert Frank

 

Dry Garden drawing


Nadat tempeltuin-tekeningen uit China rond het jaar 600 te zien waren, deed petrofilia z’n intrede in Japan en vervolgens verfijnd tot suiseki – een kosteloze kunstvorm, toegankelijk voor iedereen met hart en oog voor de natuur.

 



––  JAPAN  ––


Island 1


Voor Japanse boeddhisten symboliseert deze steen Mount Shumi, het mythische middelpunt der aarde.


Island 2


Voor taoïsten symboliseert deze steenformatie Horai, het taoïstische paradijs.

 

Floating bridge of Dreams


Het verhaal gaat dat de keizer Go- Daigo (1288-1339) – na het verlies van een politieke strijd – naar Mount Yoshino vluchtte met niets anders bij zich dan boven afgebeelde suiseki. 


Dry garden stairs


Met eenzelfde verwondering als de hedendaagse westerling moet een vijftiende-eeuwse Japanse boer of krijgsheer hebben gestaard naar de droge tuinen die de Zen-monniken aanlegden in de heuvels rond Kyoto. Natte tuinen kenden ze wel, die staken eeuwen eerder over met het Chen boeddhisme uit China.

De Italiaanse tuin poogt een intellectuele en filosofische visie op de natuur weer te geven. De Engelse tuin is vooral gebaseerd op de geïdealiseerde wereld van de pastorale idylle. De Japanse tuin gebruikt de natuur echter op een zeer symbolische wijze. – Charles Chesshire


Dry garden Japan 4

 

Dankzij zorgvuldig overwogen grindpatronen rond enkele betekenisvolle rotsen staat de droge tuin wereldwijd bekend als de Zen tuin. Volgens overlevering was het oorspronkelijke idee een droge rivierbedding te suggereren. In de vijftiende eeuw veranderden monniken dit beeld in een oceaan met eilanden – met bijbehorende symboliek.


Dry garden Japan


Een oceaan staat in het Mahayana boeddhisme voor wat tegenwoordig wel met universeel bewustzijn wordt aangeduid.

De inheemse religie van Japan, Shinto, bezag de stenen eilanden als verblijfplaatsen van vooroudergeesten – in boeddhistische termen: het karma van de komaf. 

Deze eilandjes werden ‘onder water’ geschraagd door ruggen van schildpadden om de tijdloosheid ervan aan te geven.


Dry Garden Stone


Tibetaanse afbeeldingen tonen soms hoe deze twee duidingen nog in andere vorm kunnen samenkomen, zoals op onderstaand paneel waar tussen de golven van de alom tegenwoordige oceaan symbolen en dieren de kop opsteken.


Tibetan Ocean


Het shintoïsme noch het boeddhisme weerhoudt de Japanse verzamelaar ervan een uitgesproken persoonlijke band met stenen te ontwikkelen, hetgeen wel antropomorfe projectie wordt genoemd.


Sacred Stones Phallic Japan

Fallische stenen. Meer foto's hier.


In wetenschap en filosofie wordt de term antropomorfisme gebruikt wanneer menselijke eigenschappen en waardeoordelen worden toegeschreven aan niet-menselijke wezens (dieren, planten, goden) of dingen. In de moderne wetenschap wordt er meestal van uitgegaan dat deze manier van denken onjuist is. Voorbeelden zijn: het 'edele paard', de 'dappere wolf', de 'ongenaakbare Mount Everest’. – Wikipedia.


shinto sacred stone


Sacred Stones Japan shinto philospher's path

 

Volgens Yuji Yoshimura spreken suiseki-verzamelaars – de huidige lezers van stenen – onderling in eeuwenoude termen als:


Suiseki collage


Wabi – melancholisch, eenzaam, bescheiden, verlaten, kalm… het klassieke beeld van een verlaten vissershut aan een leeg strand op een grijze, winterse dag.


Sabi – oud, sereen, ingetogen, mild, doorleefd… het voorname voorkomen van een gekoesterd antiek voorwerp.


Shibui – rustig, beheerst, elegant, gereserveerd, verfijnd… de ingetogen elegantie van een theeceremonie.


Yugen – duister, mysterieus, diepzinnig, onbestendig… een mistsluier rond een berghelling in de vroege ochtend.


Scholars Rock


De vier trefwoorden overlappen elkaar te zeer voor sommige verzamelaars. Zij omschrijven hun geliefde steen liever met een gedicht. Bijvoorbeeld het oude, anonieme:


een vogel roept

de bergstilte verdiept

een bijl valt

de bergstilte zwelt

 

Swayambhu stones 1973

Swayambhu nath, 1973, Nepal.


Kennelijk maakt aanraking door de mens een steen sacraal – net zoals een mens tot leven komt door zijn of haar betekenis voor anderen. 


Japan monument stone


'Het zij zo,’ verzuchtte de abstract werk makende kunstenaar. Lichtelijk geïrriteerd keek hij weg bij de spontane associaties van toeschouwers. ‘Het werk verkoopt nou eenmaal beter als mensen er iets in menen te herkennen.’ 

Niet echt anders dan het motto van de Waterlooplein koopman: ‘D'r is altijd wel iemand die er iets in ziet.’


Sacred stones Nepal niche



Ieder mens heeft zo zijn eigen voorkeuren,

alle dingen zoeken hun eigen metgezel.

Ik begin te vrezen dat de wereld van de jeugd

geen plaats heeft voor iemand met lang wit haar.

Ik wend mijn hoofd en vraag een paar stenen:

‘Kunnen jullie metgezellen zijn voor een oude man?’

Hoewel de stenen niet kunnen spreken,

zijn ze het ermee eens dat we vriendjes worden.


Bai juyi (772-846) Sacrale stenen 2




  Bai Juyi (772 – 846) 


 Home

blog inhoud

All photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.