Beeldgieters en -houwers

blog inhoud


English: here

Uitzicht .JPG


Zijn nieuwe huis stak boven de omringende woningen uit, maar dat was niet zo moeilijk in deze oude buurt. Een van zijn zonen liet ons binnen bij het naar buitengaan en spurtte vervolgens in een gloednieuwe sportauto de hoek om.

Op de bovenste verdieping zat een oude man in lotuszit met z'n buikje rustend op gekruiste benen. Hij draaide aan een molentje om 'n houtvuur aan te jagen. In een pannetje smolt hij donkerbruine was waarmee hij - uiterst secuur - een boeddhahoofdje bijwerkte.

Hij vond onze komst best. Maar het maken van een foto wuifde hij weg. Vanuit een hoek van de verder lege verdieping bleef ik staan toekijken en dacht: alle beeldenmakers in dit land erkennen hem als de absolute meester. 

Dalai lama, koning of filmster, iedere nieuwe klant kwam vanzelfsprekend achteraan in de rij. De wachttijd kon jaren duren, maar klagen had weinig zin. Iedere afnemer besefte dat afdingen slechts averechts effect zou hebben. Zijn prijsopgave was een mededeling.

Langzaam drong tot me door: als Newarezen momenteel de mooiste boeddhistische beelden ter wereld maken, als zij deze oude man op deze lemen vloer zelf als hun absolute meester beschouwen, dan.. zou hij in elk ander land wereldberoemd zijn. 

siddhiraj krant

Het tegendeel leek eerder waar: nog geen jaar later zag ik in het voorbijgaan iemand het plaatselijk sufferdje lezen.

M’n oog viel op de vale foto tussen het Nepaleze schrift.

- Hé, is dat niet Siddhiraj?

‘Ja. Hij is vorige week overleden.’


Siddhiraj


Wat maakt Newarese beelden zo vaak bijzonder goed? Overal ter wereld beeldhouwt men immers beelden in was, laat ze vervolgens gieten en uiteindelijk patineren. Bij de Newarezen echter is het gietsel slechts het begin, het basis ontwerp.

Door het gietsel vervolgens diep te bijtelen en te ciseleren, wordt elk detail verfijnd, verscherpt en aldoende veranderd. Zelfs gezicht, lotus, armen, kleding, grote delen kunnen tijdens het werk van vorm veranderen.

Dit maakt elk beeld een uniek exemplaar.

Het heeft weinig zin onderscheid in belang te maken tussen gietsel en ciseleerwerk. Alleen samen kunnen ze een beeld van hoge kwaliteit opleveren. Ook al zijn de verhoudingen in handen van de maker van het wasmodel en komt de zeggingskracht voornamelijk van de ciseleerder.

De laatste kan de vorm van het gietsel zo nodig verbeteren.


Gieten


gieten 2

Het gecompliceerde gietproces vormt niet alleen een vak apart, maar is duur, gevaarlijk en hectisch. Op het cruciale moment heeft de gieterij er maar al te graag extra, deskundige hulp bij (zie: hier) – en alle leken buiten de deur.

Bij gevolg zijn er talloze kunstenaars die bij collega’s een gietsel kopen om er zelf mee aan de slag te gaan. Uiteindelijk zijn gieten en graveren aparte vakken. Een kunstenaar hoeft niet per se beide te beheersen.


Overzicht gieterij36


Een individualistisch ingestelde westerling vindt vaak dat een kunstwerk door de kunstenaar zelf gemaakt dient te zijn.

Anders 'kan ook ik wel wat bedenken en in China laten uitvoeren’.

Na de zoveelste, luidruchtige lancering van een nieuw werk van Damien Hirst liet de bedaardere David Hockney op het affiche van zijn tentoonstelling toevoegen: ‘All art by the artist himself'.    

Daar kwam hij rap op terug. Logisch. Wie maakte dan zijn verf, wie spande zijn doek, wie maakte zijn kwast of ezel? Zelfs kunst is een kwestie van samenwerking. Geen wonder dat oude kunst vaak anoniem blijft?


DSC00939 - versie 2

Afgelopen november nodigde een oudere beeldenmaker me uit naar een andere kamerin zijn huis om iets te laten zien. Zelf doet hij niet meer zoveel, het is zijn zoon die de familie werkplaats heeft overgenomen. Van oudsher werken ze louter in messing. Deze legering is makkelijker te gieten – het rolt lekker naar alle holten – maar het eindresultaat is te hard en breekbaar om nog verder te verfijnen 

Het kleine vertrek blijkt met grote zorg ingericht. Smetteloos – en dat is nogal opmerkelijk. Bij beeldgieters en –houwers loopt er gewoonlijk een spoor van metaalschroot van de werkplaats naar het woongedeelte. Onderweg lijken ze te zijn vergeten waarmee ze bezig waren: tot naast het bed ligt soms een losse arm of boeddhahoofd.

In het midden staat een koper beeld van ongeveer een meter hoog. Doordat het lichaam donker is gepatineerd, wordt het vergulde gezicht nog indrukwekkender.

Ava golden face 3

Ik herken het als een gietsel van Siddhiraj is en vraag of het soms ook te koop is.

Hij zucht en zwijgt even.

‘Het zal zo’n veertig jaar zijn dat ik het beeld heb. Al die tijd heb ik het hier gehouden, dit is mijn eigen kamertje.’

Hij twijfelt en lijkt veel tegelijk te overwegen.

‘D’r komt natuurlijk een moment - en gelegenheid - dat ik het beter kan verkopen.’

 

DSC00936


Als ik de volgende dag het geld kom brengen, mompelt de zoon op licht ontevreden toon: ‘U krijgt een prachtig beeld en wij.. wij krijgen er wat papier voor terug...'

Ineens krijg ik de indruk – geheel ongegrond wellicht - dat zoonlief het huis met het bedrijf erft en dat de pater familias dit geld - bijtijds - naar dochterlief doorspeelt.

Eenmaal vertrokken, herinnerde ik me nog een ander gietsel van Siddhiraj te hebben gezien, ergens in een dure galerie aan Kingsway. Het beeld bleek er nog te staan en men liet me er een foto van maken.


Avaloki


In de negentiger jaren verkocht ik nog een andere versie van dit speciale Siddhiraj gietsel:


WALLACE TARA 2


Bij gevolg kan ik hier drie eindresultaten van dezelfde cast naast elkaar tonen. Elk van gelijke grootte uiteraard en  gesciseleeerd door verschillende kunstenaars in verschillende tijdsperioden.


tara lotus



blog inhoud


All photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.