2. Waarom toen die ene foto daar…†in Japan


Japan in de lente


I LOVE JAPAN


Van Wolferen Japan

‘Volgens mij hebben jullie het daar heerlijk,’†mailt een vriendin,†‘en verdwijnt Van Wolferen al†’n beetje naar de achtergrond en nemen de zintuigen en voelsprieten het over.'

Vroeg op een zondagochtend stappen we in de metro van Tokyo. Tegenover ons snurken twee jongelingen tijdens alle twaalf stations die wij afleggen.†

Ze gaan gekleed in het zwart met ergens een stropdas.


salarymen - 2 studenten


Zonder Van Wolferens meesterwerk over Japan had ik wellicht twee doorgezakte studenten tegenover me gezien. Nu vermoed ik dat het jonge†salarymen†zijn die gisterenavond met kantoor verplicht doorzakten. Daarna werd het te laat om terug te reizen naar hun nog net betaalbare slaapplaats aan de rand van de stad.

Ze blijven metro-rondjes slapen tot het tijdstip aanbreekt dat ze weer fris-vroom-en-vrolijk mogen aantreden.

Later zie ik enkelen onder hen die bij de aankondiging van een volgend station wakker schrikken en vlug een vochtige tissue†openscheuren om hun gezicht, hals en handen snel nog wat op te schonen.

この部分の終わり



- takeshita dori meisjes 3 - versie 2


Takeshita is een smalle, drukke straat in Tokyo die naar een belangrijke tempel leidt. Tussen traditioneel geklede gelovigen winkelt er veel jeugd.†

Een bepaald type jong meisje valt op: kort rokje,†blote†beentjes met ogenschijnlijk nog wat babyvet... onmogelijk hoge schoenen of veel te grote gympen... strikjes, speldjes, beestjes... Alles uitgevoerd in zoete pastelkleurtjes.†

Hun lange haren zijn vaak gebruind of geblondeerd. Hun gezicht is soms wit geplamuurd, waartegen de zwaar gestifte lippen fel afsteken.


- takeshita dori meisjes 2 - versie 3


‘Kijk toch, hoe vreselijk hun huid er onder lijdt!’ zegt een lage, luide stem geÔrriteerd. Ik hoef niet om te kijken om te weten dat de spreker zwart en Amerikaans, maar zie daardoor wel dat hij ronduit boos is.†

Verontwaardigd wijst naar het gebleekte uiterlijk van een van de meisjes. Kennelijk vat hij haar verschijning op als een persoonlijke belediging.†

Het meisje giechelt wat met een vriendinnetje om de aandacht en huppelt weg.

Een kwartiertje verderop liggen in een winkel allerlei maskertjes, voornamelijk uit het No theater.

†Het enkele vrouwelijke masker tussen al de traditionele mannen en monsters is maagdelijk wit. Als het gelaat van een geisha.†

Na de tweede wereldoorlog werd alles Japans weggezet als namaak en na-aperij. Antroposofen noemden het land van de opkomende zon echter een typisch maanland: weerspiegeling van het werkelijke licht – zijnde †wij dus. Ze maakt ook onderscheid tussen onze †ik-cultuur versus hun†gij-cultuur; om verkeerde redenen kon ik me daar wel wat bij voorstellen.

Een paar decennia later kreeg Taiwan die rol toebedeeld en momenteel kleeft het label aan China, Korea of Wherever.


White Bright Beuatiful


Maar identificeert men zich in Japan eigenlijk wel met het†blanke†ras?†

Japan is stellig een xenofobische samenleving. Als een eiland versus de rest van de wereld.†

Mogelijk ontstond die houding lang geleden uit verdediging (met name tegen het grote, volkrijke buurland China en Korea).†


- Meisjes


Evenals vele andere culturen koestert men een sterk superioriteitsgevoel. Al krijg je in het nationale oorlogsmuseum-annex-tempelcomplex de indruk dat het zacht gezegd een tikje ernstiger is dan bij alle overige†we-chosen†of†we-first†politiek.

jeugd - versie 2


Het koesteren van een lichte huid gaat beslist niet over vereenzelviging met het blanke of witte ras maar louter en alleen met de moderniteit, status en rijkdom van†de†eigenelite.

- takeshita dori meisjes - versie 2

De geblondeerde, zoet gekleurde meisjes schreeuwen dat ze van welgestelde komaf zijn.

Dat zij zich eveneens het permanente shoppen kunnen permitteren.†


Desnoods door - openlijk -†aan te knopen met een sugardaddy

+ Meisjes zebrapad


この部分の終わり



netsuke mueseum


Netsuke japan 3

Oorspronkelijk hadden netsukes een functie als gebeeldhouwde knopen om een ceintuur mee vast te maken. Ze vaak knap en geestig gesneden.†Uit bijzondere houtsoorten, ivoor, hoorn of steen bijvoorbeeld.†

netsuke

Doorgaans stellen ze theater, religieuze, samoerai of mytholo-gische figuren voor.†

Ook waren er voorheen wel kunstenaars die langs de dorpen trokken om ter plekke een wens in hout, been of ivoor te verbeelden.†


netsuke museum maskers


netsuke - tekst


The National Museum in Tokyo heeft zowel keizerlijke als volkse collecties. In een eenvoudige, kleine vitrine staat bijgaand beeldje van twee bejaarden op hun knieŽn.†

De bijgaande tekst luidt: Polishing the heart.†


'Polishing the heart' - versie 4


Twee oudjes die hun†gezamenlijk†hart oppoetsen. Wat een prachtige metafoor voor het onderhouden van een relatie tot de dood erop volgt. Aandoenlijk.

Misschien raak ik wat overenthousiast doordat de netsuke een van de spaarzame voorwerpen in het museum die me ontroeren. Wat mij betreft lijdt de collectie nogal aan de kille schoonheid van uitgekiende stilering.


museum scroll 2 - versie 3


Jammer genoeg staat de netsuke niet in het museumboek afgebeeld. Ik loop terug en neem - heimelijk - een foto. ’s Avonds doe ik de foto bij enkele emails als bijlage. Inclusief titel.

‘Prachtige netsuke,’ reageert een vriendin, taalkundige van beroep. ‘Maar zou het kunnen dat je de letter h aan het eind vergat?’

Polishing the hearth? De plaat poetsen, de plaat van de open haard..?

Een beetje ontgoocheld zoek ik de foto van het kaartje op.†

Geen h. Foutje van het museum..?†

Twee verliefde oudjes was vast ongepast emotioneel vertoon.


'Polishing the heart' - versie 2


この部分の終わり



rij wachtenden - versie 2


Bij sommige winkels staan lange rijen wachtenden.†Men wacht dankzij reclamestunts van grote merken of dankzij mondreclame bij kleine chocolaterieŽn en taartenwinkeltjes.†

queue in de rij - versie 2

Overal ter wereld zou een ondernemer die elke dag een rij voor z’n deur ziet staan, extra personeel aannemen.†Opdat er geen klanten weglopen uit de rij aan de kassa.


METRO TREIN QUE WACHT RIJ - versie 2

Hier wordt duidelijk anders geredeneerd. Geen betere reclame dan een rij wachtenden voor je deur. Desnoods met personeels- of familieleden ertussen.†

De klant als gratis figurant die ook nog eens wil kopen…†

この部分の終わり



Platteland huizen


Nergens langs de straten staan vuilnisbakken. Nergens langs de straten zwerft vuil. Iedereen houdt z’n spullen bij zich. De straat is publiek domein, waarom zou jij die mogen vervuilen.


Beeld kapje straat


Je mag niet op straat parkeren en dus ook niet roken. Of een cafť of restaurant dat binnen toestaat, moet het zelf bepalen. Eethuisjes waar bedrijven hun salarymen fÍteren, staan niet zelden blauw van de rook.

Aangezien weinig straten tegels of borden hebben zoals hieronder, zal deze voor buitenstaanders zijn bedoeld.


Anti roken


Als dit stukje triviaal overkomt, dan heb ik de verkeerde voorbeelden gekozen of niet goed verwoord. De opvatting van publiek domein leek me uiterst bepalend in het sociale verkeer.


Huisjes platteland

この部分の終わり



Evenmin triviaal.

toilet knoppen

Koud, lauw of warm? Sproeier of bidet? Hard of zacht? En dan de bibs nog even droog fŲhnen…?†

Mmm….

Tevergeefs zoek je naar een spoelknop. Dan de deksel maar dicht – et voila, het klinkt alsof ie spoelt. Even checken. Het spoelen stopt weer meteen.†

toilet 2

Een koelkastlampje-kwestie.

Niets went zo snel als luxe. Zelfs een voorverwarmde bril. Er zijn in Japan echter poepdozen en laten we zeggen: des boÓtes de caca.

Overvallen door al die rauwe vis dagelijks, vliegt Ais het toilet van een chique warenhuis binnen. Zodra hij de deur van de zwart gemarmerde ruimte opent, gaat boven het toilet een romantisch lichtje aan. De toiletdeksel opent uit zichzelf, welwillend rťceptief. Het geklater van een watervalletje klinkt op. Om de aangrenzende boÓtes de caca van elke decharge audible te vrijwaren.

執着した肛門†anale obsťdť†

'Dit conflict kan rustig en ontraumatisch verlopen, maar ook heel intens en onstuimig.' (Wikipedia)

Naast het toilet zit een keuzeknoppen-paneeltje op ooghoogte aan de muur. Hij selecteert een muziek-icoontje. Ergens vanuit een bovenhoek zwelt Air van Bach aan.

Gelukkig maar.


Roltrap schoonmaker


Kennelijk gaat het goed samen met mysofobie oftewel smetvrees. Hoe moet je het anders duiden dat er op zovele publieke plekken gratis te gebruiken pompjes met ontsmettingsgel staan.†

Op de balie van het hotel en van een bank (kan ik me wel iets bij voorstellen) of bij binnenkomst in een museum (niet, je mag immers nergens aanzitten).

この部分の終わり



kapje metro


Het gebruik om bij verkoudheid een mondkapje te dragen, lijkt me aanvankelijk zeer sociaal. Zelf-opofferend zelfs, want je kunt jezelf bij elke kuch of niesbui her-infecteren.

Omdat bacteriŽn hun weg naar anderen eveneens via voorwerpen vinden, dragen velen er tevens dunne handschoentjes bij – met name vrouwen.†

Sociaal, zeker. Maar het zegt tevens: fysiek contact niet gewenst. Dat kan tot verbijsterende tafereeltjes leiden. Zo vroeg ik in een grote hal aan een dame naar het toilet. Ze deed de rechterhandschoen uit, wees me de richting en trok vervolgens de handschoen weer aan.


kapje salarymen trein metro 2


Slechts sporadisch hoor ik echter iemand achter al die kapjes niezen of proesten. Mogelijk dragen velen de mondkapjes vooral tegen luchtvervuiling. Maar waarom binnen bankkantoren, politiestations of shoppingmalls?†

Mettertijd vermoed ik dat mondkapjes vaak als maskertjes functioneren. Om jezelf weg te cijferen of wat minder individu te zijn. Om onopvallend aan je dagelijkse verplichtingen te voldoen maar minder verantwoording toebedeeld te krijgen.†Je wordt immers veel minder aangesproken.

この部分の終わり



trein verdiepingen - versie 2


Met een nonchalante blik lopen reizigers de gigantische hal binnen, laten hun ogen even langs de gestapelde schijven met vertrektijden glijden en vinden kennelijk het juiste perron in een van de vier onder elkaar liggende tunnels en lopen dan weer verder.

In de weerspiegeling van een stalen wand zie ik†temidden van al het voortsnellende volk†een oude, ontheemde man stil staan.†

Met half open mond staart ie terug.†

Niet langer van deze wereld.


Station plattegrond japan


この部分の終わり




shinto philospher's path - versie 2


Om het dagelijks levensgeluk te masseren, richt men zich doorgaans tot shinto. Deze’ weg der goden’ is het geheel aan geloven dat door de eeuwen op het Japanse eiland tot bloei kwam.†

shinto - boomgod 2

Simpel samengevat: een mengelmoes van animisme, sjamanisme, spiritisme en andere stromingen.†




Begraafplaats japan 2


Bij wensen, verlangens, liefde, tegenslag of ziekte heeft Shinto veel te bieden, maar bij de dood staat het enigszins met lege handen.†

Hoe nader het einde, des te liever men zich daarom richt tot het boeddhisme, dat naar verluid een gunstige reÔncarnatie kan bewerkstelligen.

Shinto voor nu, boeddhisme voor later.


Begraafplaats Japan


Gevolg is dat kloosters en tempels de meeste legaten toevallen. Ze staan er goed onderhouden bij, zij het doorgaans wat leeg en verlaten.


tempel japan 3

De Dalai Lama mag graag grappen dat ‘het boeddhisme de enige democratische religie is want iedereen kan boeddha worden’ – al is†boeddhisme†geen religie en verlichting geen kwestie van worden.


tempel japan


Levensgeluk wordt kennelijk vooral geassocieerd met warmte.


shinto - versie 2


この部分の終わり




Tuinen 1


Een vrouw knipt een oude boom bij. Thuis heb ik precies zo’n tangetje, dat ik bewaar voor fijn werk als het doorknippen van een rijgdraad en zo.


tuinen stel


De tuin werd in de vijftiende eeuw aangelegd.

tuin tekening

De bomen en de mensen zijn vele keren vervangen maar de tuin bleef hoe dan ook hetzelfde.†

Een houtsnede uit de begintijd geeft er langszij akte van.


Nergens hangt een stilte bordje. Zou ook overbodig zijn. De stilte die hier hangt is streng van zichzelf. Elk opstandig kiezeltje zou je onmiddellijk kunnen aanwijzen.


japanse tuinen 6


Een bevriend, abstract-werkende kunstenaar merkte ooit op: ‘Je moet de natuur niet in woord of beeld willen weergeven – die is al perfect.’


Boom takken


Japanse tuinen zijn een vorm van samenwerken met de natuur om menselijke symboliek weer te geven.†


Tuinen werker


Misschien is er pas later betekenis aan toegevoegd,†wat maakt het uit.


Tuinen ondersteunde bomen


Zoals hŤt symbool van het boeddhisme: de lotus die uit de modder en door het donkere water zich aan de oppervlakte groeit om zich in het zonlicht te ontvouwen.


Boom ondersteund


Het cultiveren van betekenisvolle tuinen stamt – even als Zen (Chen) - oorspronkelijk uit China. Tijdens de opvolgende eeuwen van isolatie verfijnde Japan de uitvoering ervan.†


tuin sandalen


De eerste buitenlanders die halverwege de negentiende eeuw de tuinen zagen, stonden verbijsterd en schreven er in diepe bewondering over naar huis. Japon en Zen kregen een magisch-mystieke klank in kunstenaarskringen van Wenen tot Parijs.


tuin 3 kopie


Het lijkt me zonneklaar dat deze tuinen binnenlands evenzo een vijftiende eeuwse shogun of boer met verbazing vervulden – en verstilden.

Kyoto ligt in een vruchtbaar en rijk gedeelte van Japan. De bergen tellen honderden oude tempels en tuinen. Eeuwenlang goed onderhouden en gerestaureerd. Zowel de goden als de mensen wonen er beter.


tuin mannen


Zo ver ik weet, is niet duidelijk hoe of waarom de stenen tuinen zijn ontstaan. Zou de overstap van een tuin met een rivierbedding naar alleen een rivierbedding niet het simpele antwoord kunnen zijn?


tuinen - rivierbedding 2


Het verhaal gaat dat Kyoto tijdens de tweede wereldoorlog aan de bombardementen ontsnapte doordat een van de Amerikaanse generaals er ooit z’n honeymoon had doorgebracht.†

この部分の終わり




Pink 6 museumshop


Misschien zorgden de honderdduizenden, bijkans heilige bloesembomen ervoor dat vele oude straatjes in Kyoto aan de algehele naoorlogse, stedelijke vernieuwingsdrift ontkwamen.†


Pink 6


De Japanse lente is tegenwoordig bijkans een internationaal evenement. Een eindeloos aantal foto’s vliegt elk jaar opnieuw door de digitale wereld.


pink fotografen 2


De veelal bejaarde fotografen die elk jaar weer vol vreugde het bloempje vastleggen, horen er inmiddels net zo bij.


 boom kaal gebouw - versie 2


De prunussen serrulata blijken begin maart 2015 nog kaal, nat en donker. De takken vormen fraaie grafische contouren, dat wel.

†Het is nog te vroeg in het seizoen, de kleur moet je er maar bij denken.


pink think pink


‘Hoe mooi zou het hier zijn met zo’n paars-witte gloed…’


pink donker

- Is het ný niet mooi dan?

‘Jawel, je hebt gelijk. Zij zien straks overal roze suikerspin in de bomen hangen. Wij zien de structuur van de bomen, de grillige takken, wij boffen!

Zwijgend lopen we verder langs de rivier.†

Totdat Ais verzucht: ‘Ach, just think pink.’


pink 13


Maar dan, op een ochtend vlak voor vertrek… lang verwacht en toch plotseling gekomen… zoeffff…. in de parken, in de straten…† ineens gaan de donkere takken schuil onder een wolk van wit en rose… overal wit en rose… wit en rose…


Pink 1


Pink 2


pink 3


pink 5


pink 14

‘De Japanners worden er een beetje dronken van,’ volgens een reisboekje.

Eerder een beetje verliefd.

Pink 4 couple


Pink 16


この部分の終わり




Stad aan rivier


’Als het niet verboden is,’ vindt men in het Westen, ‘dan kan het dus.’

Japan denkt anders: ‘Als het niet duidelijk is toegestaan, is het waarschijnlijk verboden.’

Aldus kopiŽren reisboeken elkaar om†‘het Japanse karakter’ toe te lichten.‘Zonder strenge orde geen gelijkheid in een dichtbevolkt land als Japan.’†


salarymen trein metro 3 - versie 2


Regels zijn regels, ook in Japan. Een kale zwemmer moet evenzo een badmuts op. Geen kind, hoe getalenteerd ook, mag een klasje overslaan.

出る釘は打たれる†oftewel†‘uitstekende spijkers dienen te worden ingehamerd’.†

Wantde bevolkingsdichtheid†ligt rond de†349†/km2. Bovendien is veel grond onbewoonbaar.

Een eendere redenering als in dat andere, dichtbevolkte land met maar liefst†509†/km2:†‘Wie z’n hoofd boven het maaiveld uitsteekt…’


pink 14 enkel


この部分の終わり



dorp huisjes - versie 3


Vrijwel direct na de tweede wereldoorlog besloot Japan te herstellen door voluit te kiezen voor industrialisatie. Zo’n keuze is snel en eenvoudig gemaakt als de ambtelijke en zakelijke elite van oudsher bij elkaar over de vloer komt, onderling trouwt en elkaar de baantjes toespeelt.†

In het landschap tussen Komaki en Kanasawa zie je vanuit de trein de beslissing in het landschap terug: ruim baan voor elke vorm van industrie. Soms lopen pijpleidingen of aanvoerwegen op kolossale betonnen schragen dwars over de huizen van het dorp. Kleine, eenvoudige woningen, al dan niet met een autootje voor de deur.


autootjes japan 1


Als Japan al decennia tot de top der wereldeconomieŽn behoort, waar is dan al dat geld gebleven? In de USA staan vele† bruggen op instorten, maar in Japan en China zie je een deel van de exportwinst duidelijk terug in de infrastructuur: een uitgebreid wegennet, een perfect geoutilleerd treinstelsel (met voldoende personeel), goed onderhouden kanalen en waterwerken, vele viaducten, lange bruggen en eindeloze bergtunnels, enzovoorts.


dorp huisjes - versie 2


'Japan is zo groot als CaliforniŽ maar als je het onbewoonbare gedeelte aan vulkanen, berg en bos eraf trekt,’ vermeldt een reisgids, ‘hou je de staat Kentucky over'†(2,5 keer Nederland). Maar met z’n 128 miljoen wonen Japanners vooral bij elkaar langs de kusten.


Bedrijven merken


Zoals in sommige landen alles ten dienste staat van het leger, dient Japan de afgelopen decennia de export-industrie.†

Desondanks kent ook de gemiddelde Japanner nog steeds lange werkweken, kleine uniforme behuizingen en minimale vakantietijd. En dat gaat er in de toekomst niet beter op worden.


eethuisje 4


Volgens ministeriŽle statistieken worden er sinds 2014 meer luiers verkocht voor bejaarden dan voor babies. Over tien jaar zullen er meer inwoners boven de vijfenzestig zijn dan daaronder.†

Toch stelt het land zich nauwelijks open voor immigratie. Van oudsher leidt het eilandgevoel tot een beangstigend nationalisme en xenofobie.


tempel priesters


In de zestiger jaren werd Japan een groot voorbeeld voor de rest van AziŽ. Het maakte toentertijd veel meer indruk dan Engeland of de Verenigde Staten. Van India tot IndonesiŽ kwam je jongeren tegen die Japans leerden. Voor hen was het de taal van een Aziatisch volk dat op eigen kracht economisch mee wist te komen in de vaart der volkeren.†


Japan Inc.


Het China van Mao had – ondanks de vele winkeltjes met een keur aan zwaar gesubsidieerde, vertaalde literatuur en propaganda – lang niet zo’n aanzien. Bovendien hoefde Japan er nagenoeg niets voor te doen.†

De export van landbouwmachines, Toyota taxis, brommers, radio’s, cassetterecorders en andere consumptiegoederen werd door de rest van AziŽ vol bewondering bekeken…†en aangeschaft.

The China incident

Die goodwill is verdwenen. Tegenwoordig leren Aziatische jongeren liever Engels en Chinees.†

Behalve in Japan waar jongeren doorgaans slechts een beetje engels spreken. Ze krijgen op school naar verluidt vooral a strong patriotic education.†







museum 3


De tempel annex museum waar Japanse oorlogshelden worden geŽerd en waar officieel bezoeken telkens ernstige kritiek oproepen, met name uit China.†

Binnen mocht niet worden gefotografeerd. Zelfs als je niets van de tweede wereldoorlog in AziŽ afweet, dan nog begrijpt een weldenkende bezoeker dat de teksten bij de foto’s en voorwerpen Japan van oorlogsmisdaden dienen vrij te pleiten. Als het niet zo’n kromme beeld-spraak was, zou ik zeggen dat ze zich ermee alsnog in eigen voet schieten.


museum 2


Als we†’s middags de bus nemen, zijn we meestal de jongsten. Onderling vechten de oudjes om een zitplaats zo dicht mogelijk bij de uitgang, opdat ze de deur halen voordat de bus weer optrekt.


oud bus


Het respect voor ouderen is van oudsher groot, maar daar kunnen oudjes niet van leven. De lokale winkeldief is vaak grijs.†

‘Een kwart van de oudere daders is tien keer of vaker gearresteerd en was telkens binnen een jaar na elke vrijlating terug in de gevangenis.’ Binnen is gratis eten, warmte, zorg en minder eenzaamheid.

Ondanks de taalbeperking, personeelstekorten, vergrijzing, aardbevingen, orkaangeweld, problemen met kerncentrales, zullen hier in 2020 de Olympische Spelen plaatsvinden.†

Voor de derde keer.

この部分の終わり



Aanbevolen

1. Uit een recensie bij het verschijnen van †‘The Enigma of Japanese Power.’

Van Wolferen JapanKarel van Wolferen hoopt dat zijn boek ‘zal bijdragen tot het besef dat veel van door Japan veroorzaakte internationale problemen niet het gevolg zijn van Japanse kwaadgezindheid. Ze komen voort uit de beperkingen van het politieke systeem dat ik heb beschreven.’

‘Als dit boek dus een wat somber beeld lijkt te schetsen, komt dat doordat de meeste aangename kanten van Japan, zijn schone kunsten, de esthetiek van veel dagelijkse dingen en de vriendelijkheid van de bevolking niet tot mijn onderwerp behoorden.’


2. Voor de 'schone kunsten, de esthetiek van veel dagelijkse dingen†en de vriendelijkheid van de bevolking':

Japan, the paradox of harmony

Japan, the paradox of harmony

door Keiko Hirata en Mark Warschauer†

Yale University†Press 2014

ISBN 978-0-300-18607-9


Over Japan, zie ook: Fallus festival


Monk statue face 1



1. Waarom toen in†Zuid-India

3. Waarom toen in Noord-vietnam

Blog inhoud

Home




















tAll photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.