BLOG Ned


Samuel van de Putte 8

Voorgaande delen:†1†-†2†-†3†-†4†-†5†-†6†- 7

Samuel van de Putte Van Beijing terug naar Lhasa


Waar mogelijk reist het illustere gezelschap van klooster tot klooster en anders overnachten ze in tenten of gers. De faam van de hoofdlama snelt vooruit, de kleine karavaan wordt steeds met alle egards ontvangen en van onderkomen voorzien.†Samuel prijst zich gelukkig.


mongolian jers


In feite doorkruisen ze de zogeheten Euraziatische steppe: de lang-gerekte strook van graslanden en halfwoestijnen die – ondanks enkele onderbrekingen door nauwe bergpassen – doorloopt van de Stille Oceaan tot de Middellandse Zee.†


map kaart china


Zowel van boven Beijing naar de poesta's in Hongarije als van Mantsjoerije tot Oost-Groningen. Dankzij lange perioden zonder regen groeit er vrijwel geen enkele boomsoort. De twee maanden dat er wel regen valt, fleuren struik en gras weer op.

Het is de route die Samuel aanvankelijk wilde nemen om het vermaarde middenrijk te bereiken. Talloze oorlogen dwongen hem onderweg echter om telkens weer zuidelijker af te buigen, richting India – en een omweg van zo’n tien jaar te maken.


Caravan


Via de band op deze breedtegraad trokken de eerste handelaren en jezuÔeten naar het verre oosten, een weg over zee was hun onbekend. Het is de ruiterroute waarlangs in de middeleeuwen de pest westwaarts trok, ondanks dat paarden en kampvuren geen vrienden van vlooien en ratten zijn.†

De steppe oogt veelal als een landschap zonder geschiedenis, maar ervaren reizigers als Samuel herkennen meteen het patroon van enkele grote stenen als een plek waar voorgangers ooit kamp opzetten.

Aan een stapeltje van drie, vier kleinere stenen zien ze dat dit een goede plek kan zijn om wat mest te ontsteken en de meegebrachte wortelen, rapen, boekweit of pastinaak te bereiden.


mongolian nomads tea cup


Boots

Het uur van de dag bepaalt voor iedereen, ook voor de lama’s en de monniken, hoe ze erbij lopen.†

mongolian nomads interior


Vroeg in de ochtend is een ieder nauwelijks herkenbaar onder al het vilt en de gekeerde schapenhuiden.†

Tegen het middaguur lopen of rijden de meesten met ontbloot bovenlijf, meppend naar stekende insecten. Later op de middag snoert elk de vracht aan kleding weer aan.

Maar de rommelige horde hervindt en herschikt zich zodra ze voor de poort van een klooster staat.†

Mongolian gate

Vlug worden de tenues van man en paard rechtgetrokken, de lussen gestrikt, de knopen gerangschikt en de lange mouwen tot half over de hand getrokken.

mongolian horse saddle


gelukpa lama

Benieuwd geraakt door de enthousiaste verhalen over het nieuwe, Tibetaanse klooster midden op de steppen van Qinghai buigt het gezelschap af naar Labrang.†

Het kloostercomplex blijkt groots opgezet met wel twintig hallen, diverse scholen en voldoende onderkomen voor zo’n tweeduizend monniken.


Mongolian temple


De maandenlange reis is vermoeiend en vordert moeizaam. De lama’s besluiten voor langere tijd te blijven.†In de hoop dat de oudere hoofdlama weer op krachten zal komen. Per slot is hij hun passe-partout.


Kokonor – Versie 2

Een honderdtal kilometers verderop ligt Koko Nor. Het zoutmeer staat tot in de wijde omtrek bekend om haar intens blauwe kleur.†

Met enkele andere, even nieuws-gierige karavaanleden verkent Samuel de 74 kilometers rond het meer. Het vele kool-zaad staat in bloei en legt een goudgele gloed rond het helderblauwe water.

Onderweg probeert hij het meer in kaart te brengen en noteert welke stammen, dieren, bloemen en mineralen hij tegenkomt.


mongolian stupa


camel travel mongolia

Zodra de karavaan na de winter weer op gang komt, loopt de route rechtstreeks richting de Grote Muur.†




The Geat Wall


Naar ‘die weergadeloze grenswal die al eeuwen over vele bergen en door vele dalen loopt, schrijft Samuel in een brief.†

‘Tegen de invallen der tartaren.’


Dzoungar


Enkele karavaanleden en hij mogen echter niet verder. Op drie verschillende plekken proberen ze de poort te passeren – tevergeefs.

entrance passports beijing

De wachten staan op scherp ‘door de oorlog met de Mongoolse Zjongarestam, licht hij in de brief toe.†

‘Niemand mag zonder patent de stad in of uit.’

camel city drawing

Op een ochtend voegt hij zich onopvallend bij een binnentrekkende karavaan, neemt nonchalant een van de kamelen bij de teugels, verbergt ‘mijn europees wesen en blaauwe oog’ onder plaatselijke kledij en weet ten slotte langs de wachters te glippen.


planetarium

Halverwege zijn maar liefst 61-jarige bewind kreeg keizer Kangxi wel enige bewondering voor de meten is weten aanpak die de vreemde religieuze snuiters demonstreerden met hun intrigerende instrumenten als verrekijkers, zonneklokken, hygrometers of thermometers.


Kangxi with jesuit scientists

Dankzij de technische en astronomische prestaties van de Belgische jezuÔet Ferdinand Verbiest en zijn medebroeders werden de andere congregaties – franciscanen, dominicanen en augustijnen – eveneens gedoogd.†Deze welwillendheid kwam mede doordat de jezuÔeten de keizer hielpen de Chinese artillerie te verbeteren en de kanonnen groter en mobieler te maken.


In wezen leek het confucianisme niet te zeer te verschillen van het christendom. De paapse voormannen deden hun best om meerdere teksten voor Rome te vertalen (waar men bij gevolg niet begreep waarom de kerstening zo onsuccesvol bleef).


Translation Confuscius


jesuit sign

Het ethische, filosofische systeem van keizerlijk China (een samen-smelting van confucianisme, taoÔsme en boeddhisme) beschouwde moreel, deugdzaam gedrag en de erkenning van plichten echter nimmer als een goddelijk gebod.

Voor de machthebbers bleef het onbegrijpelijk dat elke discussie over leven & dood met deze pragmatische westerlingen onmogelijk werd doordat zij zich spiritueel, in absolute zin, volkomen afhankelijk maakten van een autoriteit buiten zichzelf, namelijk een kracht genaamd God.†

Blijkbaar houdt hun meten is weten maatstaf hen op novicen-niveau.


Kangxi

Veel moeilijker voor Samuel dan aan de Grote Muur voorbij te komen, blijkt het echter de stad ‘Pekin’ binnen te komen. Z’n kansen lijken al helemaal verkeken als de hoofdlama sterft.

Het gezelschap degradeert daardoor tot louter de entourage van degene op wiens naam de keizerlijke uitnodiging staat. Maar de achtergebleven lama’s en monniken willen niet voor niets maanden, jaren, onderweg zijn geweest..

Ze smeden plannetjes om met de stempels die ze al hebben, toch de voornaamste tempels en bezienswaardigheden te bezoeken. Dat lukt, zolang ze maar niet al te dicht in de buurt van de verboden stad komen.


porcelin tower


chinese terracotta house

De keizerlijke steden worden zo ontoegankelijk gehouden omdat ze uit hun voegen dreigen te groeien terwijl de infra- en sociale structuren nauwelijks mee ontwikkelen.

Rond de paleizen, tempels, kloosters en de woningen der aristocratie – met hun prachtige keramische daken en gecultiveerde tuinen – woont het gewone volk steeds dichter op elkaar in hun lage hutjes met rieten daken en lemen of hooguit ťťnsteens muurtjes.

Terracotta farm


MŤt de vele zilvervloten uit Peru en Mexico maakte ook eenvoudig te telen voedsel als mais, aardappel en pinda’s de oversteek over de Atlantische Oceaan. Tijdens Samuels leven is de Chinese bevolking hard op weg om binnen een eeuw te verdubbelen; van 150 tot 300 miljoen, bijna een derde van de wereldbevolking.


Daily life China


Inmiddels is het hoogste tijd voor Samuel om een wissel te verzilveren. Maar bij wie of welk handelshuis? Zo goedgezind als het lot de VOC in Japan is – waar de maatschappij als enige buitenlandse onderneming toestemming kreeg om te blijven handelen – zo zeer mislukten de peperdure missies van hun ‘ambassades’ naar Beijing om de nog jonge keizer te paaien.†


VOC Japan

VOC Japan

De eerste poging, die van Pieter van Hoorn in januari 1667, was tekenend voor de Hollandse aanpak. In zijn studententijd had Samuel er al over gehoord en ook over gelezen in†De Opregte Haarlemsche Courant.

Zonder afspraak of aankondiging voer Van Hoorn naar de Zuid-Chinese kust van Fuzhou en zeilde de Parelrivier op naar het noorden.†Volgens zijn scheepslog wist hij 37 steden, 335 dorpen en 34 pagodes te passeren.

Op 20 juni bereikten ze Beijing ondanks alle ambtelijke hindernissen. In optocht liepen ze met vlaggen en trompetgeschal de Verboden Stad binnen. Althans, Pieter liet zich per palanquin naar binnen dragen.


Van Hoorn


Voor Europese handelsmissies als de VOC bleef eeuwenlang het voornaamste probleem dat China heel veel hoogwaardige, culturele goederen te bieden had maar dat er omgekeerd nagenoeg geen vraag naar Europese koopwaar was – behalve dan naar zilver om te gebruiken als binnenlands betaalmiddel.

horses drawing 2

Dus waarmee dacht de VOC de nog jonge keizer te verleiden tot het afgeven van een unieke handelspositie? Behalve dat kunstenaars als Pieter van Doornik tekeningen dienden te maken ter verantwoording aan de Heeren XVII in Amsterdam, gingen er in zijn gezelschap ook secretarissen en boekhouders mee die de lijst met geschenken nauwkeurig bijhielden:†zoveel paarden, ossen, zwaarden, dolken, geweren, satijn, katoen, wol, koraal, amber, kruidnagels, peper, sandelhout, olifant- en walrustanden, wierook, rozenwater, tapijten, hemelglobe, fijn metaalwerk, struisvogeleieren, koperen modellen en spiegels.

Het enige dat de dertienjarige keizer wist te boeien, waren de meegebrachte rossen. Zo groot en sterk had hij nog nooit een paard gezien. Hij kwam ze persoonlijk ‘inspecteren’ en eiste dat er per direct een tekening van werd gemaakt.

Wat het de doel van de reis betreft: alle handel met de rest van de wereld diende als vanouds veilig ver weg te geschieden in Kanton, de stad die Samuel als zijn volgende bestemming in gedachten had.†


Canton VOC


Ook in Beijing bewaart Samuel enige afstand tot de paapse broeders. Hij kent de aversie die de jonge keizer inmiddels jegens westerlingen heeft gekregen.†

Op zoek naar een handelshuis om zijn wissel te verzilveren, ontmoet hij echter Antoine Gaubil die bij hem overkomt als een vriendelijke, intelligente jongeman uit Frankrijk.


Jezuiet Verbiest

Gaubil mag in Beijing verblijven doordat hij zich wist te bewijzen als astronoom. Hij mocht Ferdinand Verbiest opvolgen, de befaamde Belgische jezuÔet die zich een halve eeuw eerder een positie aan het keizerlijk hof verwierf.†

Na een openbare discussie met Chinese wetenschappers verbeterden Verbiest en de zijnen niet alleen de Chinese kalender maar bouwden tevens het keizerlijk observatorium verder uit.


jesuits

De technische vernieuwing van het wapenarsenaal was wellicht doorslaggevender voor het keizerlijk gedoogbeleid om de westerlingen hun christelijke boodschap te laten uitdragen.†De jezuÔtische broeders verzwaarden de kanonnen en maakten ze tevens mobieler.

Tijdens z'n ontmoeting met Antoine verhaalt Samuel enthousiast de route die hij de afgelopen twintig jaar heeft afgelegd. Antoine is een en al oor.

†Naderhand rapporteert hij aan Rome dat hij in Beijing ‘ene Samuel Wandepot’ ontmoette die beweerde dat hij de halve wereld had afgereisd en nu wil doorreizen naar Kanton. ‘Ik weet niet wat er sedertdien van hem is terechtgekomen, noch wat hem is overkomen, noch wat ervan waar is.’

Gaandeweg is Samuel weliswaar een enigszins bekend en illuster persoon geworden maar het ongeloof stijgt evenredig.†


kaart steppe 3


Het liefst zou hij langs de kust naar het zuiden van China trekken, naar de internationale havenplaats Kanton, maar het lukt hem niet een karavaan te vinden die hem mee wil nemen.†

Hoe zou hij trouwens vanuit het binnenland kunnen opduiken als alle buitenlanders er slechts voor hele korte perioden van boord mogen – en dan niet verder dan een kilometer in de omtrek van de factorijen.†

Canton factories

De kooplieden moeten de inkoop uit handen te geven aan Chinese bemiddelaars. Zodra het handelsseizoen voorbij is, moeten de schepen –geladen of niet – weer de Parelrivier afzakken en de open zee op.†

Engelse en Hollandse bemanningsleden blijven vaak in het Portugese Macao bivakkeren tot het volgende seizoen.†

Mocht hij het juiste gezelschap vinden, dan zou Samuel het er nog wel op willen wagen, per slot wist hij ook Beijing binnen te komen. Maar dan hoort hij over het oproer in het zuidwesten. De verhalen choqueren hem.

War horses

Jarenlange onderdrukking en uitbuiting hebben minderheden als de Miao dermate uitgebeend dat ze hun verlammende armoede wel můesten doorbreken.†

In enkele dorpen doodden de boeren hun vrouw en kinderen, brandden huizen en bruggen plat en gingen – zonder nog een dierbaar iemand of iets te kunnen verliezen – het gevecht aan met de lokale heersers en het keizerlijk leger.


Battle Miao


Zo’n buitenkans als het lama-gezelschap dat hem naar Beijing meenam, vindt hij echter nergens. En aangezien elke route door China voor hem eigenlijk te ingewikkeld en te gevaarlijk is, besluit hij met dezelfde karavaan terug te keren naar Lhasa.†

Ze vertrekken zonder de hoofdlama en dus zonder alle plechtige ontmoetingen en oponthoud, maar aldoor nog met de juiste papieren en gastvrije onderkomens.†

Het komend jaar heeft hij volop tijd te bedenken hoe hij verder zal gaan.


The Great Wall 2


Wordt tzt vervolgd.


Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4†-†5†-†6†-†7

Index blog

Home


Voornaamste bronnen:

books
books 2
books 4
books 3






















Samuel van de Putte 7

Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4†-†5†-†6

Samuel van de Putte van Lhasa naar Beijing


map tibet as woman

Kaart van Tibet


Twee maanden eerder vloeiden in Kathmandu de tranen van stil verdriet, nu in Lhasa vloeien ze van uitgelaten blijdschap. Een oude vader die z’n zoon na een handelsreis van drie jaar naar India terugziet. Monniken en pelgrims die terugkeren. Een moeder die eindelijk haar man weer veilig thuis heeft. Vrienden die elkaar omhelzen. Een man met nieuws en geschenken van zijn andere gezin.†

De emoties lopen soms hoog op.


Potala


Potala lhasa

Waarom de karavaanleden zowel bij vertrek als bij aankomst met hard-gekookte eieren worden overladen, is Samuel niet duidelijk, maar na jaren van vlees noch vis neemt hij er enkele dankbaar aan.

Ook schaart hij zich graag in de cirkel die dagelijks middenin de Newari wijk ontstaat. Hij schrikt er bijna van hoe jonge vrouwen zonder enige reserve naast hem neerstrijken en vragen welke handel hij meebracht.†

Dergelijke vrijmoedigheid maakte hij de afgelopen tien jaar maar weinig mee. Behalve soms bij jonge weduwen die zelf in het voortbestaan van hun gezin moesten voorzien.

Samen met honderden anderen maakt hij dagelijks de ommegang rond de Jokhang tempel. Grote, welriekende struiken verdwijnen in hun geheel in een van de vuurplaatsen naar de vier windrichtingen.†

Binnen walmt en bedwelmt de ranzige yakboter waarop honderden lampen en lampjes branden; delen van de vloer zijn spiegelglad.†De voort schuifelende gelovigen leggen mantras op stukjes papier, hout of textiel bij de voeten van de beelden.†

†Her en der staat weliswaar een bak met zand maar het verbaast hem dat de tempel al die eeuwen nooit is afgebrand.


Potala-2

Deel van†thanka met de Potala.

Buiten, in het harde berglicht, overheerst een enorme verzameling aan hoog opgebouwde tempels, kloosters en paleizen: de Potala.†

Maar Samuel tuurt minstens zo vaak door de stadspoort naar Chagpori, oftewel de IJzerberg, waar bovenop een enkel klooster troont: het pas voltooide medisch centrum.†

Reeds in India en Nepal had hij er over gehoord.

Chagpori 2

Vroeg in de ochtend beklimmen ze de IJzerberg. De Newarese handelaar uit Kathmandu, met wie hij onderweg bevriend raakte, doet regelmatig zaken met het klooster en zal hem introduceren.†

De handelaar, il Nevari zoals Samuel hem in z’n aantekeningen noemt, kent enkele van de hoofdmonniken persoonlijk.

Al klimmend worden de geuren sterker en pregnanter. Op binnenplaatsjes en daken, in gangen en schuurtjes, in elk hoekje hangen of liggen kruiden te drogen of worden door monniken vermalen.


Novices writing 2

Tussendoor spelen groepjes jeugdige novicen die luidkeels hun teksten instampen. Als ze na zo’n vier jaar de basis uit het hoofd kennen, licht il Nevari toe, volgt er ’s middags onderlinge discussie over. ‘En dat is grappig,’ verzekert hij.


Novices writing

Aanvankelijk zijn de hoofdmonnik en het groepje leraren dat de Newarese handelaar en z’n vreemde gast rondleidt geamuseerd door Samuels reacties. Toch wordt hun ook duidelijk dat deze blauwogige, rossige vreemdeling vreselijk veel van de wereld heeft gezien – en begrepen.†

Ze nodigen hem uit om te blijven en bieden zelfs hem een klein, eenvoudig gastenvertrek aan.


lamas


Samuel humt van binnen zo blij als hij is: beter had hem niet kunnen overkomen. Niet alleen omdat geneeskunde hem na aan het hart ligt, maar hij moet inmiddels ook zuiniger gaan leven.†

Tot nog toe vond hij in Lhasa geen handelshuis dat zijn wissel kon of wilde verzilveren. Ondanks dat Tibet al een decennium vredig en welvarend is.


img397


Zelfs de kapucijners bijten al maanden op ’n houtje – en onder bedel-monniken wil dat wat zeggen. Bovendien behoudt hij liever wat afstand tot hen, zo populair zijn de katholieke monniken in Lhasa namelijk niet.†

Sinds paus Clement XI in 1715 met zijn Ex illa die ook van bekeerlingen strikte naleving van de regels eiste – en Tibetanen bijvoorbeeld geen gompha meer mochten betreden of de Dalai Lama gehoorzamen – was de moeizaam opgebouwde goodwill weer snel verloren gegaan.†

In heel AziŽ eigenlijk.


img431


Of zoals de Kangxi keizer het in 1721 reeds verwoordde:

‘Na het lezen van deze proclamatie kom ik tot de conclusie dat westerlingen inderdaad kleingeestig zijn. Het is niet mogelijk om met hen in debat te gaan, omdat ze grotere kwesties niet begrijpen zoals wij deze in China verstaan.’

‘Nooit eerder zag ik een dergelijk document dat zoveel nonsens bevat. Westerlingen dienen van nu af aan niet langer te worden toegestaan in China te prediken om verdere moeilijkheden te voorkomen.’

friars

Een paar jaar later kwamen de keizers van Yongzheng en de Qianlong tot een zelfde oordeel en verboden bekering of zeiden dat de mannenbroeders het land uitgezet dienden te worden. Niet dat de keizers en regenten daar altijd een punt van maakten.

Sommige kapucijners brachten per slot ook interessante rekenmethodes, meetinstrumenten, landkaarten en medische technieken met zich mee.


img263


Samuel maakt zich gedienstig waar hij maar kan. Hij kijkt z’n ogen uit en probeert taal en schrift beetje bij beetje machtig te worden; geen eenvoudige zaak want de twee verschillen behoorlijk.

Van heinde en verre trekken novicen naar de IJzerberg om in de artsenij te worden opgeleid. Ook wat dat betreft hoeft hij slechts aan te schuiven.


Tibetan Herbs

Hij begrijpt dat de Tibetaanse geneeskunst ooit van ayurvedisch India werd overgenomen. De daarop volgende eeuwen noodden koningen en plaatselijke regenten echter befaamde geneesheren over te komen uit Rusland, China, Mongolia, Kashmir, Nepal – en zelfs uit de Byzantijnse landen.

Tot de dag dat de daadkrachtige Dalai Lama V rond 1670 de jonge Sangye Gyamtso als regent aanstelde – volgens geruchten z’n bloedeigen zoon – om alle scholen binnen ťťn instituut samen te brengen.†


img263-2


Sangye bezag geneeskunde als een les in mededogen voor alle voelende wezens, slechts te begrijpen in het licht van het tragische. Het boeddhisme komt tenslotte voort uit Gautama’s inzicht van 2500 jaar geleden, namelijk dat leven en lijden onlosmakelijk zijn.


img426


SHAMAN DRUMShaman

Maar Samuel merkt ook dat zodra deze medische wetenschap het even laat afweten, alle patiŽnten zich evenzo gewillig richten tot sjamanen, sterrenkundigen of de god van het land, van het meer of van de bergen.



img429


De mantra’s vliegen hem dan om de oren: die cryptische, magisch-mystieke formules waarvan de woorden ooit fonetisch uit het oude Sanskriet werden overgenomen en hier voor niemand nog duidelijk taal zijn. Als de Latijnse gebeden in de kerken thuis.

De mantra’s doen hem denken aan de voces mysticae der Grieks-Romeinse gnostici. Ook die leken hem overwegend bezweringen om ziekte en kwaad op afstand te houden.


sky funeral

Zie sky burial

Sangye Gyamtso

Sangye Gyamtso deed er uiteindelijk twintig jaar over om een overkoepelend instituut neer te zetten. Een instituut dat de eerstvolgende eeuwen alle medische kennis in AziŽ beÔnvloedde. Hij stierf in 1705, zo’n dertig jaar voor Samuels komst.

Ziektes behandelen met braken, laxeren en aderlatingen kende hij natuurlijk. Nieuw voor hem waren echter de spannende behandelingsmethoden met naalden en kruidenverbranding waar zelfs het keizerlijk hof in China zeer geÔnteresseerd in bleek te zijn.


img444 - versie 2


Deze methoden waren uit noodzaak in Tibet ontwikkeld doordat het snijden in een lichaam verboden werd nadat de moeder van koning Muni Tsempo onder het mes het leven liet.

Naar eigen zeggen opereerden de kapucijners wŤl. Volgens hun rapporten aan Rome zagen ze soms wel vijftig patiŽnten op een dag. Ze deden er van alles aan om eindelijk, veelal ziek en moedeloos, te mogen vertrekken.

Chagpori

De IJzerberg kende tot Samuels verwondering geen kruidentuinen. De leerlingen trokken namelijk samen met de leraren en enkele encyclopedische boekjes jaarlijks het veld in.

Ook Samuel mocht een keer mee.

Doorgaans vertrekken de studenten begin juli en komen niet verder dan een redelijk dichtbij gebied met bergweiden ten oosten van Lhasa.


novices

In groepjes van twee, drie of vier, gevolgd door een knecht met tent en lastdier, blijven ze zo’n zeven weken weg om planten, wortels en zaden te verzamelen.†

Tegen het eind van de zomer keren ze weer en sjouwen ze hun vondsten in kratten en zakken, verpakt met ijs en sneeuw, de IJzerberg op.


debating monks

Debatterende monniken

Die ene keer dat Samuel meegaat, zijn de jonge monniken op zoek naar verfstoffen. Ter plekke stampen de novicen de ingrediŽnten klein en dikken ze al kokend in. Hij leert van de jongeren dat de ene plant verf levert voor de gewone monnik en de andere voor de hogere.

Kasten-systemen waren er niet in Tibet maar klassenverschillen waren er tot in elk gehucht. Sommige mensen waren rijk en machtig, anderen waren boer of slaaf. De enige ‘kaste’ die hij op de heenweg al had leren onderscheiden, waren de degenen ‘met wie je niet je theekop deelt’ - en daar kon hij zich vaak wel in vinden.


Tibetan medicin


Pas wanneer novicen het lichaam en de voornaamste ziektes enigszins kennen, wordt de aandacht op het stellen van de diagnose gericht.


Tibetan healing

Links: de ziekte als kwade geest.

Mateloos gefascineerd kijkt Samuel elke dag hoe de jongeren† leren de polsslag van de patiŽnt vast te stellen. En even mateloos irriteert het hem dagelijks dat hij de taal niet beheerst. Maar hij begrijpt dat polsslagen dun, dik, snel, langzaam, mank, hinkend of strak kunnen zijn. Dat ze diep, leeg, opgerold of losjes kunnen aanvoelen.


pulsations

Uitgetekende pulsaties


Tibetan symbols - versie 2-2Tibetan symbols - versie 2

Dat sommige wegdrijven, zich terugtrekken, overslaan, zichzelf onderbreken of gewoon aarzelend van karakter zijn. Daarbij kunnen polsslagen hevig zijn, of juist vaag, stekelig of kokend. Soms zijn ze als een mus, een leeuwerik of als een zangvogel.

Al kent hij voor de meeste finesses de woorden niet, hij begrijpt dat een dokter volledige aandacht moet schenken aan het ritme en het patroon van een patiŽnt. Hij moet lang bij een patiŽnt blijven zitten om zijn arm vast te houden en te voelen of zijn lichamelijke energie tijdens het ademen wegebt of opkomt.

Ook al verstaat hij de lessen slecht, Samuel valt meer op bij de leraren dan de doorsnee leerling. Hij is nauwgezet, oorspronkelijk en snel van een begrip – een man met levenservaring.


Tibetan door

Regelmatig ziet hij ook il Nevari nog.†Op enkele handelsreizen, niet al te ver weg, gaat Samuel graag mee.†

Op een stuk lokaal gemaakt papier proberen ze het gebied ten oosten van Lhasa in kaart te brengen: daar waar de Yarlung Tsangpo rivier stroomt, de bovenloop van de Brahmaputra.†

Het is het tijdperk dat de wereld de bron van elke grote rivier probeert te bepalen - om welke levensbehoudende, oorlogszuchtige of geldelijke redenen dan ook.


Tibet map


De Newari vriend kent het gebied en de taal beter dan Samuel, de aantekeningen in het Tibetaans zijn van hem, maar hij neemt het allemaal niet zo nauw. Hij noteert reisroutes en de duur ervan soms uit z’n geheugen.†

Ze beginnen aan de kaart in 1730 maar zeven jaar later zal Samuel een beetje geŽrgerd achterop schrijven dat hij vele fouten vermoedt. Zelf geeft hij plaatsnamen fonetisch weer, soms met een toelichting in het Italiaans.


monks

Dan ontvangen de lama’s van de IJzerberg een keizerlijke uitnodiging om naar Peking te komen. Tijdens de maanden van voorbereiding voor de reis suggereert een van de lama’s om Samuel mee te vragen. Het kan ook zijn dat Samuel ervoor zorgde dat de lama op dat idee kwam, dat is niet helemaal duidelijk.

waving monks

Van andere reizigers weet hij dat westerse vreemdelingen maar moeilijk voorbij de Grote Muur komen, laat staan Beijing bereiken.†

In gezelschap van een religieus genootschap dat bovendien op uitnodiging van keizer Yung-Cheng voor de poort staat, maakt hij ongetwijfeld meer kans.


camping

In de zomermaanden van 1731 vertrekt de karavaan naar de groene, vruchtbare hooglanden van Amdo. Ze genieten van de valleien vol andere planten, bloemen en diersoorten.†


men and horses


Weer een paar maanden later lopen de wegen naar beneden, naar de laaglanden langs de Gele Rivier, waar de Tibetaanse cultuur en landschap tamelijk abrupt ophouden en de Chinese beginnen.


map tibet beijing


map kaart Tibet - versie 2

Wang Yiguang




Door naar volgend deel 8

Terug naar deel 6

Blog index

Home


Voornaamste bronnen:


Boek Lequin Meijer


boek-3


boek-6


img271





Nepal 2018 : drie jaar na dato

††Zie ook†Nepal 2015: van kwaad tot erger†en†Nepal index


NEPAL 2018 DSC00681 - versie 2


Geen land ter wereld is organisatorisch voorbereid op een natuurramp, laat staan een ontwikkelingsland. Bij een aardbeving van 7.8 zullen overal de inwoners naar open ruimtes snellen om daar enkele dagen bevangen voor zich uit te blijven staren. De emotionele verdoving duurt echter aanzienlijk langer. Het kan jaren duren voordat men weer op gang komt.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00554 - versie 2


Wereldwijd maakten televisiestations gretig gebruik van het nieuwe technische snufje: drone opnames. Dagenlang herhaalden ze de overzichtsbeelden van drones die soms zelfs openliggende gebouwen en woonkamers binnenvlogen en alles meedogenloos vastlegden. Bij een natuurramp valt ogenblikkelijk alle privacy weg, de buitenwereld heeft kennelijk het recht ŗlles onmiddellijk te zien (ondanks dat de Japanse architect/kunstenaar Shigeru Ban hier enkele goed doordachte oplossingen voor).

Binnen een maand werd Nepal een miljard euro aan hulp toegezegd.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC01071

In de eerste weken werd Kathmandu overspoeld door legereenheden, geheime diensten, hulptroepen, media, antiek-rovers, familieleden zoekenden, enzovoorts. Tegelijkertijd vochten toeristen zich panisch het land uit. Het vliegveld kon het nauwelijks bolwerken en bleek plots ingenomen door het Indiase leger. De buitenwereld trok ongehinderd het land in en uit.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00660


Het duurde een paar weken eer de Nepalese overheid zich hervond en ingreep. Een paar voorbeelden. Toen een Hollands NGO-team binnen een week na aankomst weer het land werd uitgezet, reageerde de Nederlandse media niet-begrijpend. Toen een zestal, in Delhi aangekomen, Britse helikopters geen vergunning kregen om in de getroffen Nepalese heuvels te landen, reageerde de wereldpers verbouwereerd. Toen de overheid aankondigde dat alle ingezamelde en toegezegde gelden in het nationale noodfonds bij de Nepal Bank gestort dienden te worden, kromp het miljard op slag.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE IMG 0658

Wellicht is het zinvol aan te geven hoe verschillend schenkende en ontvangende landen tegen ontwikkelingshulp aankijken. Hetzij via collectebussen, belastingcenten of hulp-in-nood mediacampagnes, de beeldvorming heeft in het westen onveranderlijk een aura van belangeloos goeddoen.

Ontvangende landen zien ontwikkelingshulp anders. Naar hun idee zijn Non-Gouvernementele Organisaties simpelweg bedrijven. Oftewel businesses met eigen belangen, agenda's en politieke doeleinden. De Nepalese zakenmensen die ik erover spreek, halen meestal hun schouders. ‘Ja, ze geven geld uit, vooral aan zichzelf.’

‘Het zijn meestal jongeren die er werken,’ zegt mijn oudere cargo-man die door de jaren met hen te maken had. ‘Ze zijn vooral bezig met vakanties naar omringende landen, onderwijs voor hun kinderen en het volgende land waar ze naar gepromoveerd willen worden.’

Als ze land en cultuur net een beetje kennen, vertrekken ze weer.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC01110


Dat aan westerse donaties (‘schenking zonder tegenprestatie’) wel degelijk een prijskaartje hangt, weet men in Nepal inmiddels al zo’n zeventig jaar. Meteen vanaf de zestiger jaren werd het arme, exotische Shangri-La bezocht door ontwikkelingswerkers (waaronder de dikwijls onnozele kids van Peace Corps) onder het motto: wie goed wil doen, dÚet. ‘Make the most of the world!’ luidt hun wervingsslogan onveranderlijk.

Hoezo overleg of vergunning?


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE IMG 6780


Klassiek blijft het voorbeeld hoe West-Duitsland, als geschenk voor de kroning van Birendra, aanbood het dorp Bhaktapur in z’n geheel te renoveren. Op tekentafels in Frankfurt maakten Duitse architecten renovatie-tekeningen en stelden alvast richtlijnen voor behoud op.

Nog geen twee jaar later braken de dorpers ’s nachts af wat Duitse vaklieden overdag zorgzaam restaureerden. Ten tijde van de enorme gezinsuitbreidingen in die jaren zat de bevolking niet op gouden kooitjes te wachten.

NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC01058

In de zeventiger jaren verscheen er een buitenlands rapport onder de titel: ‘Can Nepal survive without foreign aid?’ De in de vraag besloten arrogantie is tekenend tot op de dag van vandaag.

En laten we het toch ook nog even hebben over hoe president Nixon – ten tijde van de Vietnamoorlog – een jaarlijks bedrag van honderdduizend dollar ontwikkelingshulp toezegde. Maar dan moesten die hasjwinkeltjes waar our youngsters in verdwaald raakten, wel worden gesloten.

Dat baba’s, sadhoe’s en andere traditioneel-religieuze hindoes er al eeuwen hun sonam haalden, was bekend noch van belang.

Allemaal anekdotisch leed, zeker, maar hopelijk schetst het de mentaliteit die in alle ernst titels bedacht als Can Nepal survive without foreign aid?


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00580

Afghanistan en Nepal staan te boek als de corruptste landen van Zuid-AziŽ – de eerste is dan wel een bijna permanent oorlogsgebied.†

NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00654

De corruptie is zo chronisch doordat Nepal – ongeveer zo groot als Engeland, met 29 miljoen inwoners – uit drie delen bestaat: koud hooggebergte langs de grens met China, middelgebergte, en een zonovergoten vlakte langs de grens met India. Bij gevolg telt het heel verschillende culturen, verspreid over miljoenen valleien met talloze, redelijk geÔsoleerde bevolkingsgroepen.†

Zie dan maar een eenheid te bewerkstelligen, laat staan onderling vertrouwen.

Wat daar misschien nog het meest bij helpt, is dat Nepal bijkans plat gedrukt wordt tussen twee bullebakken: China en India.

Zie dan ook je onafhankelijkheid maar te bewaken.

De Nepalese overheid heeft goede reden om een lichte paranoia te koesteren. Buurlanden als Tibet, Sikkim en Bhutan waren ooit ook onafhankelijke staten.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE IMG 1370


Nadat Kathmandu in 2011 – ondanks fel verzet van India – een nieuwe grondwet aankondigde, sloot de Indiase minister-president Narendra Modi de grens met het land-ingesloten Nepal. Vrijwel meteen ontstonden er acute tekorten aan voedsel, medicijnen, (vliegtuig-)benzine, enz. Uiteraard bestaat er reeds lang internationale wetgeving die dit volstrekt verbiedt, maar geen enkele grote mogendheid bemoeide zich ermee. Het paste op dat moment niet bij hun onderlinge geopolitieke, militaire agenda’s betreffende de Indische en Grote Oceaan.

Begin maart dit jaar, reeds voor z’n officiŽle inhuldiging als premier van Nepal, nodigde K.P. Oli de president van Pakistan uit voor twee dagen staatsbezoek; die van de andere ‘kleine’ satellietstaten van India – Sri Lanka en Bangladesh – zullen wel spoedig volgen.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE IMG 0499 - versie 2

Het eerste jaar na de ramp ondernam vrijwel niemand iets. Men legde veelal enkele golfplaten over het ingestorte huis en wachtte af. Volgens de media lag er immers een miljard euro aan hulp te wachten om te worden verdeeld.

Buitenlandse NGO’s riepen: geef ons een project en we dÚen het! De meesten daarvan hield de overheid tegen: stort het geld maar in ons nationale noodfonds, alstublieft. Alleen enkele tempels en stupa’s mochten worden opgelapt of daadwerkelijk gerestaureerd, meestal dankzij de hulp van de toegewijdenen zelf en soms in overleg met deskundigen van Unesco.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00594

Na een half jaar maakte de overheid bekend dat gedupeerde huis-eigenaren een lening tegen 2% konden afsluiten. De procedure was echter dermate veeleisend (de grond als onderpand), ingewikkeld (papieren, documenten) en tijdrovend (vele loketten) dat de meesten ervan afzagen. Wie kon, begon. Vader, moeder, zonen en dochters – dan maar jammer van de gelakte nagels.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQUAKE IMG 0461 - versie 2


In bergprovincies als Ghorka zette de overheid tot nog toe zo’n 100.000 woningen neer, dwz. twee vertrekken van zo’n vier bij zes meter. Geen bovenverdieping, geen schuur. De politici beseffen dat regen erger is dan winter en dat er vůůr de regentijd in juli nog eens 200.000 voltooid zullen worden. Kennelijk kŗn het dus sneller – ondanks dat veel van de jonge mannen uit de getroffen heuveldorpen elders werken: MaleisiŽ, Dubai, enzovoorts.

NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE IMG 0476 - versie 2


Misschien komt de overheid nu versneld in actie omdat de nood tijdens de regentijd ook in de hoofdstad zichtbaar is: elk kind dat er werkt of studeert, brengt tijdens de natte maanden z’n ouders onder in het kamertje dat hij huurt.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00748 - versie 2


Overigens is het voornamelijk de remittance money van in het buitenland werkende jongeren die het thuisfront erdoorheen sleepte de afgelopen drie jaar. In tegenstelling tot de banken zit in elk beetje centraal gelegen dorp wel een Western Union of een ‘ondergrondse’ Hawala bank (hindi voor vertrouwen). Met een via het mobieltje doorgekregen transactienummer en een identificatiebewijs is het geld er veel sneller en goedkoper op te halen.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00758


In de hoofdstedelijke vallei herbouwt de overheid geen particuliere woningen. Maar betonnen skeletbouw is wel verplicht gesteld. Daar valt wat voor te zeggen: het zijn de bakstenen huizen en tempels die zijn ingestort, al het beton (sinds vijftiger jaren) staat nog overeind.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC01155 - versie 2

Op de lijst van voor aardbevingen meest gevoelig landen staat Nepal op de elfde plaats. Op basis van het verleden zal er elke 50 jaar een flinke en eens in de 75 jaar een ernstige beving plaatsvinden. Met name Kathmandu is ervoor gevoelig. Onder dergelijke seismologische verdoemenis hoor je soms de reactie dat dergelijke rampen juist kansen bieden om naar nieuwe inzichten beter te bouwen.

†De huidige betonnen skeletbouw, aan-gevuld met bakstenen, leidt ertoe dat de tot voor kort bijna middeleeuws ogende vallei steeds minder verschilt van steden in andere LCD’s (Least Developed Countries).


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC01016 - versie 2


In 2015 stonden we op het marktplein van het zwaar getroffen boerendorpje Bungamati – en nu drie jaar later staan we er opnieuw. Vanaf een stalen bankje houdt een zwaarlijvige vrouw toezicht op de aanleveringen van cement, ijzer en hout. Zoals bij andere ingestorte woningen liggen de bakstenen van het oude huis er keurig gewassen en gestapeld naast.

DSC00686 - versie 2


Haar zonen hebben het toekomstige fundament uitgegraven. Met schop en pikhouweel. Omdat ze niet anders kunnen dan de vervallen staat van de buren te respecteren, moeten ze een strook van twintig centimeter van hun eigen grond opofferen.

Aarzelend probeer ik uit te vinden waarom zij wel het geld hebben om te herbouwen en hun buren niet. De oudste zoon is er echter bozig en openhartig over.

Eerst kreeg hij 50.000 roepies van de overheid om de fundering te leggen. Een half jaar later 150.000 om de muren op te trekken. En tenslotte nog eens 50.000 om een dak aan te brengen.

‘Door hýn bouwvoorschriften kost de herbouw van mijn huis echter zo’n 4.500.000!’ (Gelijk aan zo’n € 35.000.)


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00697 - versie 2

– Als je geen geld hebt om volgens het verplichte ontwerp kan bouwen… kun je toch alvast her en der een beetje proberen op te knappen en te restaureren, niet…?

‘Dat kan volgens de overheid leiden tot brand of andere ongelukken. In dat geval is de dorpsraad verplicht je van gas en licht af te sluiten.’

Hij is er uiteindelijk toe overgegaan een stuk van zijn boerengrond te verkopen.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQAKE DSC00985 - versie 2


‘Dat ligt heel moeilijk in dit boerendorp,’ zegt Kabir later op de dag. Achter hem hangt zijn familiehuis er een beetje bij. Hij is leraar (Engels en milieu) in een nabij stadje, maar tijdens het planten en oogsten werkt hij met z’n ouders op het land.

‘Iedereen hier vindt dat het land aan de volgende generatie toebehoort. Maar ja, ondertussen moeten ook de kinderen redelijk kunnen wonen.’


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQUAKE IMG 3535

Ondanks alle ellende door de aardbeving – zie hier op de achtergrond – hebben deze kinderen plezier op water waarvan een ongewild slokje ons prompt zou doen leeglopen, zo niet neervallen. Sinds eeuwen overleven alleen de sterkste genen in dergelijk arme dorpen.

Maar het is goed hun plezier te midden van al deze ellende te zien, † †want zo is de gang der dingen.


NEPAL 2018 AFTER THE EARTHQUAKE DSC00751 - versie 2

†Zie ook†Nepal 2015: van kwaad tot erger

†Nepal index

Overwinteren in AziŽ

reclyning buddha


Ooit op Bali, tijdens een gesprek over de mogelijkheid er te overwinteren, zei een jongen die alleen Indonesisch sprak, ineens:†

‘Het leven bestaat uit werken, eten, drinken, piesen, poepen, neuken en slapen.’

We vielen prompt stil en keken hem verbijsterd aan.

Had ie van z’n vader geleerd.

En ja, hij wist wat het betekende.

Een Hollandsere voetafdruk is nauwelijks denkbaar.

Vorig jaar, tijdens een verblijf in de theetuinen van Munar, leek overwinteren in India zelfs een mogelijkheid.†

Maar die langdurige, vochtige hitte... is dat nou wel iets voor de wat zwaardere, oudere lijven…?

Volgens Hans & Josje moesten we op de terugweg uit Nepal eens een kijkje nemen in Prachuap Khiri Khan en dan meteen de groeten doen aan Henk van het restaurantje Milano, de enige ontbijtplek met een fatsoenlijke cappuccino.

IMG 1121


Henk keek lang naar het spetterende spek in de koekenpan en zei toen:†

‘Heb je misschien een foto van ze?’

Ais vond er een van Josje op z’n smartphone.

‘Ik denk dat je vrouwen beter herkent dan mannen,‘ zei ik teruglopend.†

Even keek hij naar Ais aan het tafeltje binnen en zei: ‘Dat klopt, ja.’

Ach ja, Jos kan ook een mannenaam zijn.

Hij bekeek de foto en zei bedachtzaam ‘ja, ja’.

Maar z’n gezicht zei nog steeds ‘nee, nee’.†

IMG 0920


Later, na het ontbijt, schoten Hans & Josje plots wel terug in z’n herinnering. Mogelijk†worden hersenen wat trager in zo’n pensionado dorpje aan een tropische kust, je hebt ze nauwelijks nog nodig.

Naast ons zit een ouder echtpaar: hij is mager en heeft een dun racefietsje voor de waranda staan, zij is allesbehalve mager en heeft sigaretten voor zich op tafel liggen.†

‘Al twintig jaar zijn we voor een half jaar hier,’ zegt ze met trots en een Belgisch accent, ‘het is hier ons tweede huis.’†


Ze waren eerst daar en daar maar daar was het te druk en toen werd hier toch maar hun vaste overwinteringsplek.

IMG 0917 - versie 2

Vroeger ging het om de reis, nu gaat het om de juiste plek op de juiste tijd. Vroeger vroegen ze elkaar ‘Heb je al gegeten?’†Nu vragen ze elkaar: ‘Heb je al kunnen poepen?’†

Alles in de omtrek hebben ze een keer gezien en hoeven nergens meer heen, ze hebben het gezien.

Ze zitten duidelijk om aanspraak verlegen, we ontkomen er niet aan om maar even wat vrijwilligerswerk te doen.

Al snel vliegt het gesprek van wisselkoersen die zij tot achter de komma opsomt, naar de politiek en de corruptie, naar de belastingen en de dood.†Ze wil absoluut niet begraven worden. Niet hier, niet daar.

Ik probeer maar weer eens de grap van Bob Hope. Toen hij de honderd haalde, vroegen z’n nabestaanden wat hij eigenlijk wilde: begraven of cremeren?

‘Surprise me!’†

De grap blijkt niet meer dan een interruptie.†


IMG 0977


Het lukt Ais wel de naald van de plaat te tillen met de vraag:†

†– Heeft u soms kinderen?

Moeke somt forse aantallen op en eindigt trots met: †‘…en ťťn achterkleinkind!

Terwijl ik maar†’n beetje naar het dunne fietsje tegen de waranda staar, houdt ook de man zich nu verre van het gesprek.


– En komen ze wel eens hier langs?

‘Nooit,’ zegt zij plots kortaf. ‘Nooit geweest.’

- Waarom niet?

Ze haalt haar schouders op.†

‘Werken, werken, geld verdienen.’

Dan blijft het stil.


De hersenen worden in Pensionado-land misschien wat minder, maar het hartzeer niet.

‘Werken, eten, drinken, piesen, poepen, neuken en slapen,’ resoneert het in mijn geheugen.


Morgenochtend toch maar elders een cappuccino zoeken.


img000










Samuel van de Putte 6

Samuel van de Putte Tibet


Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4†-†5

Himalayas 4 kopie


Lente 1730. Enkele weken lang trekt Samuel met de karavaan door het Nepalese middengebergte. Handelaren en ambtsdragers hebben soms lastdieren bij zich. De meesten dragen, ieder voor zich voorovergebogen, hun vracht en uitrusting in manden op de rug.


himnalayan village

Als een colonne werkmieren trekt de stoet door het relatief jonge, spitse berglandschap.

Geregeld moeten ze diep dalen om wild stromend water over te steken en daarna steil omhoog klimmen om de verloren hoogte terug te winnen.†

Achter elke bergrug blijkt het pad telkens weer langs een nieuwe vallei verder te slingeren.†

Zelden is er zicht op een nederzetting of gehucht, soms lijken er meer tijgers en andere katachtigen te leven dan mensen.


Himalayas 6 - versie 2


Eenmaal boven de boomgrens loopt het pad over een stortvloed van gruis en gesteente langs gletsjerrivieren. Om de zoveel tijd dreigt een van z’n benen weg te zakken, nu en dan dichtbij een ravijn.

Eenmaal op de bergpas verbaast Samuel zich over de bovenaardse schepping met loodrechte ijswanden en rotsblokken die door kubistische ijspilaren als een offer omhoog lijken gestuwd.


Himalayas 1 vollage


Als er sneeuw valt, vervaagt het pad.†De karavaangids lijkt zich zorgeloos op een innerlijk kompas te verlaten, maar Samuel vermoedt dat toch vooral de onverstoord verder sjokkende yaks de weg aangeven.

Maar dan, na zo’n vier weken klimmen, dalen en weer klimmen, is het alsof elk karavaanlid met een laatste krachtsinspanning het plateau daadwerkelijk betreedt – en eindelijk weer eens rechtop kan lopen.


himalaya abstract snow


Niet langer is het uitzicht een volgende bergwand maar een weidse, peilloze verte. Het seizoen is goed: de zon schijnt, er zijn geen snijdende stormen, er is zelfs nauwelijks wind. De stilte tussen twee glooiingen is soms zelfs zo absoluut dat Samuel opschrikt van de herrie als er een vogel voorbij vliegt.

De Nepalese dragers keren huiswaarts, Tibetanen nemen de vracht over. Veel vracht gaat evenwel over op yaks en ezels. Wie geld heeft, huurt een paard voor zichzelf, maar de meesten gaan te voet verder.

Achter hen, aan de horizon van het plateau, verdwijnen langzaam de perken van de Himalaya uit het zicht.


map tibet


Samuel herleest de pagina’s die hij in Patna uit Desideris reisverslagen kopieerde, maar ook de aantekeningen van al wat hem in Nepal door de jezuÔeten en kapucijners nog meer werd verteld of toevertrouwd.

Schermafbeelding 2018-01-27 om 08.01.08 - versie 2

‘Bij het eerste ochtendlicht staan we subiet op. Onze verplichte gebeden smokkelden we meestal naar de avond ervoor alvast. Gezamenlijk halen we de bevroren tent neer en breken het ijs er vanaf. Zo goed als mogelijk slaan we het doek in vouwen. Vervolgens binden we het gevaarte op een van de lastdieren.

tibetaanse thee beijding

Voor vertrek drinken we hun zoute boterthee. Het zal ergens goed voor zijn, ze drinken het al eeuwen. Als je het soep noemt, went het wel. Alles warm is welkom. Bovendien voorkomt het dat hun gortdroge tsampa-meel aan je gehemelte vastkoekt.’

Sven Hedin-2

‘Je hoeft de wekenlange afstand niet te lopen, je kunt ook een paard kopen. Maar weet wel dat je er hele dagen op vastzit. Dat je verstijft en verkleumt.

Daar komt nog bij dat je paard onderweg moet eten. Hoe meer voedsel er op reis mee moet, des te meer lastdieren er nodig zijn – en die moeten op hun beurt weer eten.


horsehorse prayerflag

Niet anders dan bij degenen die de munten sjouwen om alle andere dragers uit te betalen; zelf moeten ze ook uitbetaald krijgen.†Dagelijks welte-verstaan, veel vertrouwen in vreemdelingen is er niet op de desolate hoogvlakte.’

‘Voor een paard kan een sneeuwval te hoog blijken of te uitputtend. Maar ook zonder sneeuw vallen ze onderweg soms, zelfs onder je zitvlak, dood neer. Of het dier kŗn domweg niet verder en wordt ter plekke afgemaakt. Om dezelfde avond nog als voedsel te dienen.

Tien jaar geleden begonnen wij, twee onervaren jezuÔetenbroeders, aan de tocht van Ladakh naar Tibet met zeven paarden. Slechts twee ervan haalden uiteindelijk Lhasa. De ene was bij aankomst zodanig afgepeigerd dat het moest worden afgemaakt, de andere stierf een dag later.’


sun protection made of hair tibet - versie 2

Waar geen zon is, merkt Samuel, heerst kou. Loopt het pad tussen rotsen door dan raakt zijn onderstel onderkoeld terwijl z’n voorhoofd parelt in de bergzon. De reflectie op de witte wereld verblindt hem. Slapen gaat moeilijk doordat z’n ogen ’s nachts pijnlijk blijven nagloeien. Een medereiziger gebaart dat hij z’n ogen met sneeuw moet inwrijven.†

Het helpt maar matig.

sun protection made of hair tibet - versie 2-2

Op een ochtend ziet hij echter iemand iets vlechten van enkele staartharen van een yak en dat als een soort verlengde wimpers voor z’n ogen binden. Een hele verbetering, absoluut, zij het nog steeds niet zo effectief als de monturen met geslepen rookkwarts die sommige welgestelden dragen.


sun protection tibet 2

Elk karavaanlid dat onderweg bevroren vlaaien of vijgen ziet liggen, raapt ze vlug even op. Alles dat kan branden wordt meegenomen om ’s avonds – al dan niet gezamenlijk – wat warms aan eten en drinken te bereiden.

Samuels bed is hard, een paar schapenvachten op de grond. Door de hoogte en inspanning slaapt hij slechts fragmenten van de nacht. Maar de grootste boosdoener is al het ongedierte dat in zijn schaapskleding meereist.


tibetan plateau yak


Hair amulet 2

Alleen tijdens de zon van het middaguur kunnen de karavaanleden even uit de kleren. Niet om zich langs een beekje te wassen – want hun huid zou snel in een oud vod veranderen – maar om te krabben en te zoeken. Het prevelen van mantras blijkt om hem heen overigens goed te combineren met het pletten van beestjes tussen de duimnagels.


hair mantra - versie 2

Nagenoeg elk karavaanlid draagt een verzameling amuletten en talismannen om de nek, op de rug, in het haar of op het naakte lijf. Sommige van de pelgrims onder hen gaan er letterlijk gebukt onder: boeddhistische beeldjes en kleitabletten, kokertjes met uitgeschreven mantras, mascottes van dierlijk of menselijk bot, kruiden en geluksstenen, uit de lucht gevallen stukjes van metaal of steen – kortom, eindeloos veelsoortige smeekbedes tot het wrede universum in de vermeende taal der natuur.

skull silver - versie 2

Onderweg bezitten kapucijners en jezuÔeten soms nagetekende delen van de Kangxi kaart van 1718. Daardoor weet Samuel dat Tibet ongeveer zo even groot als West-Europa moet zijn.†

Vooralsnog bestaat het uit lege vlaktes met maar weinig bewoners, voornamelijk nomaden.†

Tot z’n verbazing trekt de hoogvlakte echter talloze pelgrims aan uit extreem verre gebieden als PerziŽ, India, China – of Zeeland.


Tibet hoogvlakte

Binnenlandse bedevaartgangers reizen veelal in kleine groepjes. Gezamenlijk verlaten ze huis en haard voor een tocht van een paar jaar naar legendarische krachtplekken.†

Ze trekken naar bergen die hemel en aarde met elkaar verbinden. Naar grotten waar yogis verlicht raakten. Naar oude tempels en kloosters waar monniken en lamas wijsheid en geheime leer beheren.


Sven Hedin

Samen met enkele karavaanleden kijkt hij naar een groep merkwaardig geklede maar uiterst vrolijke nomaden. Zo goed en zo kwaad legt een van Nepalezen hem uit dat deze gezinnen op een dag hun huis verkochten om een pelgrimstocht naar Lhasa te volbrengen.

Behalve enkele yaks namen ze alleen nog wat potten en pannen van huis mee. Ze waren nu, twee jaar later, op terugreis en uiterst gelukkig. Niet alleen waren ze gezegend voor hun volgende leven maar ook voor het huidige, want onderweg waren ze maar ťťn keer overvallen; slechts een van hen en hun yaks verloren het leven.

Bedevaarten zonder ontbering en boetedoening leiden kennelijk niet tot verlossing, hooguit tot af en toe een weids uitzicht.


ChŲrten snow


Enkele jaren eerder, in India en Nepal, zag Samuel groepjes rondtrekkende, halfnaakte mannen die de dood tartten door zich op crematie-plaatsen in te wrijven met as van verbrande lijken.

Yamanthaka

Hier in Tibet – waar hout schaars is en de grond bevroren – ziet hij soms mensen de doden in stukken hakken om de moten aan de lucht te offeren.†

Dat wil zeggen: met behulp van wat getrommel en getoeter komen getrouw enkele aasgieren na een paar dagen aanvliegen.

Tijdens zijn reis door Frankrijk, ItaliŽ, India en Nepal zag Samuel regelmatig beelden en kapelletjes langs de weg staan.†

Op deze extreme hoogte lijken dromen en visioenen en werkelijkheid in elkaar over te lopen.†


HORSES


Beelden te midden van een vlammenzee met twaalf hoofden, open-gesperde monden, uitpuilende ogen of duizend-en-acht armen… † † † † het schijnt allemaal tot het leven van alledag te behoren.

Een enkele keer betreurt hij zich op de Leidse universiteit niet meer in theologie te hebben verdiept. De roomse monniken die hij onderweg ontmoet, ontvangen hem steevast hartelijk, zij het met enige reserve. De avontuurlijke jongeman – wiens welhaast onwaarschijnlijke reis respect afdwingt – is evenwel afkomstig uit het calvinistisch-protestante Zeeland en derhalve een ketter.

TIBETAN CLOUD

Een deel van de mensheid geeft er de voorkeur aan zich afhankelijk te stellen van een autoriteit buiten zichzelf. Bij het zien en soms meemaken van de vele religies en godsdienstige tradities is Samuels eigen godsidee de afgelopen twaalf jaar overgegaan in louter nog vragen.†

Maar hij weet wel beter dan een discussie aan te gaan met de kapucijners en jezuÔeten. Ze noemen zich nadrukkelijk ‘christelijke krijgers’ en maken er geen geheim van dat ze enkel van zo ver zijn gekomen om ‘de dwalingen te bestrijden die deze mensen in de war brengen.’


chitapati door

Op tempelmuren ziet hij soms dansende skeletten geschilderd staan die hem genadig aangrijnzen.†

Leven en dood lijken op deze ijle, welhaast bovenaardse hoogvlakte sterker met elkaar verweven dan hem onderweg in andere culturen opviel.

chittipati thanka 2










Rond tempels, kloosters en heiligdommen vinden regelmatig markten plaats. Een deel van het aanbod komt mee met pelgrims uit verre uithoeken van Tibet zelf maar ook uit India, Assam, Bhutan, MongoliŽ of China. Als de karavaan ergens wat langer stopt, is Samuel steevast daar te vinden.†

Er wordt namelijk veel exotica verhandeld als medicijn, als antidotum tegen kwalen alsmede de kwade krachten achter die kwalen.†Maar ook kruiden, kleurstoffen en steenbrokken hebben Samuels aandacht.†

Hij bekijkt alles aandachtig en een enkele keer koopt hij er wat van.†

Ondertussen stoten de mensen elkaar aan. Ze volgen hem en mompelen: wie is die blauwogige zonderling met dat rossige baardje, beschikt hij over heilzame gaven?†

Als altijd houdt Samuel het uiterste moment om weg te duiken goed in de gaten.

Ook op het dak der wereld breekt geleidelijk de lente aan. Sommige dagen trekt de karavaan zelfs door een van die Shangri-las met groene aanplant en vruchtbomen in de knop – het zijn de enclaves die nomaden van gerst, rapen of perziken voorzien, in ruil voor vee of wol.


tibetan landscape


trekking

Lange trajecten richting Lhasa lopen doorgaans echter over volstrekt lege vlaktes. Het is de eeuw dat Nederland nog geen twee miljoen zielen telt, de voormalige wereldmogendheid Spanje zo’n zeven miljoen en Tibet nog minder dan een miljoen.

Alleen thuis kerende groepjes reizigers – op weg naar Nepal of India – brengen een enkele keer enig nieuws over de hoofdstad.


Van Desideri begreep Samuel al dat omringende landen zoals MongoliŽ en stammen van de Euraziatische steppen zoals de Dzungar Khanate – in het verleden herhaaldelijk Tibet met bruut geweld binnenvielen en plunderden.†

Map Tibet, Mongolia etc

Sinds enkele jaren weet echter een Tibetaanse man genaamd Pholhane, alle inlandse en uitheemse partijen op afstand van elkaar te houden.

Misschien niet zo wonderlijk dat hij na een eeuw onrust enige orde en rust wist te bewerkstelligen. Bij toeval kreeg Pholhane als jongeling onderricht in kloosters van elkaar betwistende ordes. Gelijk kapucijners en jezuÔeten bestreden ze elkaar om de macht en de juiste uitleg der geschriften. Later werd hij ambtenaar en vervolgens rechter. Totdat hij de overstap maakte naar het leger. Binnen enkele jaren benoemde de heersende, tirannieke machthebber hem tot generaal.


Sven Hedin Tibetan soldiers

Na de moord op de tiran weet de regent Pholhane zich op te werken tot ‘koning van Tibet’ door een bondgenootschap te sluiten met de machtige Mantsjoe keizer in Beijing. Na het verdrag blijven Chinese soldaten in Lhasa gelegerd en worden de eindeloze hooglanden ingeperkt en begrensd. Tibet wordt in feite een satellietstaat van China.

(Het is deze overeenkomst waarmee ‘de allerlaatste keizer’ in 1950 de binnenval van zijn rode leger legitimeert.)

seventh Dalai Lama 7th

Eenmaal aan het bewind, verbant Pholhane de zevende Dalai Lama uit de hoofdstad. Op zich een riskante manoeuvre, want de Potala met daarin de geliefde Kšlsang Gyatso vormt het hart van het land en haar bevolking.†

Het gaat Pholhane echter niet zozeer om de jongeman zelf, maar vooral om zijn vader – een arglistige, politieke intrigant die voortdurend onvrede en strijd bekokstooft tussen de kloostersekten en de rijke elite van Lhasa.†Voor het eerst sinds lange tijden maakt Lhasa en daarmee Tibet een lange periode van rust en veiligheid mee.†

(Als zovele dictators voor en na hem zal het ook Pholhane niet lukken om een geschikte opvolger op te leiden).


MANDALA DRAGON


Uit gesprekken met kapucijners in Nepal is het Samuel wel duidelijk waarom Desideri zijn geliefd territorium na vijf jaar halsoverkop moest verlaten. De fanatieke jezuÔet kwam niet alleen met z’n kapucijner broeders maar zelfs met pauselijk Rome in conflict over wiens domein Tibet was.

Ook de gastvrijheid van de Tibetaanse geestelijkheid en overheid raakte tijdens zijn vijfjarig verblijf sterk bekoeld.

Of zoals regent Pholhane het in een brief aan hem:

‘Ondanks het feit dat we uw godsdienst niet kennen, achten wij alle religies geloofwaardig en respecteren ze, zowel de onze als de uwe. Bovendien hebben we de uwe voorheen nooit beschimpt en doen dat ook nu niet.’

Als enige van de monnikenbroeders begreep Desideri echter dat de vele beelden en schilderingen in kloosters en ghompas geen afgoden waren. Hij begreep dat boeddhisme geen religie was. Voor elke ‘krijger van het christendom’ heerste hier de allergrootste vijand: atheÔsme.

Hij leerde de taal en het schrift en joeg met z’n discussies de geestelijke Ťn wereldlijke elite langzaam maar zeker tegen zich in het harnas. In een tweede brief is Pholhane daarom explicieter:

‘Ondanks dat u voor ons niet van nut was, voor nog geen cent aan zilverwaarde, hebben we u evenwel met welwillende sympathie beschermd, opdat u leed noch onrecht zal overkomen.’


Tibetan medicin practice drawing


Dankzij de bemiddeling van een Armeense handelaar huist het groepje kapucijners in Lhasa in een driekamer-verdieping van een pand dat aan de regering toebehoort.

Della Penna

Samuel blijft echter liever een beetje uit hun buurt. Desideri bestempelde de kapucijners al als goed-bedoelende boerenkinkels, ook al was dat wellicht slechts kinnesinne want broeder Della Penna is van huis uit een goed geschoolde edelman.

De Italiaanse en Portugese mannenbroeders zijn weliswaar toegewijde doorzetters – anders zouden zij ook niet, evenals Samuel, behoren tot de eerste tien Europeanen die Lhasa bereiken – maar toch ook bekrompen.


himalayan sunrise

Terwijl de karavaan Lhasa nadert, wijst een inmiddels bevriende Newarese handelaar naar een lagere berg buiten de stad.

‘Chagpori,’ zegt hij veelbetekenend – want hij weet ondertussen wel waar Samuels interesses liggen.††Op de top ligt een klooster dat duidelijk nog maar recentelijk is voltooid. Het is geheel gewijd is aan geneeskunde.

Op voordracht van de Newarese handelaar vindt hij in het Nepalese kwartier van de stad een eenvoudig onderkomen.

‘Voor hoe lang?’ vraagt de verhuurder. ‘Een of twee maanden?’

‘Hm, misschien wat langer.’


Tibetan medicin drawing 3


Door naar deel 7

Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4†- 5

Blog index


Wereldmuseum Rotterdam Seventh Dalai Lama

Opmerkelijk: op de bovenste verdieping van het Wereldmuseum te Rotterdam is het centrale beeld de zevende Dalai Lama Kšlsang Gyatso.



Voornaamste bronnen:


Book George Bogle to Tibet
Book Peter Hopkirk
Book pilgrimage to Tibet
Book Tsepon Shakapba
Book Sam van Schaik
Book Samuel Turner
Book: Early Jesuits in Central Asia
Book: Mission to Tibet
Buddhist art of healing
Book: the dalai lamas













Samuel van de Putte 5

Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4

Samuel van de Putte Van NEPAL NAAR TIBET


- Swajambhu Sjambhu stupa old drawing 2

Winter 1729.†Samen met Giovanni klimt Samuel vroeg in de ochtend naar een van de hoogste bergtoppen rond de vallei Nepal geheten.†

Mist vulde de afgelopen nacht de dalen tot de rand maar lost alweer langzaam op.

Een zeer gewenst zonnetje neemt het op tegen de klamme waterkou.†

Met hun zware kapokdekens nog omgeslagen, warmen boerengezinnen zich op erf of dak in het eerste strijklicht.


vallei huis - 3


In de bazaar van Kathmandu schafte Samuel zich een mouwloos hesje van geplette †yakwol aan. Daaronder heeft hij een hemd met touwtjes en een broek van geborsteld katoen. Maar het is de inspanning die hem enigszins doet opwarmen.

Na een pittige klim van enkele uren, turen de twee mannen zwijgend over de vallei naar de besneeuwde bergpieken aan de horizon. Och, hoe zou hij die grootse, majestueuze aanblik ooit kunnen schetsen aan vrienden en familie waarvan de meesten zelfs Vlissingen nimmer verlaten.


Map Nepal

Hij is er nu een aantal maanden maar begrijpt nog weinig van het wereldje beneden hem.†

In z’n geheel zal het zeker niet groter zijn dan Walcheren, schat hij. Toch lopen er minstens vijf geloven door elkaar en heersen er maar liefst drie koningen – nog afgezien van afgelegen heuveldorpen met weer een eigen dorpshoofd of landheer.

Daardoor kwam hij op het idee om het gebied in kaart te brengen. Sinds z’n inspirerende ontmoeting met padre Desideri in Patna is hij meer gaan opschrijven en uittekenen in zijn giornale.


Samuel van de Putte map Nepal kopie

Zonder de hulp van Giovanni zou het hem echter niet lukken. Niet alleen kent de jonge Newari de vallei op z’n duimpje, hij tolkt al enkele jaren voor de kapucijners en benedictijnen van het Newari naar het Italiaans en terug.

‘Un giovane di buon intelletto,’ krabbelt Samuel tussen z’n aantekeningen. Hij acht hem ’ingenieus en de meest capabele man die ik kon vinden om een kaart van zijn land uit te tekenen.’


- Samuel van de putte Nepal aantekeningen-2


Door zich te laten dopen, werd Giovanni weliswaar net zo’n buiten-staander als de Europese bedelmonniken, maar uiteindelijk verschilt dat niet zo heel veel met de kaste waarin hij werd geboren. Giovanni is te ingenioso voor de talloze beperkingen die het kastenstelsel hem oplegt.


- BINNENPLEIN


Eeuwen terug, legt hij Samuel uit, verdeelde een Malla koning de vallei over z’n drie zonen. Van meet af aan treiterden en bevochten ze elkaar en daarna hun zonen en diens zonen – de onderlinge gevechten houden sindsdien aan.†

Scripture page

Behalve tijdens enkele belangrijke, religieuze ceremoniŽn wanneer alle afstammelingen bij elkaar dienen te komen om hun ‘godgegeven’ macht te herbevestigen – en er zeker van zijn weer in levende lijve te kunnen vertrekken.


Newar paleis

De perioden dat de Malla koningen onderling niet vechten, zijn door de eeuwen tamelijk spaarzaam.†

†Doorgaans blijven de soldaten gewoon in stelling.†De jonge-mannen worden geronseld onder de volkeren in het voorgebergte en geselecteerd op fysieke kracht. Ze zijn arm, bezitloos en ongeschoold, maar beseffen wel dat vroeg of laat hun leven erbij zal inschieten.†

De koningen en priesters verzekeren hun echter dat ze in een volgend leven er alleen maar op vooruit kunnen gaan.


Old drawing of Patan Durbar square

Regelmatig breken er virussen uit. Ziektes als amoebe dysenterie wel, geelzucht en pokken dunnen de bevolking uit.†

Nog geen tien jaar voor Samuels komst sterven er in elk van de drie hoofdsteden dagelijks meer dan honderd inwoners.†

Ook onder de vrijelijk loslopende dieren is de sterfte hoog. Alleen tussen de velden is de ellende geringer.

Bodhinath stupa

Ontstekingen, darmloop en andere ziektes hebben Samuel uiterst voorzichtig met eten en drinken gemaakt. Snuffelend en spiedend, probeerde hij eerst goed na te gaan wat het precies was, waar het vandaan kwam en wie het klaargemaakt had. Hij mocht dan wel van z’n familie en tijdens z’n studie in Leiden het nodige over geneeskunde en medicijnen hebben geleerd, al die kennis viel inmiddels in het niet bij wat hij onderweg allemaal had gezien en begrepen.

Boer juk

Op weg naar de stad ziet hij hoe de boeren niet het bruggetje nemen maar door de rivier waden en de manden aan hun juk in het water laten zakken.†Zodat de groente schoon en vers op de markt zal ogen.†

Maar dat is wel dezelfde rivier waar hij ’s ochtend vele dorpelingen ziet zitten poepen, terwijl honden en varkens rondom wachten om de kringloop verder te voltooien.

vader en zoon boer - versie 2

Op een nacht had hij langs de rivierbedding de oplichtende oogjes van hyenas gezien, wat de kadavers van half aangevreten dieren verklaarde alsmede de rondcirkelende gieren in de lucht.

In sommige achteraf-steegjes ziet hij hoe geiten en waterbuffels de keel wordt doorgesneden en ruikt hoe hun haar en huid wordt afgeschroeid. Geen enkele kaste mengt zich met de slagerskaste, maar vrijwel iedereen eet het vlees dat ze verkopen. Zolang een ander het dier vermoordt, is het vlees karma-vrij te verorberen.

Jyaphu

Met eenzelfde minachting als waarmee de dorpers met de lage slagers-kaste omgaan, zo lijkt de kaste zelf met de dieren om te gaan. De afgehakte poten voor de hut geven aan welk soort vlees er die dag wordt verkocht – voor zover dat door de wolk van grote zwarte vliegen nog duidelijk is.

Newari temple roof silhouet

Bijgevolg is het lang niet altijd de kroonprins die de koning opvolgt. Soms blijven er louter vrouwen met kleine kinderen achter in het paleis.†


Op een dergelijk kritiek moment in een van de drie Malla-monarchieŽn is geen van de andere vorsten te beroerd om een tijdje de honneurs waar te nemen of de vrouw of kind op de troon te hijsen en een hunner voor-hoofden te voorzien van de ceremoniŽle rode stip. Om bij thuiskomst de schermutselingen onverstoord weer te hervatten.

scripture painting


Soms ziet Samuel een vorst op straat voorbijgaan, op weg naar een ceremoniŽle verplichting, minister of bijvrouw. Dan lijkt het alsof de vorst begaan is met z’n volk – en zij met hem.†

Getrouw vervult hij z’n traditionele rol in de tempel en tijdens publieke ceremoniŽn, maar desgewenst komt hij ook bij onderdanen thuis opdagen – bij geboorte, huwelijk of overlijden.

Newari scripture

Op een dag ziet padre Freyer een vluchtende misdadiger angstvallig de muur van het paleis vasthouden, wetende dat niemand hem dan iets kan aandoen.

Avalokiteshvara

Srinivas Malla, koning van Bhatgaon, wilde het volk – en vooral zijn ministers – doen geloven dat hij een manifestatie van de bodhisattva Avalokitesvara was.†Het raam van zijn paleis, waaruit hij dagelijks naar buiten keek, liet hij versieren met de nodige iconografie (wachters & dragers) en symbolen (mala, lotus, enzovoorts).

Avalokitesvara 2

Het feit dat volgens een van de belangrijkste Newarese geschriften alle brahmaanse goden† – waar de priesters en ministers hun positie deels aan ontleenden – uit Avalokitesvara voortkomen, was... toevallig.


Swayambhunath


Bravoure, brutaliteit, roekeloosheid, opschepperij, vrijmoedigheid – het zijn termen die de eeuwenlange Malla dynastie wel zo’n beetje kenmerken.

ktm vallei huis gezin kind boer - versie 2

Toch schroomt het boerenvolk – dat met noeste arbeid een groot deel van de royalties moest opbrengen – niet om hun vorst in het voorbijgaan aan te spreken en van enig advies te dienen.

Een paar jaar voor Samuels komst vroeg de vorst van Bhatgaon z’n onderdanen naar een binnenplaats van het paleis te komen om hun gram te spuien.†

Newari house : temple

Al een tijdje was het volk boos omdat hij openlijk de voorkeur gaf aan een van z’n bijvrouwen die in een ander dorpje woonde – en niet aan de koningin in het paleis. Beide vrouwen hadden een zoon van hem – het volk zag de bui al hangen.

Na afloop van het werk op het land vond de bijeenkomst binnen de paleismuren plaats tijdens invallende schemering.†

Bhaktapur 2

Desondanks durfden de boeren hun grieven jegens het hoge gezelschap op het podium luid en duidelijk te joelen† – zij het met verdraaide stem en vanonder een sjaal of doek.

Een van de kapucijners is erbij en verhaalt hoe de vorst in stilte luistert want een andere keus heeft hij niet. Maar bedreigend is het slechts voor de priesters en ministers naast hem, zelf is hij immers een hemelse manifestatie.

Je kunt landarbeiders van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat tot hun knieŽn in de natte klei dwingen, toch zijn er grenzen. De godenzonen die het te bont maakten, werden de vallei uitgejaagd.

Een enkele keer ontving de roomse enclave het verzoek te komen bemiddelen – maar dat sloegen de kapucijners wijselijk af. ‘Wie zich tussen de ui en zijn schil dringt, krijgt niets dan stank.’

Tempel newari stijl

De vallei telde zelf wel enkele kleine kloosters, maar de meeste studenten en geleerden vertrokken naar de grote monastieke universiteiten in Bihar of verder in India.

†Met behulp van oude Sanskriet teksten waren de kroonprinsen opgeleid in bijvoorbeeld het omgaan met (al dan niet staatskundige) conflicten. Met name in de diplomatieke benadering volgens de vier Upayas:

Old Newari scipture

1.††††††††††† praten, uitleggen en bemiddelen (sama)

2.†††††††††††alternatief of compensatie bieden (dana)

3.†††††††††† dwang of straf opleggen (danda)

4.††††††††††† verdragen met derden sluiten (beda)


Uiteraard waren priesters en hoge kasten bekend met hindoeÔstische en boeddhistische geschriften.†

Dankzij de handelsroutes wist men maar al te goed dat er een buiten-wereld bestond waarbij hun kennis, glorie en tradities in het niet viel.†

Desondanks – maar doorgaans met opzet – bleef de vallei eeuwenlang een tamelijk gesloten wereldje.


Old Newari coins

Van oudsher hielden de vorsten er veelal een kleine harem op na. Ook al mocht hij de vorst slechts selecteren uit hogere en dus doorgaans welgestelde kasten, ook voor een concubine en haar familie had de uitverkoring tal van andere dan alleen financiŽle voordelen.

Kumari

Zo liet Jaya Prakash Malla de jaarlijks voortgetrokken processiewagen met daarop de dorpsmaagd Kumari een extra toertje maken opdat zijn favoriete bijvrouw de stoet vanuit haar eigen huis kon bekijken.

(Sindsdien telt het Kumari-festival een extra dag.)


Mandala part


Ongeacht het aantal bijvrouwen, alle eventuele aanzien en respect gaat uit naar de eerste vrouw. Zodra de koning echter sterft, vervalt elk onderscheid en dienen ze allen zijn lijk te vergezellen op de brandstapel.

†Geen enkele ‘deugdzame vrouw’ (suttee) zal immers langer willen leven dan haar man. De kinderen, waaronder de troonopvolger, verliezen bij gevolg beide ouders vaak tegelijk.

Bij dergelijke, dramatische machtswisselingen viel de vallei stil, weduwe-verbranding was geen gemeengoed.


kali


Malla king

Enkele jaren voor Samuels komst stierf Yoga-narendra Malla, de koning van†Bhatgaon. In wedijver met de andere koninkrijkjes had hij veel belastinggeld besteed aan nieuwe tempels.†

tempelschraag

Daarbij had hij zich vijf jaar ononderbroken gewijd aan de godin Kamakala Kali om ‘de kunst van de erotiek’ te beoefenen.†

Toen hij op veertig jarige leeftijd tijdens een zoveelste veldtocht door z’n eigen ministers werd vergiftigd, dwongen de priesters en notabelen zijn drieŽndertig, al dan niet gedrogeerde weduwen de brandstapel op.


Newari art


Voor alles is de vallei echter een boerengemeenschap. De grond is zeer vruchtbaar.†

spinwiel boer straat - versie 2

Toch is de bevolking arm, want er zijn maar weinigen die zelf grond bezitten.†

De landerijen behoren de koningen toe, als een van z’n voorvaderen ze tenminste niet schonk aan tempels of aan publieke werken als water-reservoirs.†Om uit de oogstopbrengsten de onderhoudskosten te betalen.

Chayten 2

Het grootste deel van de boerenbevolking moet bij-verdienen met spinnen, weven, pottenbakken en ander handwerk.†Alleen de aller-oudsten ziet Samuel soms zitten in het zonnetje voor het huisje of hutje, slurpend aan een waterpijp.†

kumari jatra - versie 2

Alle overige familieleden werken op het land, terwijl de oudjes zicht houden op het buiten spelende kroost.

Zodra de schemering valt, gaan ze naar de kleine aanbouwtjes of bovenverdieping bij de dichtstbijzijnde tempel om er oude teksten te zingen, veelal begeleid door een zieltogend handorgeltje.


Tabla

Samuel blijft wel eens staan luisteren naar de flarden gezang door de donkere, uitgestorven dorpstraatjes. Veel variatie in uithalen of toonhoogten is er niet, elke eenstemmige strofe lijkt geschreven voor een nieuwe, diepe ademteug.

oorb-4

Ze vinden zichzelf pas echt oud, begrijpt hij inmiddels, als ze de klompjes goud uit hun oren halen.†Het spaarpotje uit de jaren met een goede oogst moet op tijd aan de familieleden worden doorgegeven, want eenmaal te laat valt het de lijk-verbrander toe.




vallei

‘Toch lijkt het of ze hier elke twee weken wel een groot festival vieren,’ schudt Samuel z’n hoofd.

‘Wat wil je,’ lacht Giovanni, ‘de oogst is binnen!’

Machhendranath

Aan het eind van de regentijd, als de dieren op hun vetst zijn, wordt er uit dank veel geofferd bij de talloze tempeltjes en nissen. Toch loopt Samuel weg als de boeren het bloed uit de hals van een buffel, geit of kip over de hardstenen godsbeelden laten gutsen – al die vliegen...

Bhaktapur

Onder het beding dat oude tradities niet verstoord mogen worden, blijven festival-dagen heilig en vrij van gevecht.

Een staand leger dient echter altijd en onmiddellijk te kunnen aanvallen. Maar de verzameling jongemannen is ongetraind en zonder al te beste leiding of uitrusting.

Geen paarden of olifanten. Geen officieren of kapiteins. Louter infanterie met messen, bijlen, zwaarden en een enkel oud geweer. Doorgaans voert een koninklijke telg het bevel of anders valt een minister wel even in. Samuel ziet zelfs een keer soldaten sterven tijdens een vuistgevecht tussen troepen.

Leger Army

Zoals padre Da Loro naar huis brieft: hun oorlogjes duren zo verrekte lang doordat ze eigenlijk nogal kinderachtig zijn. De belangrijkste kwalificatie voor een soldaat lijkt te zijn dat hij snel kan rennen. Winnaar is degene die dan toch het hoofd van de tegenstander weet af te hakken. Of als het er teveel zijn: hun neus.

img203

Voor zichzelf bekostigen de Newarese leiders bescherming van ervaren vechters uit de traditionele soldatenkaste. Maar onder de elite is er onderling nagenoeg geen oorlog.†

Als voor de boer op het land gaat ook hun leven en werk gewoon langs alle schermutselingen door. Af en toe moeten ze omlopen of iets verderop de rivier oversteken, omdat het oorlog is.

Tradities en festivals – ter ere van welke god, momen-tum of seizoenswisseling dan ook – houden de vallei bij elkaar.†Alle vorsten zijn familie en behoren tot dezelfde hoge kaste. Je kunt hun gevechten ook als militaire oefeningen kwalificeren.†

Alleen gezamenlijk kunnen ze de vallei van de buitenwereld gescheiden houden.

Mahakala

In het middengebergte zijn uit India gevluchte families komen te wonen. Hun soldaten zijn steeds talrijker en liggen steeds dichterbij.†

Vooralsnog zijn ze te zwak om aan te vallen, maar hun leiders gebruiken elke kans om de drie vorsten tegen elkaar uit te spelen (wat niet lang na Samuels vertrek ook lukt).

Jaloezie, wedijver en achterdocht maken het koninklijke beleid vaak grillig. Samuel houdt zich daarom gedeisd en blijft wijselijk uit de buurt van welk hof dan ook. De kapucijners vertelden hem wat Horace de Penna tien jaar eerder overkwam.

jezuieten - versie 2kopie

De padre was uit Lhasa gekomen omdat de jonge koning van Kathmandu, Jagajjaya Malla, aan de kapucijners toestemming had verleend om hun voormalige, vernielde verblijf opnieuw op te bouwen. Na aankomst werd Horace echter gevangen gezet en tot jarenlange dwangarbeid veroordeeld.

Het lukte hem evenwel om in de nachtelijke uurtjes Newari te leren en een kleine catechismus naar de koning te sturen. Jagajjaya raakte er niet door bekeerd maar wel overtuigd dat De Penna geen spion was.†De kapucijners mochten alsnog met de restauratie van hun centrum beginnen.

Vanaf de bergtoppen wijst Giovanni de handelsroutes aan die de Nepal vallei doorkruisen. Van Tibet naar India en vice versa. Ze leveren de drie vorsten veel tol en invoerrechten op en maken van de vallei een goed gevuld depot met vele soorten goederen. De handelaren kunnen namelijk niet anders dan langere tijd te bivakkeren om zich te schikken naar de seizoenen.

Himalaya breed


Naar de laagvlakte toe kunnen ze van april tot september de broeierige jungle vol insecten en ziektes tijdens de moesson beter mijden. Samuel heeft die tocht inmiddels achter de rug, al zit hij nog steeds onder de littekens van vreemde stekers en zuigers.

Pas over een paar maanden, in maart of april, kan hij de Himalaya doorsteken naar de hoogvlakte van Tibet.†

De eerstkomende maanden zitten de bergpassen dicht.


Himalaya 6

Giovanni legt uit dat het vorstenstaatje Patan een goede route naar India heeft, maar dat alle doorgaande handel naar Tibet door Kathmandu heen moet. Jammer voor Patan, want hun traject telt daardoor extra heffingen – al wordt dat weer enigszins gecompenseerd op de terugweg.

Bhatgaon is de baas over alles wat komt en gaat, waardoor het vorstendom economisch op gelijke voet staat met Kathmandu.


Bazaar


Om de Himalaya door te trekken, verwijzen de kapucijners Samuel naar de wirwar van vele nauwe straatjes en binnenpleintjes rond de bazaar van Asan Tole. Om daar te zoeken naar handelaren die elk ander jaar een karavaan op touw zetten.†

Hij vindt een groepje en merkt meteen dat het een ander slag Newarezen is.†Hun bravoure en allure onderscheidt hen van de Newarese boeren die hun rijstvelden nimmer verlaten.†

†Met Giovanni ontmoette hij soms boeren die hun hele leven nooit de hoofdstad bezochten, terwijl ze dagelijks erop uitkijken.

ktm vallei rivier - versie 2

Om het jaar reizen de handelaren heen en weer. De meesten van hen houden er aan beide kanten van de Himalaya een gezin en huishouden op na. Niet anders dan hun vader en grootvader. Het plaatst hen aan de grens van het kastensysteem maar dat kan hun niets schelen.

Samuel zit met hen niet alleen meteen op gelijk spoor, ook de reiziger in hem wordt weer wakker. Hij vraagt om in het voorjaar zich te mogen aansluiten.

dorp dragers - versie 2

De potige handelaren, allen geboren paardrijders, zien weinig verschil tussen hem en de pelgrims die aanhaken om een bedevaart rond de heilige berg Kailash te lopen. Ze vinden het best als hij meegaat, hoe meer zielen, des te veiliger de reis doorgaans verloopt.

himalaya ktm vallei

Het eerste deel van de tocht gaat echter over smalle, steile bergpaden stijl omhoog. Alle goederen moeten door de handelaren en dragers in manden naar de hoogvlakte worden gebracht.†

Enkelen binden soms spullen op yaks of geiten, maar dreigen daardoor vaak achterop te raken en de bescherming van de karavaan te verliezen.

Oudere Nepalezen die naar Tibet moeten doch de hoogte of het klimmen niet aankunnen, laten zich door lokale bergbewoners dragen. Ze laten zich vastbinden op een plank – en vervolgens meestal blinddoeken. Tien dagen tot de grens. Vanaf dat punt liggen er redelijke paden over de hoogvlakte en zijn er paarden, yaks en ezels te huur.

Gezien de kou op de hoogvlakte kun je echter beter in beweging blijven en lopen.

Tweede kaart

In het winterzonnetje voor het kapucijnenhuis brengen de twee de Nepal vallei verder in kaart.

Samuel heeft een oude brief uit Cochin bewaard en gebruikt de achterkant om aantekeningen voor de legenda te maken.†

Een maand later tekenen ze nog een ruwe schets van de gebieden rondom Nepal.


Ondertussen kietelt de lente hem in de kuiten...†het beste seizoen om naar Tibet te trekken is aangebroken... en ja, Giovanni en Nepal zijn hem dierbaar geworden... maar al dat dorpsgedoe is toch eigenlijk niks voor hem… te lang op een plek maakt onrustig… beter de mat oprollen en verder trekken….


himalaya 2 - versie 3


Verder: 6

Naar vorige delen:†1†-†2†-†3†-†4

Blog index


Voornaamste bronnen:

Regmi


Lequin Meijer


Nepaul



Oude tempels in Tamil Nadu


1


Scrollen svp.†Voor informatie zie †https://en.wikipedia.org/wiki/Pallava_dynastyen †verder.

DSC04573 - versie 2


DSC04551 - versie 2


Ais Loupatty Nandi


dieren uit steen gehakt


DSC04569 - versie 3



DSC05248 - versie 2



DSC05274 - versie 2


DSC05282 - versie 2


DSC05287 - versie 2


DSC05329 - versie 2


DSC05346 - versie 2


DSC05354 - versie 2


DSC05363 - versie 2


DSC05365 - versie 3


DSC05373 - versie 2


DSC05391 - versie 2


DSC05397 - versie 3


DSC05420 - versie 2


DSC05423 - versie 2


DSC05442 - versie 2


DSC05485 - versie 2


DSC05517 - versie 2


DSC05449 - versie 2


DSC05519 - versie 2


DSC05544 - versie 2


DSC05546 - versie 2


DSC05548 - versie 2


DSC05599 - versie 2


DSC05617 - versie 2


DSC05623 - versie 3


IMG 5226 - versie 2


IMG 5393


Stenen OLIFANT - versie 2


Tamil Nadu Tempel. versie 2


Tamil Nadu Tempel.


Tamil Nadu Tempel


Tamil Nadu Tempel.2 - versie 2


Tot slot (over oude vertrouwde vooringenomenheid)


Steigers

Houten steigers

‘Weet je, feitelijk kijk je altijd tegen de laatste restauratie aan,’ vatte de al wat oudere architect ons gesprek samen. We hadden het over wat behoud van cultuurgoed in originele vorm nog kan inhouden na eeuwen van onderhoud en herstel.†

In de geest van welke geloofsbeleving restaureer je bijvoorbeeld een tempel; naar de beleving van een, twee eeuwen terug of van een nog eerder en vager begin?


Zo kijk je ook altijd tegen je eigen oordeel aan dat bij ontbreken van verdere nieuwsgierigheid vanzelf stolt tot een vooroordeel – totdat het weer ’ns wordt aangepast en hersteld.

Tijdens deze reis drong het langzaam tot me door dat mijn beeld van India voornamelijk stoelt op het middengebied. Op de droge vlakte tussen Delhi, Lucknow, Varanasi en Patna – zo ongeveer. En dat m'n oordelen uit de vorige eeuw stammen en daarbij vooral teren op de eerste indrukken uit de zeventiger jaren.


Niet alleen India was toen een stuk armer – ik ook. Wanneer elke roepie tŤlt, is hassle op hassle haast onvermijdelijk. Het gedoe over eten, onderkomen, vervoer is dagelijks. Keer op keer krijg je nŤt geen ruzie als je wťťr tegen iets slimsluws aanloopt om wat paisa extra te vergaren – ongeacht of jij daardoor de rest van de dag voor niks in de weer bent, ziek wordt, of wat dan ook.†

Niemand ontkwam aan het dagelijkse gehussel en zeker de buitenlander niet. Tegelijkertijd wist men wel dat bij een te hoog oplopende ruzie – meestal op een druk punt – je altijd nog met een kwinkslag de agressie kon doen omslaan in gegrinnik.

De kunst van het ruziŽn – the art of hassling,only in India.


India Karol Bhag


Wanneer land en cultuur zo absurd veelzijdig zijn, dan is het beeld dat je ervan hebt per definitie eenzijdig. India is naar mijn idee zonder twijfel het fascinerendste land ter wereld. Alles aan religies, filosofieŽn, kunst en cultuur žs er – als het er niet altijd al was.

Toch was ik bij elk vertrek weer opgelucht. De gekmakende overblijfselen van een voormalig Brits bureaucratisch systeem, de vele geboden en verboden uit de communistische Indira Gandhi tijd, de corruptie die al op het postkantoor begon – het hield nooit op.†

Niet dat men elkaars karma niet zag en begreep. Door de grote diversiteit aan talen, stammen en met name kastes was er echter weinig onderling vertrouwen. Althans in de steden, niet in kleine boerengemeenschappen.


Textiel bleken


Wat mijn oordeel met name uitbeitelde, was de arrogante toon en houding van de betere klassen (van midden tot boven). Niet dat ze na een handshake meteen hun handen gingen wassen, zoals tijdens de Britten, maar vaak spraken en gedroegen de bemiddelde heren en dames zich… alsof ze op een party stonden… arrogantie was het goede woord helemaal niet…. ik wist het niet beter te benoemen.

Totdat ik recentelijk het artikel These People van Sudha Koul toegestuurd kreeg. Het verwoordt precies dŗt.†

Pas na emigratie naar de Verenigde Staten realiseert de veertig jarige Sudha zich nog nooit een dag zonder personeel te hebben geleefd.

‘Thuis had iedereen een stuk of twee, drie bedienden; behalve de bedienden zelf dan.’

'Een niet-IndiŽr denkt misschien, gebaseerd op de manier waarop we omgaan met en praten over onze bedienden, dat wij denken dat die mensen kinderen van een mindere god zijn - een inferieur soort. Wat hun wellicht echt zal bezighouden, is hoe we desondanks hemelse wonderen van hen verwachten: eerlijkheid, loyaliteit, zelfbeheersing, voorspelbaarheid, onthouding, budgettering, tevredenheid, het ontbreken van wrok en afgunst.’

Het is deze vanzelfsprekendheid van personeel die in hun toon en houding resoneert en telkens met groot succes mijn nekhaartjes doet opstaan.†


Personeel Pondicherry


Geregeld verzekerden reizigers me dat de zuidpunt van het continent heel anders is.†Dat moest ik beslist nog eens bezoeken – voordat Ais me met pensioen stuurt.†

Natuurlijk hadden ze gelijk. Waar ik niet zo bij stilstond – weet ik nu – was dat het zuiden nooit deel is geweest van het Mogolrijk (Moghul empire,1526 -1857), wat het middengedeelte toch cultureel enigszins egaliseerde.

Bevolking, taal, cultuur, landschap, klimaat, geschiedenis – in Tamil Nadu en Kerala bleek alles totaal anders.

‘Ik zou hier best als pensionado kunnen overwinteren,’ dacht ik hardop tussen de theetuinen rond Munnar. Vol ongeloof keek Ais me aan: ‘Zo, da’s nog ’ns een ander geluid.’

Zelfs een vastgeroest vooroordeel laat los bij een vleugje nieuwsgierigheid.


Nieuwsgierig joch




Terug naar†blog index

Home





De theetuinen van Munnar & de bomen van Kochi



1

Mochtendmist, noordzakelijk voor theeplantage.†Zelfs een schootertaxi lukt het nog er te komen.

2

Stevige struik met dikke wortels. Kan pas na vier jaar worden geplukt.

3


4


5 bijenkorven

Bovenin aan de takken hangen vele bijenkorven.


7


8


10

Munnar

1

Kochi (Cochin)

2


3


4 - versie 3

Door de hoge luchtvochtigheid groeit er gras en aanverwanten op de takken. 'Epifyten zijn organismen die op levende planten groeien zonder hieraan voedsel te onttrekken'.†Wikipedia


5

Muur door boom en andersom.

7


Ais Loupatty


Terug naar†blog index

Home

De vuile was van de VOC

1


Zodra de VOC-lieden in de zeventiende eeuw het fort van Cochin op de Portugezen veroverden, verkleinden ze de oppervlakte. Om beter controle te hebben op de morshandel (zie Samuel 3 ). Hierdoor ontstond het probleem dat er niemand meer voorhanden was om de kledij van de soldaten te wassen.†

Met zoveel slaven rondom deden ze dat niet zelf, nee.†

De directie ronselde uiteindelijk mensen uit Tamil Nadu en ‘gaf’ hen vijf hectare land voor dit doeleind. Voor de watervoorziening liet ze eromheen talloze meertjes graven.

2

En zie, de VOC-wasserij is al die eeuwen blijven bestaan. Nu brengen alleenstaanden, vrachtwagenchauffeurs en bejaarden hun was erheen.†

De tijdens de VOC ontstane gemeenschap van Tamil Nadu families werd in 1976 ‘bereid gevonden’ om vier van de vijf hectare af te staan 'voor publieke doeleinden’. Als dank heeft het stadsbestuur toen hun wasserij verbetonniseerd.


3


4 - versie 4


5


6


7


8


Je kunt al die drogende was op het weiland nauwelijks missen, maar hun tekstloze uithangbord aan de straatkant zegt kennelijkvoldoende.


9


Terug naar†blog index

Home

















Goddelijk gekleurde gopurams

Gopurams arc


Vanaf vrijwel elke tempel in dorp of stad doen ze mee. Ze kijken van boven de ingang van een boerenhuis of van een oud paleis. Ze zitten aan de rand van een gehucht bovenop een poort te te wachten op passanten. Of ze wonen op zichzelf in een klein huisje middenin een glinsterend groen rijstveld.

Gopurams gate

Ze verbeelden de lessen en wijsheden uit het verleden. Over goed en kwaad, over strijd en verzoening of over liefde en licht. Ze vormen de beeldtaal van oude geschriften, legenden en verhalen die lang niet iedereen kan lezen.†


Ongeacht de soms ernstige of bloederige boodschap stemt hun speelse en zeer kleurrijke aanwezigheid blij en vrolijk.†


DSC06056 - versie 2


‘We are family’, die oude soulsong komt steeds boven, ook al ken ik de tekst er verder niet van.

Je weet meteen: hier wonen de Shivaatjes en daar de Vishnoetjes – wel zo duidelijk en gezellig.


DSC04628 - versie 2


temple with Gopurams


Maar de grootstedelijke hindoe-bovenlaag in India, die de wereld bereist en zich graag met moderne, strakke architectuur omringt, vindt de Tamil-tempels getuigen van wansmaak en schaamt zich ervoor.

Ze klagen hardop dat het slechts door de jarenlange invloed van Bollywood is gekomen dat de Tamils alles zo uitbundig beschilderen. (Doelbewust apert onjuist.)


Gopurams temple street


Sri yantra

Zelf prefereren ze India’s abstracte, religieuze kunst zoals de grafische en geometrische yantra, bijvoorbeeld.†

Ze vereenzelvigen zich liever met eeuwenoude verloren-was beelden van vijf metalen – of op hardstenen beelden van voor de jaartelling.†

Zolang het maar niet schreeuwt en op enige afstand blijft, zoals al het ‘antiek’ wereldwijd.


DSC04706 - versie 2


‘Het is ’t bekende verhaal,’ schrijft A. Srivathsan (aan wie ik hier het nodige ontleen). ‘Ook de politiek van de esthetiek volgt de contouren van de macht.’ Beschermingsmaatregelen dienen op lange-termijn belangen te zijn gestoeld, meent hij, ‘grillen en smaak kunnen daar geen basis voor zijn.’

Maar ja, de grenzen tussen onderhoud, restauratie en verbouwing zijn voor een ‘doods’ monument al moeilijk te bepalen, laat staan voor een in ‘levendige’ tempel.


DSC06053 - versie 2


De centrale overheid, overwegend bestaande uit grootstedelingen, kwam tenslotte met een rigoureus plan: de kwast erover!

Haar Hindu Religious and Charities Endowment Board, belast met onderhoud en restauratie van tienduizenden tempels door heel India, verordineerde in 2004 dat de tempels in Tamil Nadu ťťn kleur dienen te krijgen: geel, welteverstaan.†


whitewhashed Gopurams temple


Vanuit de verte zag ik de nieuwe regel een paar keer toegepast. Bovenstaande vettige bakkersroomtaart heeft nog enkele vruchten, als het ware.

Op ongeverfd steen ontstaat door de vele regen en luchtvochtigheid een zwarte aanslag. Om die elk jaar te verwijderen is kostbaar en arbeidsintensief. Misschien was dit ooit wel de belangrijkste reden om de beelden te polychromeren.


Gopurams no paint


White Gopurams

Tot nog toe lijkt het beleid sporadisch te zijn doorgevoerd,†al zie je iets vaker witgekalkte beelden (wat uiteraard ook een geldkwestie kan zijn).


Een egaliserende kleur past beter bij de onderliggende geschriften, houdt de HR&CE Board vol.

Dat is de omgekeerde wereld, vinden tegenstanders. Vůůr alles is het de lokale belevenis van een geloof (en daarvan zijn er talloos vele op het subcontinent) die de uitdrukking ervan dient te bepalen.†


Temple with polychrome statues


Elke kleur heeft z’n betekenis, betogen zij. Zoals meerdere hoofden aangeven om welke intenties het gaat en meerdere handen om welke talenten (gespecificeerd met voorwerp of handgebaar).†

Of dient dat alles ook geŽgaliseerd worden opdat niemand zich meer zou schamen?†


Half man half woman Shiva

Shiva, half man en half vrouw

Toegegeven, qua kleur overschreeuwen de hindoes in Tamil Nadu soms wel ’n beetje. Om toch in zicht te blijven, proberen christelijke kerken kleur met kleur te bestrijden.†

Christelijke kerk Tamil Nadu


Hun heiligenbeelden zouden in Europa worden weggehoond als kitsch. Terecht, want het lukt hen niet goed – het basismateriaal blijft kennelijk toch, tja, anders

Kleurrijke kerk 1


Het label kitsch – in de zin van veinzen iets te zijn – slaat echter eerder op de grootstedelijke beeldenstormers dan op de Zuid-Indiase Tamils. Beweren dat hun tempels te fel en vrolijk van kleur zijn, is zoiets als zeggen dat de Zuid-Amerikaanse cultuur meer pastel zou moeten zijn.†


DSC05639 - versie 2


binnentempel kleurrrijk


Hun godshuizen zijn net zo kleurrijk als hun eigen huizen.


DSC05199 - versie 3


DSC05168


DSC05794 - versie 2


Hun kleur-beleving lijkt me authentieker dan die der kunstzinnigen die kennelijk niet willen weten hoe fel gekleurd de meeste culturen wereldwijd in origine waren of zijn.†


DSC05778 - versie 2


De veelal arme boerenbevolking kwam vanaf omgeploegde akkers – of over een barre hoogvlakte – samen in een orgastische uitspatting van kleur, geur, muziek en ritueel.†


DSC04689 - versie 2


De vale, verschoten, versletene, antieke aanblik geeft de intellectuele grootstedelingen wellicht zelf wat meer kleur en is misschien iets minder confronterend met de eigen vergankelijkheid – zoiets?


DSC04798 - versie 3


Maar het blijft allemaal natuurlijk wel reli-bissniss. In Chettinad moet ik herhaaldelijk denken aan het krantenbericht van afgelopen jaar dat schetste hoe een Hollander op een avond in Myanmar uit z’n hotelbed was gestapt en de straat overstak om in het tegenoverliggende tempeltje de stekker uit de geluidsinstallatie te trekken.

†(Hij vond z’n nachtrust in een politiecel, als ik me goed herinner).


nandi amidst traffic


Achter het hotel in Chettinad beginnen om 05:00 de luidsprekers van een wit-groen gekleurde moskee te schetteren – later nog vier keer op de dag – om gelovigen te manen langs te komen (anders zijn er immers geen inkomsten).†

Voor het hotel ligt een hindoe-tempeltje dat wordt uitgebaat door een o zo vroom middelbaar stel. Van 14:00 tot 18:00 galmen er overgemodu-leerde mantra’s de weg op om – in ruil voor een bloemblaadje of een rode stip op het voorhoofd – enkele roepies van pasanten te vangen.


DSC05143 - versie 3


Je zou er maar tussen wonen.†

De al wat oudere eigenaresse van het hotel haalt haar schouders op: ‘Het kostte me jarenlang veel moeite maar ik heb geleerd het los te laten.’†

In elke kamer heeft ze zakjes met grote, gratis oordoppen neergelegd.


DSC05942 - versie 2


Tot welke absurditeiten het reli-politieke circus kan leiden, moge blijken uit wat er recentelijk in Agra gebeurde waar momenteel hindoe-bestuurders aan de macht zijn.

Ze gaven de opdracht om een nieuwe toeristenbrochure te drukken. Daarin ontbrak de Taj Mahal. Het ‘achtste wereldwonder’ bleek met opzet te zijn weggelaten. Het was immers een bouwwerk van binnengevallen bezetters (het islamitische Mogolrijk, 1526 -1857).

India mag dan een Brits-koloniale uitvinding heten, het is een godswonder dat al die oneindige diversiteit nog steeds een geografisch geheel vormt.

DSC04709 - versie 2


Terug naar blog index

Home


De tempel als theater

Ais paard tempelgang


Belletjes rinkelen, volk stroomt toe. Zilveren tempeldeuren zwaaien open. Een oudere man zit centraal voor een lingam-yoni.†

Een halfnaakte jonge kerel in een dhoti assisteert hem. Samen laten ze er melk, rijstebloem en heel veel water op neerkomen.†Over de eikel spoelt het allemaal via de gleuf de wereld in.†

Vooralsnog in een emmer.†


Tempeldeuren goud


De voorman heft een mantra aan en sommige toegewijdenen zingen mee. Naast me slaat slaat een jong echtpaar op cymbaaltjes in een sneller en sneller tempo met de tempelbellen mee.†

Plots zweeft er een grote vlam boven een van de schalen. In een vlugge, vloeiende beweging brengt de assistent de brandende schaal naar buiten.†

Met uitgestrekte armen dringen de wachtenden naar voren. Een paar tellen houden hun handen in de vlam om ze vervolgens op hun ogen te leggen.†

Ondertussen sluiten andere jongens geruisloos maar rap alle deuren.†


Tempel zwarte geklede mannen


Nog geen twee minuten laten schallen er zware trommels en bellen door de hardstenen gangen. Iets verderop in het donkere gebouw gaan er gouden deuren open. Een klaarstaande menigte van vooral vrouwen veert op en gaat halsreikend op de tenen staan om het allemaal goed te kunnen zien.


Nandi pilaren


Ook hier vloeit veel water en melk. Opnieuw ontstaan er plotse vlammen, maar nu op een forse kandelaar vol olielampjes. Met een doortastend gebaar pakt een stevige kerel de kandelaar op, loopt naar de rechter uitgang en werpt het in z’n geheel resoluut naar buiten.†

Tegelijkertijd sleept een jongeman een koperen pot naar de linker uitgang en vult de uitgestoken handen met een beetje witgekleurd prasad dat de meesten op hun voorhoofd plakken.

Ondertussen sluiten andere jongens geruisloos maar rap alle deuren.†


Lingham met vrouw


In een andere, kleinere tempel zien we later het eeuwenoude oude ritueel in een oorspronkelijkere vorm – voor zo ver we weten. De uitvoerende mannen houden ons scherp in de gaten: beslist geen foto’s.†


Kledingmakers

Terecht, magische rituelen moeten raadselachtig en mysterieus blijven en niet op een tweedimensionaal plat vlakje geanalyseerd worden.

De toegewijdenen wachten in alle geduld voor een grote nis die met een doek is afgeschermd. Er achter zijn schaduwen druk in de weer. Er boven stijgen wierookwolken op.†


Klarinet

Zekerheidshalve heeft hij z’n hele voorraad rietjes meegenomen.

Na een kwartiertje geeft een muzikant een felle stoot op een lang soort klarinet. Een trommel valt in. Vervolgens jagen de twee elkaar op. Onder de toegestroomde nieuwsgierigen wordt de spanning voelbaar.†


Os en olifant

Plots gaat het gordijn met een ruk open. Een grote, zwarte Ganesh met rood-witte ogen staart ons aan. Naast me mompelden sommigen in ontzetting een paar woordjes ter bescherming, een mantra misschien.


De uitvoerder licht een streng bloemen van het beeld, loopt ermee naar de wachtenden om ze uit te delen en laat al gaande het doek achter hem dicht vallen.

Dragers


Ganesh shrine 2

De bedoeling, beweert men wel, is dat het beeld, de vorm gegeven kracht, rechtstreeks bij de toegewijde binnenkomt en het verstand te vlug af is. Daarom ook geen woorden, geen gebeden of uitleg.†

Het denken mag geen tel de kans krijgt om te herinneren of te analyseren en al doende te verhinderen dat het kwartje valt.





Shiva steen

De vraag wie het beeld waarom die vorm gaf, behoort uiteraard tot het denken. De vraag of deze eeuwenoude foef nog effectief is in een met (digitale) beelden overladen wereld, eveneens.

M’n geestdrift om dit ritueel, deze voorstelling, daadwerkelijk een keer mee te maken, is van korte duur.†

Meteen erna stampt het reli-circus er alweer dwars doorheen.

Met een heuse olifant.†



Olifant tempel


De vrouwen naast me kijken lachend naar de buitenstaander en lijken een reactie van me te verwachten.

Mij deed het ritueel denken aan een te snelle, te ingewikkelde film waarbij ik na zes minuten al de draad kwijt ben en alles verder maar over me heen laat komen.†

Zo verging het me hier ook.

Wellicht was dat nou net de bedoeling…


Olifant deur 2


Terug naar†blog index

Home













Pondicherry


Aurobindo 1

Pondicherry, 29 maart 1914.†

Een knappe, Indiase charmeur (42) charmeert een verlaten, rijke vrouw (36) uit Parijs.

Hij, Aurobindo Goshe, is een gevluchte Bengalees die thans digitaal te boek staat als verzetsstrijder en goeroe, maar lokaal nog steeds als charlatan.

Mirra Alfassa 1

Zij, Blanche Rachel Mirra Alfassa, is de dochter van een na haar geboorte meteen weer gescheiden Turks-Joodse man en een Egyptisch-Joodse moeder.†

Mirra had reeds verschillende, kortstondige relaties achter zich.

Nog geen jaar later lanceert hij haar als The Mother en werpen beiden zich op als goeroe.†

Mirra Alfassa stamp

(Het goeroeschap is wel ’ns samengevat als het op ťťn na oudste beroep ter wereld:we love you so much, we want you to be saved.)

Hun ashram trekt relatief grote namen uit de hele wereld, maar naderhand ook uit India zelf zoals premier Indira Gandhi.†

Vandaar die postzegel wellicht.

Maar daar gaat het hier nu niet over...


Mirra Alfassa 2


De boekwinkel in hun ashram in Pondicherry staat naar vier kanten vol met hun nagelaten schrijfsels. Occultisme, reÔncarnatie (uiteraard was zij in een vorig leven koningin in Egypte), helderziendheid – sorry, het is aan mij allemaal niet besteed.†

Ik zoek naar een boekje met hun levensbeschrijvingen, maar die zijn allemaal ingekleurd door idolate volgelingen.†Evenals hun wikipedia pagina’s trouwens.†

Ik mag me namelijk graag verwonderen over de welgestelde dames die zich van pakweg 1875 tot 1975 lieten inspireren door Mme Blavatsky, Alexandra David-Nťel, Annie Besant… tot en met Mellie Uyldert en Juliana van Oranje aan toe.

Maar goed, dat is niet waar ik het hier over wil hebben...


The heliostat poster


Mirra Alfassa - 5

Na Aurobindo Goshe’s overlijden (1950) zet Mirra Alfassa de ashram alleen voort. In 1968 koopt ze - ‘dankzij donaties’ - zo’n ‘twenty square kilometres of barren wasteland’ nabij Pondicherry.†

Ook hier heeft men lokaal een andere mening over.†

Mirra wil daar, in een arm boerenlandschap, Auroville oprichten, the City of Dawn.†

Mirra Alfassa 3

Samen met de Franse architect Roger Anger ontwerpt ze de Matrimandir (letterlijk: Moedertempel).†

De eerste steen wordt gelegd in 1971, de laatste in 2008 – Mirra Alfassa is dan reeds lang overleden, namelijk in 1973.

Heliostat buitenkant

Alleen geselecteerden krijgen entree om binnen de bol te mediteren.†

Samen met Indiase dagjesmensen tuur ik op afstand naar de buitenkant.†Enkelen van hun eten d’r een ijsje bij.†

De bol zou een leuk ontwerp zijn voor een wetenschapsmuseum, lijkt ons, of als ashram voor fans van Starwars.


Bayan 0

Toch wel jammer dat we slechts een klein cameraatje mee op reis namen, beseffen we naderhand.†

Op het landgoed staat namelijk een banyan.†



Bayan 1


In de annalen beweert de gemeenschap dat the Mother de boom in een visioen ergens in de buurt zag staan.†

Anderen zeggen dat de boom door de architect Roger Anger is overgebracht uit Bengal.†

Maakt allemaal niet uit, nooit eerder zag ik een dergelijke boom!†Nooit eerder meegemaakt.†


Bayan 2


Na een half uurtje van ontzag en verbazing, rijzen er vragen. Zijn die luchtwortels nou op zoek naar water?†

Of gaan ze naar de grond om een dragende stam te worden – ter ondersteuning van de almaar verder uitdijende en steeds zwaardere takken?†

Verder zelf googlen, svp.


Bayan 3


Na een paar dagen mailt Wallace ons:

De foto’s zijn absoluut niet verkeerd voor een kleine camera….integendeel zelfs…prachtig mooi ontwerp om de tempel in een gouden bol te ontwerpen…..en dat de zonnestralen in het hart door een kristallen bol naar binnen schijnen….erg spiritueel.

Ook de Banyan Tree is een fenomeen op zich….lijkt bijna een boom met intelligentie…..want kennelijk halen de wortels uit de hoofdstam niet voldoende voeding uit de grond en duurt het transport naar de lange takken te lang…dus maakt de boom luchtwortels die zich vervolgens in de grond boren en weer een boom vormen, waardoor de hoofdtakken weer voeding hebben en kunnen doorgroeien.

Stiekum een takje in een vochtige doek meenemen…?


Bayan 4


Op internet wordt de banyan soms – ten onrechte – verwisseld met de pipal oftewel met de zogenoemde bodhi tree waaronder Gautama Sakyamuni verlichting zou hebben bereikt.†


Bayan 6


Op zich grappig want de banyan is een ‘strangler tree’, zo’n boom die in het oerwoud andere schepsels inkapselt en wurgt om zelf meer licht te vangen.†

In eerste instantie zat Gautama namelijk ook in de jungle alleen te mediteren en karma te vermijden – totdat hij na een aantal jaren begreep dat het misschien toch niet zo werkt


Bayan 5


Terug naar†blog index

Home


tAll photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.