BLOG Nederlands


Van Boeddha Tot Banksy


Voorheen Thans


Van al z’n kunstwerken zal Banksy’s shredding stunt –†waarbij het kunstwerk zichzelf meteen na de veiling vernietigde – vermoedelijk de langste toekomst hebben. De hoogste eeuwigheidswaarde voor de meest vluchtige kunstvorm: de performing arts.

Aan geen ander werk zal in de toekomst zo vaak worden gerefereerd, de stunt zal in menige discussie over kunst van pas komen.


Banksy


De vraag of het uiteindelijke resultaat nu minder of juist meer waard is dan vůůr de happening is niet interessant. Ik vermoed overigens dat het van maker en†inbrenger tot†koper doorgestoken kaart is. Ook het gerenommeerde veilinghuis zal op de hoogte zijn geweest – en anders is het een blamage voor hun expertise.

Interessanter is de vraag wie beslist wat er vervolgens met het werk gebeurt. Er verder niets aan doen kan geen optie zijn: de stroken krullen, de batterijen lekken, enzovoorts.


Banksy painting mechanism

Als een kunstenaar anoniem wil blijven, kan hij moeilijk zeggenschap uitoefenen. Tenzij hij misschien toch zelf de koper is, want wie betaalt, bepaalt – ook in de kunst, alle geestelijke of artistieke eigendomsrechten ten spijt, eenmaal buiten beeld....

Dit ligt anders als het publiek eigendom betreft. Dan is er plots sprake van een invloedrijk en verstrekkend scala aan theorieŽn, protocollen en regels betreffende restauratie.

Het onderscheid tussen privť en publiek eigendom is echter allesbehalve zwart-wit. Neem bijvoorbeeld kerkcollecties. Door de eeuwen is veel religieuze kunst in musea en overvolle depots als het Catharijneconvent terechtgekomen. Conservatoren en restauratoren bepalen namens de Staat (belastinggeld) het onderhoud. Bij hun is het Het Origineel heilig verklaard.


Van Dale

Een object lijkt me slechts†origineel tijdens de schepping.†

Zodra dit proces stilstaat en er niet langer aan wordt gewerkt, is het onderhavig aan de elementen. Of zoals antiquairs het graag mogen verwoorden: ‘De tijd gaat eroverheen, er ontstaat een prachtig patine.’ (Ook als er sprake is van patina maar dat klinkt wellicht minder chique).

Terug naar het origineel is niet mogelijk, je kunt immers niet terug naar het moment van ontstaan. Elke poging daartoe zou je met recht - zie Van Dale - vervalsing kunnen noemen.

Onderhoud is behoud luidt het gezegde maar dat komt doordat onderhoud is uitstel niet rijmt. Niets is eeuwig. De heersende regel dat elke restauratie weer†‘verwijderbaar’†dient te zijn, is in essentie een keuze van aanpak. En als elke keuze aanvechtbaar.

Hausmann Parijs plankopie

De strijd tegen de vergankelijkheid is als regel even zinvol als zinloos. En deze wordt niet zelden door toeval bepaald.†

Dankzij armoede raakte Amsterdam rond de eeuwwisseling niet gehausmaniseerd als Parijs of Berlijn.†


Hausmann Parijs


Als terug naar het origineel niet mogelijk is, dan is elke restauratie in wezen een interpretatie. Te meer wanneer het renovatie betreft. In Burma staan vele pagodes prachtig oud te wezen.†


Burma restauratie beeld 2


Wanneer een gulle gelovige echter z’n reÔncarnatie wil veilig stellen, komt dit doorgaans neer op het aanbrengen van een frisse, cementen buitenlaag †– en gaat het religieuze bouwwerk geheid weer jaren mee.


Burma restauratie beeld


Betreurenswaardig? Dankzij Indiase hulp worden er in de Birmese Bagan vallei momenteel vervallen oude tempeltjes gerenoveerd met hagelnieuwe bakstenen. Ze steken af als jackets in een vergeeld gebit.†Waarom niet de rondom zwervende oude stenen herbruikt?

‘De nieuwe materialen gaan zo veel langer mee!’

Welk andere maatstaf dan eeuwigheid zou een gelovige anders hanteren.


burma tempel restauratie


burma restauratie donor - versie 2

Naderhand las ik in een reisgids dat de 12de eeuwse tempels waarvan ik zo onder de indruk was, na een veertiende eeuwse aardbeving grondig werden gerenoveerd.



‘Je kijkt overal altijd tegen de laatste restauratie aan,’ hoorde ik ooit een oude, Amsterdamse architect een jonge ambtenaar van monumenten-toezicht aan het verstand proberen te brengen.†‘Anders stond het er niet meer.’


burma tempel steigers


VAN DALE REPLICA

Om hun object omhoog te steken, noemen antiquairs andere goedgelijkende voorwerpen graag kopie of zelfs replica.†

Het schijnt dat men in China tot voor kort het woord kopie niet kende maar sprak van herinterpretatie. Met name bij porselein.

Recentelijk hoorde ik een antiquair in het commerciŽle tv-programma Tussen kunst en kitsch een voorwerp welwillend aanprijzen als ‘een negentiende eeuwse herbelevenis’.

In een documentaire over een beeld in The British Museum vroeg de interviewer zich af: ‘Maar dit zestiende beeld kan toch op zijn beurt een kopie zijn van een nog ouder beeld..?’

De conservator twijfelde even en zei toen: ‘Als u zo wil redeneren, zal zo’n zeventig procent van onze collectie een kopie zijn.’


kitsch

†Nijntje en Vermeer in Japan

Nachtwacht restauratie

Iedereen ter wereld, waar je ook bent…?.

Nachtwacht restauratie 2

Moet 'n politicus de beroemdheid aangeven? Hij kijkt nb de andere kant op. Is het geen selfie?


Staalmeesters Zaaihal

Het oude Staalmeesters-gebouw, hier tegenover mij, ziet er volgens oude tekeningen nog eender uit als toen het in 1641 werd gebouwd. Toch is elke dorpel, lijst, raam, luik inmiddels vervangen.

Althans, wat de gevel betreft, want daarachter is jaren terug een geheel nieuw betonnen interieur opgetrokken. Nu zou dat niet meer mogen maar toentertijd was er geen geld en vond men het doelmatig.†

Nu heet het kitsch: iets dat zich voordoet als iets wat het niet is.


Tentoonstelling Nieuwe Kerk - Voorlinden Museum

†Dit werk uit Museum Voorlinden stemt inderdaad tot†vrede met de boeddhistische gedachte dat alles vergankelijk is.


De kwestie zeggenschap – misschien is verantwoordelijkheid hier†een betere term – komt momenteel goed tot uiting op de tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam: ‘Het leven van Boeddha.'

Ondanks het het nogal suffige bijschrift: ‘De weg naar nu’.


Tentoonstelling Nieuwe Kerk (3)


Even meende ik de kleur van de sponsor opgedrongen te krijgen, maar kennelijk menen de conservatoren dat oranje de kleur van het boeddhisme is. De ongetwijfeld jeugdige stilisten maakten er een chemisch fel spuitbus-oranje van.

‘Het ťťt je oog,’ zeggen ze in AziŽ soms.

In de Kunsthal te Rotterdam hadden curatoren ooit de wanden achter de schilderijen paars, blauw of weetikveel geschilderd. Ik ben al snel weggelopen. Ook hier in de Nieuwe Kerk kreeg ik de aanvechting om m’n entreegeld terug te eisen. Waarom zou je als kijker je handen tot een telescoop moeten maken om de voorwerpen in de eigen kleur te kunnen zien?


Tentoonstelling Nieuwe Kerk


Tentoonstelling Nieuwe Kerk (4)


Om de tekst op de grote borden – op fel oranje ondergrond –††te kunnen lezen, hupt m’n jogging vriendin heen en weer achter een groep bedaarde hipsters die cool maar hard hun best staan te doen.

‘Hm, de moeder van de jonge prins stierf bij z’n geboorte…†hij werd door anderen verzorgd…’ hoor ik haar mompelen,†’...toen hij zelf vader werd, verliet hij het paleis... †had het gezin een hechtingsprobleem.…?’

– Hm, dan heeft het de mensheid daarover wel enkele fraaie soetras opgeleverd


Tentoonstelling Nieuwe Kerk (2)


Enkele musea en verzamelaars leenden voor de tentoonstelling kunstwerken uit. De laatsten maar al te welwillend, het verrijkt het cv van hun object en daarmee de waarde.


Avalokiteshvara Nieuwe Kerk 7


Avalokiteshvara Nieuwe Kerk UITLEG

Het Rotterdamse Wereldmuseum zegde de schitterende, manshoge Avalokiteshvara toe.†

Het beeld bevindt zich in de Nieuwe Kerk in eenzelfde opstelling als in het Wereldmuseum.†

In Rotterdam stond het aan het eind van een lange gang richting entree, in Amsterdam staat het aan een lange gang richting uitgang.

Ongeacht lokatie en aankleding getuigt deze Avolokiteshvara van een niet te missen schoonheid.


Wereldmuseum

De verdwenen bovenverdieping van het Wereldmuseum in Rotterdam.

Afgelopen jaar werd de befaamde bovenverdieping van het Wereld-museum met Tibetaanse en Japanse spirituele kunst en cultuur om welke organisatore reden dan ook gesloten.†


dalai lama wereldmuseum

De Tibetaanse opstelling had als thema reÔncarnatie, met name de cultuur rond de Dalai Lama’s.†Een jaar eerder was de zaal nog ingewijd door Tenzin Gyatso, de huidige 14de Dalai Lama. Hij verleende zelfs een specifieke naam en opdracht aan de collectie.†Uitzonderlijk.


Twee jaar vůůr zijn komst naar het Wereldmuseum werd besloten het Avalokiteshvara beeld te restaureren. Ooit kwam het grote beeld gehavend uit de Chinese ‘bokser-oorlog’ (1899-1901) naar Europa. Alle sieraden en symbolen waren er vanaf gerukt en geroofd.

Uiteraard heeft de uit Tibet gevluchte Dalai Lama al voldoende kapot geslagen beelden heeft moeten aanschouwen.†

Daarbij komt dat Tibetanen hem als de belichaming van deze bodhisattva Avalokiteshvara beschouwen: het samengaan van wijsheid en compassie.

Om hem met het gehavende beeld te ontvangen armoedig en onwelwillend zijn. †Alsof koning Willem Alexander wordt ontvangen met een beeld van koningin Wilhelmina waarvan de kroon en 'n stukje neus is afgeslagen.


Avalokiteshvara – Versie 2

Momenteel staat het beeld als slotstuk bij de uitgang in de Nieuwe Kerk op de expositie ‘Het leven van Boeddha, de weg naar nu’.†

Het is een weloverwogen uitlening, aangezien de Dalai Lama was uitgenodigd om de tentoonstelling†te openen (15 september jl) en publiek een gesprek met wetenschappers te voeren.


Avalokiteshvara Nieuwe Kerk 4



Voormalige opstelling Wereldmuseum

De huidige conservatoren van het Museum voor Wereldculturen kozen er echter voor hem te laten ontvangen met het Avalokiteshvara ‘in de†oorspronkelijke staat’. Oftewel geheel gestript, ontdaan van alle symbolen en sieraden.†

Terug naar de oorspronkelijke verminkingen.†Ongevoelig en respectloos.†Museale tunnelvisie.

Huidige opstelling in de Nieuwe Kerk


Dalai Lama NK


Het brengt de 19de eeuwse beginjaren van de koloniale musea†in herinnering. De tijd dat bij aankomst van bijvoorbeeld†101 kisten met Afrikaanse maskers en beelden in Parijs ontdaan werden van†‘alle veertjes, stofnesten en verdere onbegrijpelijke rommel'.†

Stilering – een voorwaarde voor het label ‘Kunst’ volgens deskundigen – lijkt soms gepaard te gaan met een zweem van smetvrees.


Tentoonstelling Nieuwe Kerk (1)

Gelukkig heeft de Nieuwe Kerk als gebouw veel te bieden want de tentoonstelling doet magertjes aan, al zal het misschien zennerig bedoeld zijn.†



Het verschil tussen uitleggen en simplificeren is echter 180 graden, want het leidt tot onbegrip.†

De millennia oude, archetypische symbolen: weg ermee, die begrijpt niemand. De†betekenisvolle kleuren: leiden alleen maar af.†

Dressing down komt al doende neer op†dumbing down.


PHURBA-SAKTI 2

Dat boeddhistische beelden louter†verstilling†dienen uit te drukken, zoals de tentoonstelling lijkt te menen, is een westers clichť.

Door de vele dagelijkse indrukken en taken kan men al die vormenrijkdom er kennelijk niet nog 'ns bij hebben. Teveel prikkeling.†Wonen in een wachtkamer met de oogjes meditatief dichtgeknepen, dient rust te brengen.

Mahakala masker

Innerlijke hectiek los je echter niet op door je stil en afzijdig te houden, maar juist door 'de demonen’†in je†‘vele hoofden’†onder ogen te zien.†

Vele boeddhistische beelden, in aantal misschien wel de meeste, gaan hier juist over.


Uiteraard zijn er andere, xenofobe culturen – Japan, China – die niet minder hooghartig zijn dan de onze. De neiging tot 'steriele stilering' kan echter ook binnen een staat†spelen.

Bijvoorbeeld de grootstedelijke, Indiase jetset die de gopurams in het zuiden van het continent verwerpelijk vinden als 'op Bollywood geÔnspireerde' kitsch.

Ardhanarishvara

Natuurlijk weten de grootstedelijke 'elite' dat het fel kleuren van de religieuze beelden een eeuwenoude traditie is. Ze kunnen het echter met geen mogelijkheid inpassen in hun westers-georiŽnteerde smaak en levensstijl.†

Na terugkeer uit Engeland of de Verenigde Staten schamen ze zich ervoor en proberen zelfs de betrokken ministeriŽle departementen zo ver te krijgen dat de beelden wettelijk verplicht wit worden geschilderd.†

Ardhanarishvara, shiva als half man en half vrouw.

Voor meer foto’s en toelichting ziegopurams


Schildering Zuid-India tempel kopie

Of anders maar laten verbleken in de zon en vervuilen tijdens de regentijd.


Schildering Zuid-India tempel

Gevolg van moesson.

overschilderen

Overschilderen in wit.

Het is een zelfde soort reactie als in Europa bij de opknapbeurt die oudere gelovigen aan enkele religieuze beelden in hun Italiaanse of Spaanse dorpje gaven.

restauratie Spanje 2

‘Het is niet de eerste keer dat waardevol cultureel erfgoed wordt vernietigd door goedbedoelende amateurs die geen idee hebben wat ze doen. In juni nog werd een antiek beeld veranderd in een stripfiguur. Zes jaar geleden werd een fresco, Ecce Homo, door een 81-jarige enthousiasteling verwoest.’


restauratie ItaliŽ

'Ik ben geen professional, maar ik heb het altijd graag willen doen, en die beelden hadden echt een laagje verf nodig. En dus heb ik dat gedaan, zo goed als ik kon, met kleuren die mij mooi leken. En de buren vonden het ook mooi.’


Er zal van alles tegenin te brengen zijn, toch lijkt het me dat de enkele kerkbezoekers die in dat dorpje het gangpad aanvegen en de kaarsjes brandend houden, het volste recht hebben de overgeŽrfde, religieuze kunst te onderhouden zoals zij juist achten.†Naar hun smaak op het gebied van restauratie, kun je ook zeggen.

Het is al eeuwen niet anders:†wie betaalt, bepaalt.

Ohm, amen en uit.


Avalokiteshvara Nieuwe Kerk 8 – Versie 3


Mogelijk relevante links:

Restauratie in Birma

Goddelijk gekleurde gopurams(Zuid-India)

Van primitief tot kunst(over 'tribal art' etc.)

Blog inhoud

Home


Inzicht




art brain 1


‘Het ežgenlijke probleem is dat u niet gewoon rustig thuis op de bank kunt blijven zitten.’†Aldus opende een Tibetaanse geestelijke een aantal jaren geleden in Lausanne z’n betoog tegenover een sporthal vol grinnikende Zwitsers.


TertŲn

Recentelijk werd hij in Frankrijk†wegens seksueel wangedrag†door een grote groep vrouwen aangeklaagd. Opmerkelijk want deze Tibetaan staat al jaren op wikipedia te boek – niet als lama of tulku maar – als tertŲn:†‘hij die verborgen schatten dient te ontsluiten.’†

Door het bewerken en wereldwijd verkopen van het eeuwenoude Tibetaans Boek van Leven en Dood voldeed deze ‘bissnissclass guru’ daar wel degelijk aan.†


Aldous Laura kopie

Aldous Huxley & Laura Archera

‘Het eigenlijk probleem’ is het even ware als oude clichť dat elk mens zijn eigen grootste tegenstander is. Dat elk mens dat ik, ego of zelf tot zwijgen moet brengen als het niets gevraagd wordt.

Of zoals Aldous Huxley na een dosis mescaline (uit cactussen) in ‘The Doors of Perception’ optekende: ‘Wat een zegening om die storende neuroot die ’s nachts de show probeert te runnen, even uit de weg te hebben.’

'conscious'

Een tijdje tob je over een bepaalde kwestie, jongleer je met allerhande gedachten en veronderstellingen, en dan ineens, in ‘een onbewaakt moment’ is het klaar. Geen idee waar de ingeving vandaan kwam, maar even was er dat doorkijkje en weg is het probleem. Opgelost.

Sommige wetenschappers veronderstellen dat er op zo’n moment van inzicht een fysieke verandering in de celstructuur van de hersenen plaatsvindt.(1)†

Dit leidt direct tot de vraag: is het probleem mens –– met al z’n geweld en tribalisme –– er dan niet bij gebaat als we zulke mutaties in de hersencellen kunnen bewerkstelligen?

soma

In vrijwel elke cultuur en religie werd dit de afgelopen millennia met allerlei geestverruimende middelen geprobeerd.†

Niet langer de geleidelijke middenweg volgen maar direct doorstoten naar die andere veronderstelde spirituele wereld – where angels fear to tread.


demonen

‘Hoe denk je dat sjamanistische culturen anders tot al die demonen kwamen?’ schamperde ooit een psychonaut (lsd-gebruiker).

†Ik had er niet eerder bij stilgestaan en stamelde maar wat terwijl het kwartje naar beneden ratelde en er in mijn geestesoog bingo! oplichtte.†




mongolian masks

Sjamanen met†maskers†in MongoliŽ.

Een van de adviezen uit het Tibetaans Boek van Leven en Dood luidt: nooit wegrennen, zie je demonen onder ogen. ‘Wat moet je hier in mijn hersenpan? Heb je me soms wat te leren?’†

Phurba IMG 8552

Vandaar de vele rituele voorwerpen zoals een lasso of phurba: om de demonen in je hoofd ermee vast te pinnen en onder ogen te zien.

huxley bookcover 2







Maar hoe†creŽer je 'een onbewaakt moment’?

Door de bewaker te drogeren, meende Aldous Huxley.

Of zoals de eerste lsd-therapeuten, de ‘wetenschappelijke reisleiders’ in de vijftiger jaren, 'het vluchtschema’ samenvatten:

‘Jarenlange therapie teruggebracht tot ’n luttele namiddag.’


Mar4Mar16a







Recentelijk verscheen ‘How to change your mind door Michael Pollan. What the new science of psychedelics teaches us about consciousness, dying, addiction, depression and transcendence.

De ‘how to’ titel is vast commercieel goed uitgedacht maar suggereert een systeem van aanpak, hetgeen bij dit onderwerp alleen hout snijdt als er niets anders zou worden geadviseerd dan: take a pill.

Het boek behandelt dan ook met name de medische toepassingen vanaf de vijftiger jaren alsmede zijn eigen proefondervindelijke ervaringen met†psychedelische†middelen, zelfs met†5-MeO-DMT (kikkergif).


Leeuw monster


Opmerkelijk veel vrienden en†kennissen†bleken de uitgebreide NRC-recensie geÔnteresseerd te hebben gelezen.†

Pollan houdt van een wetenschappelijke benadering als alibi voor z’n psychedelische escapades.†Wat spirituele implicaties betreft blijft hij afstandelijk zo niet bangig (terwijl als die twee nou ergens enigzins samengaan…).

Dan is Hartzema’s De Vlucht van de Garudaof Van der Velde’s†Schermerwoorden††‘oneindig' veel beter. ( 7 & 8 )


NRC: ‘Pollan beschrijft het zo: in zo’n trip lost tijdelijk min of meer het bindweefsel van het menselijk ego op.†

De ervaren werkelijkheid wordt helemaal anders omdat de ordening die het centrale ‘ik’ normaliter oplegt aan de waarneming tijdelijk wegvalt.’


INZICHT

Er schijnt een vertaling in de maak. Alleen al aan de titel komt mijn amateurisme niet voorbij: ‘Hoe je aandacht te verleggen’. Zoiets?†

Want ‘hoe van gedachten of mening te veranderen’ als er geen ik is?†


In essentie gaat het gebruik van geestverruimende middelen over how to silence your brain.

Oude boeddhistische wijsheid stelt – bijvoorbeeld tijdens meditatie –†dat†mind of gewaarwording alleen plaats heeft als het ik zwijgt. Pas dan kan er sprake zijn van intelligentie en belangeloze liefde.†

Zoals de oude wijsgeer sprak:†‘Beauty is when the self is not.’ (4)


Indra jatra


Mask Nepal

De verwarring omtrent het begrip mind is echter algemeen sinds mindfulness tot een cursus voor een bepaalde methode is verworden.†


Pollan blijft echter op veilige afstand van de vraag wat mind en brain precies inhouden, laat staan in relatie tot het ik-ego-zelf.†


Ergens helemaal in opgaan, ŗl je aandacht geven, jezelf verliezen – de taal kent talloze uitdrukkingen voor de afwezigheid van het ik.†

Opmerkelijk is dat dan ‘het idee van tijd’ eveneens wegvalt.†

Gerichte aandacht (concentratie) is van een andere orde, want vanuit de wil aangestuurd. Zolang er een ik als centrum is, blijft de aandacht-cirkel beperkt. Elke gewaarwording wordt gekaderd en gekleurd door wat je weet en voelt – en dat is beperkt want nimmer volledig.†

art brain 2

Alles dat binnenkomt wordt immers afgemeten aan eigen ervaringen, wensen, angsten, conditioneringen, pijnen en al dat ieder mens – waar dan ook – eigen is.

Dit klinkt misschien hoogdravend abracadabraas, maar het is bijvoorbeeld de reden waarom velen nooit zelfs maar overwegen om een poging tot meditatie ‘te gaan zitten doen’.

Zolang het ik niet zwijgt, blijft het ‘doen alsof’. Want wie precies wil ‘die storende neuroot even uit de weg’ hebben..?†

Anders gezegd: geen vrijheid-van maar bevrijding. Geen interval tussen twee geluiden maar de stilte van leegte.†


art2


Je hoeft geen gelovige te zijn om in te zien dat dit is waar elke religieuze stroming – inclusief†sjamanisme – in de kern over gaat.†

Evenmin hoef je een junkie te zijn om te begrijpen dat mensen zich desnoods afhankelijk maken van rituelen, priesters, cursussen of geestverruimende middelen om†‘het onbewaakte moment’ keer op keer te herbeleven.


art4

Detail†Tibetaanse thanka

De grote wereldreligies stammen uit de periode van circa 600 voor tot 600 na Christus.†Is er werkelijk weinig meer dan hun grote gemene deler dat het leven lijden is? Is de mens dan niet verder geŽvolueerd?

Levensgulzig als chronisch optimisten doorgaans zijn, hechten ze zich aan de momenten dat ze zich ‘even helemaal gelukkig’ voelden.†

Al het andere wordt weggezet als bijvoorbeeld doemdenken – dat malle, stigmatiserende werkwoord uit de tachtiger jaren – zonder zich af te vragen waarom geluk voorbij is zodra je eraan denkt of benoemt en in feite alleen in retrospectief bestaat; als herinnering.


art

Reeds duizenden jaren beseft elke niet-christelijke steppe-, woestijn-, jungle-, berg- en zelfs polderbewoner die zich hier enigszins in verdiept, wat ‘het eigenlijke probleem’ is:†

zodra je†‘het onbewaakte moment' nastreeft, is het buiten bereik.†De wens komt immers uit de wil van†het ik voort.†

Anders bekeken: de mens is en blijft z’n eigen grootste tegenstander.†

MonotheÔstische godsdiensten als het christendom of de islam bestempelen het ik-ego-zelf als te zondig om in hun paradijs te kunnen bestaan. Religieuze stromingen als het hindoeÔsme of het boeddhisme gaan wŤl in op de vraag: wat is dat ikke-van-ik dan eigenlijk?†

Hun antwoord is verrassend eenvoudig: het ik bestaat uit weinig meer dan geheugen (dwz. conditionering, ervaring, angsten, etc).

brainwashed

Rond het vierde jaar begin je behalve gezichten en woordjes ook ervaringen te onthouden, ze te benoemen en te vergelijken – het is kortom de tijd dat je ‘ik’ begint te zeggen.

‘Onzin!’ puft jogging-vriendin, van huis uit psychologe maar inmiddels toch een wijze oudere vrouw geworden, ’ook het lichaam heeft geheugen. Reeds in de baarmoeder!’

Daarom even een zijsprong.

In de tachtiger jaren, toen in Ierland en de VS de anti-abortusbeweging luid van zich liet horen, deed de Evangelische Omroep er nog een schepje bovenop. Ter ledenwerving ongetwijfeld. Hun propaganda zei met zoveel woorden dat zelfs het mannelijk zaad reeds uit godgegeven leven bestond.

De volgende ochtend raadde Stoker in een†‘voetnoot' op de voorpagina van de Volkskrant de EO-leden aan ergens even ’n verkoudheid op te lopen, om vervolgens hun neus flink te snuiten en de inhoud onder een microscoop te leggen. Volop leven!

Om džt soort geheugen, eigen aan elk levend organisme, gaat het hier niet. Evenmin over het praktische geheugen: welke trein je moet nemen naar huis en hoe je dan het lichtknopje hanteert.†

Het gaat hier om het innerlijk, psychologisch opgebouwd geheugen.

Bijgevolg gaat het dan al gauw over de onvoorstelbare (kunstzinnige of wetenschappelijke) resultaten die de mens de afgelopen millennia wist te behalen terwijl hij van binnen volstrekt onderontwikkeld bleef. Zie het geweld, egoÔsme en tribalisme rondom.

Dus… dan maar een pilletje als inhaalslag? Het verschil tussen evolutie en revolutie is per slot slechts het mensenidee genaamd tijd.

Yeah, mind blowing.


brainscan


Leary

De eerste Be-In in ’67 verstrekte in het Golden Gate Park (San Francisco) gratis 25.000 lsd-trips aan de bezoekers. Een klein jaar later gebeurde hetzelfde tijdens The Summer of Love. Met in de speakers corner Timothy Leary: ‘Turn on, tune in, drop out!’.

Ronald Stark

Met verbazing en afschuw kijken tegenwoordig in de Silicon Valley the me-networkers naar het psychedelica-gebruik tijdens de zestiger jaren. Op z’n best veroordelen ze het als: applied mysticism. (2)†

Ze hebben weinig op met de langharige boundless beings van toen. Het doet er kennelijk niet toe dat die ouwe lui behalve het bedenken van de ict-wereld zich tevens focusten op mensenrechten, vredesbewegingen, Whole Earth organisaties voor voedsel, milieu, overbevolking –– om maar wat te noemen.


anti-war demonstrations


keith haring

De toenmalige ‘nerds’ wisten – mede dankzij boundless psychedelica gebruik – een ongekende virtual reality in cyberspace te visualiseren.

peace

Tegelijkertijd werkte een deel van hen aan acute levensvraag-stukken als een lekkerderder geluid voor hun Grateful Dead muziek.†

Tekenend voor de tijdgeest was wellicht dat ze hun ontdekking van stereo-geluid aanvankelijk wegzetten als asociaal: niet iedereen zou de beste weergave horen, alleen zij die in het midden zaten. (5)


Golden Gate Park


Hofmann

Aanvankelijk, in de jaren ’45-’62, werden geestverruimende middelen voornamelijk voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt.†

Aandoeningen waarmee patiŽnten ‘die in hun eigen ik gevangen zaten zoals depressie, verslaving en bepaalde traumata’ goed leken te behandelen.(3)

In Nederland liet prof. J Bastiaans met gebruik van lsd oorlog-slachtoffers hun kampsyndroom herbeleven –– opdat ze betere nachtrust verkregen.


Cary Grant



Afgezien van de onvermijdelijke bad trips ervoeren patiŽnten volgens research-resultaten uit die begintijd doorgaans vooral ‘een intense warmte en harmonie’.

Eventuele verbeteringen werkten wel maandenlang door maar bleken doorgaans niet blijvend.


gnostic media
illegal 2


life threat



In retrospectief vinden hedendaagse therapeuten en ict-creatievelingen dat ‘die halvegare hippies’ die met hun ‘krankzinnige dosissen’ de binnenkant van hun schedel aftastten, de schuld ervan zijn dat er een set back van maar liefst vier decennia is geweest.


STanley Grateful Dead


Sinds 1998 is het experimenteren met het niet-verslavende lsd (uit graanschimmel) en psilocybin (uit paddenstoelen) in de VS†echter geleidelijk weer wettelijk toegestaan.†

Kennelijk dringt het nu tot de politiek door dat het toenemende gebruik van pijnstillers (uit opium) weliswaar op zeer neoliberale wijze zeer winstgevend is – met name voor de o, zo kunstminnende Sackler familie – maar dat het inmiddels tot vele, vele verslaafd-gemaakten heeft geleid.

De huidige 2.0 ict-generatie past sinds een enkele jaren microdosing toe: een hele lichte, drie-dagelijkse dosering lsd of psilocybin. Naar eigen zeggen: om creatiever te kunnen focussen op hun carriŤre-doelen.†

Op hun beurt had de 1.0 generatie psychonauten dit veroordeeld als pragmatisme – toentertijd een vloek, tegenwoordig een vereiste op elk cv.


George Harrison


Leary Ginsberg

Met name Timothy Leary – volgens de oorspronkelijke psychonauten een ergerlijke narcist die met verkeerde publiciteit alle eer naar zich toe trok – zorgde ervoor dat de beoogde ‘nationale mentaliteits-verandering’ (mind you)†niet werd bewerkstelligd maar wel juist de criminalisering van geest-verruimende middelen.

Peace, love, flower power, I am you and you are me and we are all together… de Nixon regering zag de bereidwilligheid onder jongeren om het leger in te gaan rap afnemen.†

Huxley Hubbard Heard

Day-trippers verkozen Lucy in the Sky with Diamonds (4) boven een enkeltje Vietnam –– ook al was een lsd-trip evenmin per definitie een retourtje.

Er bestaat nog een tape van een bijeenkomst in Los Angeles van de pioniers uit het prť-hippie tijdperk.(3)

Stuk voor stuk interessante namen om verder op te googlen:†Humphry Osmond, Sidney Cohen, Myron Stolaroff, Willis Harman, Timothy Leary en met name Al Hubbard, als altijd in uniform, bewapend en tijdens de bijeenkomst reeds 78 jaar oud.

Sandoz lsd

Hoe nu verder? had het motto van hun historische bijeenkomst kunnen luiden.

Op de band is op gegeven moment te horen dat uitgerekend Leary aan de groep de vraag voorlegt:

'Heeft iemand hier het gevoel dat we fouten hebben gemaakt?’

Na enige stilte mompelt er iemand:†

‘Ja, niemand gaf het aan Nixon.’


Aldous Laura

PS: Op z’n sterfbed in 1963 verzocht Aldous Huxley – op een bewaard krabbeltje – z’n vrouw Laura hem te injecteren met een lichte dosis lsd.




Och, arm brein, zwijg

Het denken kan nooit een psychologisch probleem oplossen.†

Het denken is nooit nieuw en kan daarom nooit een werkelijk diepgaande vraag beantwoorden.

Het oude brein kan psychologische problemen niet oplossen.(6)


School of fine arts mentor


  1. David Bohm in gesprek met J. Krishnamurti. Audio, 1972.
  2. ‘How Silicon Valley discovered LSD.’ FT 12 augustus 2017
  3. Michael Pollan: ‘How to change your mind.'
  4. Beatles songtitles.
  5. Jesse Jarnow: ‘Heads, a biography of psychedelic America.’
  6. J. Krishnamurti: ‘The awaking of intelligence.
  7. Robert Hartzema: ‘Shabkar. De Vlucht van de Garuda’. Karnak.
  8. Paul van der Velde:†‘Schemerwoorden, boeddhistische poŽzie uit middeleeuws Bengalen.’Boekhandel Roelants.

BLOG INDEXNederlands

HOME



Temples and trees

Temples and trees


Angkor Wat and surroundings.

Cambodia.

Pictures only.


1


2


3


4


5


6


7


8


9


10


11


12


13


14


15


16


17


18


19


20


21-2


21


22


23


24


25


26


27


28


29


30


31


32


33


34


35


36


37


38


39


40


41


42


43


44


45


46


47


48


49


50


51


52


53


54


55


56


57


58


59


60


61


62


63


64


65


66


67


68



69


70


71-2


71


73


74


75


76


77


78


79


80


81


82


83


84


85


86


86a


87


88


89


90


91


93


94


95 beeld


96


97


98


99


100


101


102


103


104 beeld


104a


105


105a


106


107


108


109


110


111


112-2


112


113


114


115


116


117


118


119


120


121


122


123


124


124a


125


126


127


128


129


130


131


132


133


134


135


136


137


138


140


141


Ais Loupatty Angkor Wat


142


BLOG INDEXNederlands

HOME



4. Waarom toen die ene foto daar… in Cambodja

tempel beesten vlees - versie 3


Officieel is Cambodja boeddhistisch, maar de cultuur is nog doordrenkt van het vroegere hindoeÔsme en van nog eerdere ‘apotropaeÔsche overtuigingen als het bezweren van het boze oog’ – volgens een†tamelijk europaeÔsche omschrijving op wikipedia.†


Gezicht groot


Shiva heet zowel schepper als vernietiger te zijn. De term schepper klinkt enigzins katholisch en creatief. Zodra er iets nieuws komt, moet iets bestaands wijken – zo simpel ligt het.

Geen daad zonder gevolg, de kern van karma.†


Vechtende figuren


Veel dadendrang gaat echter gepaard met brute kracht. Enerzijds terug te vinden in de beeltenis van Shiva als Bhairawa (passie, energie), Mahakala (de dood). Anderzijds in een monsterlijk dier of in oude vertellingen.

Om de†‘honger' van brute kracht te stillen, breken†hindoeÔstische†deelnemers aan het betreffende jaarlijkse†festival een eitje over een brommer, slachten een kip op een motorkap of offeren een groter dier aan een van genoemde afbeeldingen. (Onderstaande meisjes zijn kennelijk met het dier eerst even langs de slager gegaan.)

Opdat er het komende jaar geen slachtoffers vallen of bijvoorbeeld zieke familieleden zullen worden†opgeŽist.

Je kunt een dergelijk ritueel natuurlijk ook laten verrichten door meneer pastoor met wat wierook en wijwater – dit is wat plastischer en minder saai.


tempel beesten vlees - versie 2


Wat 'n evenzo passend openingsbeeld voor deze serie over voormalig Kampuchea had kunnen zijn, is het gedoe met vogeltjes.


vogelkooi - versie 2


Vogelkooi verkoopster

Hoe grotere zondaar de een, des te heiliger de ander.†De ene mens vangt de†beestjes (slecht karma) opdat een ander ze weer vrij kan laten (goed karma).†

De laatste vergoedt –†letterlijk en figuurlijk – de daad van de eerste en houdt deze daarmee in stand (geen daad zonder gevolg).

Overigens even dubbelzinnig als duiven opsluiten om ze vervolgens los te laten voor De Vrede.†


Toch, als arme mensen vogeltjes vangen om vervolgens rijkere tempelgangers over het lot ervan te laten beschikken, gaat het dan over vrijkopen of afkopen?

Het duurt een dikke week eer ik begin te vermoeden dat het†al die millennia niet anders is geweest.†

Ook hier niet, nee.


Angkor wat muur tableau


Cambodja, januari 2014. Je kunt niet alles binnen ťťn leven bekijken, maar Angkor Wat stond aldoor hoog op het lijstje. Het kwam er echter nooit van: de weerstand was minstens zo groot als de nieuwsgierigheid.

Het blijft lastig zo niet onmogelijk om de overweldigende pracht van 'onze wereldwonderen’ te scheiden van het intrinsieke leed.†


Slaven kopie

Muur tableaux in Angkor Wat geven onomwonden aan hoe de bouwwerken tot stand kwamen.


Zonder onderdrukking en dwangarbeid waren de†‘wonderen' nooit tot stand gekomen. Of het nu een Egyptische pyramide betreft of het Jachthuis Sint-Hubertus van het KrŲller-MŁller echtpaar.†


toerisme a w 2

Angkor Wat

‘Maar... als al die potentaten d'r niet waren geweest…’

- Ja.. ten koste van wŗt?!

‘…had de mensheid nu niet al die culturele rijkdom en schoonheid gehad.’


don't signs - versie 2

De mensheid. Tegenwoordig klauteren er jaarlijks twee miljoen toeristen †door, over en rond†het tempelcomplex genaamd†Angkor Wat.





toeristen japans


Dankzij de vondst van olie voor de kust, zitten de toenmalige Khmer-militairen en hun clans steviger in het zadel dan ooit.†

Joel Brinkley noemde z’n boek over The Modern History of a Troubled Land†dan ook naar de olievondst: Cambodia’s curse.


boom tempel 1


‘Het land heeft millennia aan geschiedenis,’ zegt een vriendin bemoedigend voor vertrek, ‘waarom zou je je blind staren op die ene laatste eeuw...?’

Binnen twee dagen na aankomst voelt Phnom Penh aan als een huis waarin gisterenavond een gruwelijke moord werd gepleegd. De sfeer, de gebouwen, de lucht – alles lijkt een wrang, bitter aura te hebben.

Zelfsuggestie?†Vast.

Maar je wťťt†nou eenmaal dat ’n paar kilometer verderop Die School er nog precies zo bij staat.†En dat nog verderop de zogenoemde Killing Fields liggen.†En dat de laatste bloedbaden nog geen tien jaar geleden plaatsvonden.En dat de onderdrukking feitelijk onverminderd voortduurt...


tuktuk - versie 2


Terwijl we – dankzij†frans-koloniale nalatenschap – in een bakkerij van een voortreffelijke croissant genieten, kijken we uit op een groepje wachtende tuktuk-rijders.†Hun voertuigen zien er vaak uit alsof het koetspaard op een dag plotseling werd vervangen door een brommer (zoals hierobven).

Al wachtende grappen de rijders onderling maar zelden voluit. Er blijft aldoor iets schichtigs in hun lichaamstaal, hun oogopslag.†

Elk van hen kijkt geregeld om zich heen.†Niet dat ze iets illegaals doen. Het probleem is: aan toeristen valt goed te verdienen maar - ook al hangen er nergens nog camera’s – je kan zo maar †in beeld bij de miliaire politie komen.

Dankzij de financiŽle belangen die de machthebbers in de toeristen-industrie hebben, zijn buitenlanders veel beter beschermd dan de plaatselijke bevolking.†

Misschien beter: dankzij financiŽle belangen zijn buitenlanders wŤl beschermd.


tuktuk avond


Uit het staatsblad begrijp ik dat er recent akties voor betere lonen waren. Om van acht dollar tot tien dollar per week te komen, als ik me goed herinner.

De krant meldt dat het internationale concerns nu is toegestaan om hun ingevoerde grondstoffen en basismaterialen weer uit te voeren. 'Naar IndonesiŽ waar de lonen lager liggen.'


koersen - versie 2 kopie

Of ze nu voor of achter de komma staan, hoe meer cijfers, des te betrouwbaarder†kennelijk.


In dezelfde staatskrant lees ik later dat een expat-vrouw door een fietsendief werd vermoord toen ze hem op heterdaad betrapte. Tussen de regels door begrijp ik dat hij de fiets wel wilde loslaten maar dat de vrouw luidkeels om poltitie begon te roepen.

Verdere uitleg gaf de krant niet maar lijkt me inderdaad overbodig. Over het algemeen is het in de dorpen en stadjes nogal stil op straat. Met reden wellicht.


Batabam straat


batabam straat 4


batabam huis


traliewerk pnompenh


Ik weet dat de stedelingen op een ochtend in april ’75†bevrijders†meenden binnen te halen en dat ze, eer de avond, viel hun huis uit werden†geslagen†en vervolgens de stad uit werden gedreven. Om te werken op het platteland.


huis -land

Het platteland van Cambodja is nog hetzelfde als ten tijde van Kampuchea.

Hoe nader tot de voormalige school,†Tuol Sleng†S21,het†relikwie†des onheils, hoe stiller we worden. Het is alsof de velden†langs de weg verschralen en de bomen staan te verdorren. Zelfsuggestie? Vast.

Sinds Armando een zijner kunstwerken de frase meegaf,†spreekt men soms van†‘een schuldig landschap’. Het moet een diepzinnig, melancholiek beeld oproepen, maar ik hoor weinig meer dan een tamelijk treurige projectie.

Pas als we in de ochtendstilte aankomen bij een groep vervallen gebouwtjes op een kaal terrein achter vervallen muren begrijp ik dat men wellicht de menselijkesporen in het landschap bedoelt die naar schuld†verwijzen.†

Zodra je echter de nalatenschap binnenstapt, is al het bovenstaande weinig meer dan pathetisch gezever.

(Hoe gewelddadig de afgelopen eeuwen in Kampuchea ook waren, het tropische landschap zelf is slechts weldadig: indrukwekkend, groots, imponerend, machtig, majestueus, monumentaal, ontroerend – kortom onbeschrijfelijk. M'n foto’s aan het eind doen een poging het te tonen.)


School


Tuol Sleng S21 - versie 2


De vloertegels zijn nog zwart van ingetrokken bloed en lichaamsvocht. De muren zitten vol wanhoopskrassen van mensen die veelal niet konden schrijven. Dit bed was ongetwijfeld voor een ooit-vooraanstaande gevangene.


Krassen in muur


De verbijsterende, perverse geschiedenis van dit Troubled Land†is niet in een paar regels samen te vatten. Internet biedt volop informatie en er zijn vele goede boeken over geschreven.†

Niet dat ooit te begrijpen valt†waarom de ene mens dit de andere mens aandoet.


The wife of Sek Sath

Omdat ze de vrouw van was.†

En moeder.


Gevang deuren


Aangezien men binnen aan de muur zat vastgekend, konden de deuren van hout zijn.


Tuol Sleng S21 - scherm 2


Slechts ťťn van de vele borden met foto’s uit het grŁndlich bijgehouden archief.


Tuol Sleng S21 joch


Het joch was stellig geen 24. Loog hij over z’n††leeftijd om er bij te horen? Of werd het verhoogd omdat hij anders niet in het administratieve systeem van de Khmer rouge paste?


Tuol Sleng S21 weggekrast


Onder de weinige bezoekers van Tuol Sleng bevinden zich meer Cambodjanen dan buitenlanders. Met de†summiere geschiedschrijving op de borden zijn ze het vaak oneens.†

Demonstratief is hun haat jegens betrokkenen die aan de macht waren en bleven, terwijl ze hier als vrijheidsstrijders staan geafficheerd.†

De krassen zijn niet van gisteren. Hoe groot moet de arrogantie van de huidige machthebbers zijn dat hun dit niets kan schelen.


Tuol Sleng S21 - laatste zeven 3


Eťn zo’n ferme haal door een gezicht lijkt boekdelen te spreken over hoe en waarom hij wŤl overleefde. Al lijken de twee links ook niet helemaal vrij uit te gaan.†

(Natuurlijk kan het ook het toedoen van een verveeld kind zijn.)


Tuol Sleng S25 muur met nummers


Boven de lijnen onderaan de muur staan de nummersvan de ligplaatsen.†Ze zaten vast aan lange ijzeren rekken met handboeien zoals hieronder.


Tuol Sleng S21 - bustes 2


In de hoek staan beschadigde bustes van Saloth Sar, alias Pol Pot. Hij was in 1963 de voornaamste aanstichter tot†een maoÔstische revolutie.†

In 1998, na ongeveer twee miljoen doden (een vijfde van de bevolking van Kampuchea), stierf hij na een lang en redelijk gerieflijk leven nabij de Thaise grens.†

Hoe hij aan zijn einde kwam is onbekend. Zijn lichaam werd uiteindelijk op een vuilnisbelt teruggevonden.


Politici

De niemand bekende maar uitgesproken zonnige politici van 'de oppositie.


monks on a row


Een eeuwenoude, beproefde methode om geweld en onderling wantrouwen te ontlopen is monnik te worden.†

Voor de gemiddelde Kampucheaan kon het bestaan niet anders dan neerkomen op: if you’re going through hell, keep going.

Life goes on.


Bruiloft


huwelijks opmaak - versie 2


Huwelijk hart


Gezien de drie man security dienen de bezoekers ruimhartig te zijn. Aan de achterkant van de donatiedoos lijkt een nieuwe hartklep ingenaaid.

Even opmerkelijk zijn hun zetels: aan de voorkant van goud en van achteren…†ach, binnen is binnen.†

Muziek!


Jongens met gewerenCambodia rock krantenfoto









Rock 1


‘Don’t think I have†forgotten: Cambodia’s lost rock & roll documentary’


Rock 2


Misschien kwamen enkele van hun lichamen terecht in deze urnenkast achterin een buurttempel.


urnen kast


urnen  2

Urnen.

Een legertje boeddhabeelden schermt de urnenkast van het zicht af.


boeddha beelden


Nieuwe tijden, nieuwe bouwmaterialen. Hieronder geen garage maar een moderne tempel. En ook niet†in aanbouw, anders waren de beelden nog niet geplaatst.†

Kennelijk wilde elke donateur liever een eigen beeld installeren dan bijdragen aan algemene decoratie of zelfs maar een likje verf.


cement boeddha's


Ook bij restauratie is sprake van geen vernieuwing zonder†vernietiging van het oude.†

Waar ooit in steen werd uitgehakt, volstaat nu een afgietsel.†

Een soort Ikea voor tempels.


cement plaster cement beton - versie 2


cement tempeldeur


cement plaster cement vader zoon - versie 2


cement tempels kleur  - versie 2


cement plaster cement ijzerwerker - versie 2


Evenals in buurland Myanmar worden tempeltjes soms van verval gered dankzij donaties van geŽmigreerde geloofsgenoten.†Het gaat dan niet om restauratie maar ronduit om renovatie, al is herbouw vaak een juistere†omschrijving.

Een oude pagoda krijgt bijvoorbeeld een nieuwe jas van cement-beton (zoals†hier†links op de foto) en kan dan weer jaren mee.†


cement restauratie


Of de voorstelling wordt nagenoeg opnieuw opgezet.†


restauratie met stoel


Renovatie en restauratie veroorzaken wereldwijd een terugkerende tweedracht tussen geloofsbelijder en conservator.


cement restauratie stijger


Beeldhouwwerken ontsnappen doorgaans aan elke vorm van herstel. Misschien doordat de gelovige de rituele waarde als verloren beschouwt als de sculptuur beschadigd is.†Een hindoe doet geen puja†voor een kapotte beeltenis.†

Eeuwenoud erfgoed dat in de koloniale tijd werd gerestaureerd, fungeert nu meestal als openluchtmuseum.

Gelukkig zijn vele beelden, gehavend of niet, bijtijds in musea ondergebracht.


Museum torso


Museumhal


Liever nog zo’n lukrake, oud-koloniale opstelling zonder enige context dan de diep-diep doordachte, overgestyleerde opstelling van een hedendaagse conservator, eveneens zonder enige context.†(Zie de hal van†Musťe Guimet in Parijs).


museum Phnom penh  - versie 3


museum Phnom penh lingam


Godenzijdank zijn deze lingams niet in het Tropenmuseum terecht gekomen want dan hadden ze wellicht braaf en decent in het depot gestaan.


museum Phnom penh museum - vitrine 2


Is het slotje serieus bedoeld om inbrekers buiten te houden?†

En het papieren zegeltje om te voorkomen dat de sleutelbeheerder de goud bedraadde costuums uitleent voor huwelijken en partijen..?


tempeldansers geschilderd


Deze schildering zal niet ouder zijn dan een jaar of zestig…†de in het zwerk zwevende krijgers doen te sterk denken aan kunst uit de Mao†Tse-toung jaren.


mao tse toung blvd - versie 2


Beeld zonder hoofd kleding


In dorpen en steden heeft men zo z'n eigen goden, stijl en restauratie.


cement nis


Straattempeltje met vuil


Armere volkeren reiken hun goden veelal voedsel aan, want een dierbare moet eten.†Liefde gaat door de maag.†


straat eten pannen


straat eten steenkoolzakken


straat eten vrouwen kind


straat eten 1


straat eten


Als we gebogen op een onmogelijke mountainbike door een dorpje fietsen, knijpt Ais ineens de handremmen in.

‘Ach, nu begrijp ik het!’


loempia velletjes


Ik kijk waar hij naar kijkt en zie een huisje met een raar rek voor de deur. Heel dun, rond…†vloeipapier?

'DŠŠrom hebben loempia-velletjes vaak zo’n kruis-patroon. Door de manier van drogen!’†


loempia velletjes - 3


loempia velletjes 2


Het dorpje ligt op de route naar de rivierdelta.†


dorp palen huis


dorp op palen 1


De weg waarop de kinderen lopen, staat om de zoveel maanden onder water.†


dorp op palen waterpomp


De maanden dat de waterpomp hoog en droog staat, hoeven ze niet per bootje naar school.


schoolklas


Nog een jaartje doorgroeien en ze kunnen gewoon aanschuiven.

(Soms oogt het bestaan ondraaglijk licht voor een oudere man met hielspoor.)


11


'I know nothing in the world that has as much power as a word. Sometimes I write one, and I look at it, until it begins to shine.' (Emily Dickinson)†

Leren schrijven is leren lezen en vooralsnog de enige manier om ooit de geschiedenis te bevatten die hem hier letterlijk draagt.

Angkor Wat is een groot, afgegrensd, goed onderhouden en beschermd natuurgebied waar menige tempel wordt gerestaureerd. Dankzij de dagpassen die toeristen dienen te kopen, is daar geld voor.

Wie de fiets pakt en de zandpaden neemt waar gemotoriseerd vervoer als bussen en tuk-tuks niet kunnen rijden, vindt nog talloze stille stukken bos met verlaten, overwoekerde tempels.


34


Voor meer foto’s zie:Temples and trees.


Blog-inhoud

Home













3. Waarom toen die ene foto daar… in Noord-Vietnam


het huis kopie


Frans-koloniaal huis, nov 2016, Hanoi. Moyka heet een rivier rond Sint Petersburg, missschien iets uit de communistische jaren.†De elektriciteits-kastjes op het balkon duiden op vele bewoners.†Ergens twee-hoog achter zit een in Japan gespecialiseerd reisbureau. Alsmede een modezaak die in concurrentie is met LIM (less is more, linksom de trap op). Buiten het hek gaat kapper Toni de concurrentie aan met kapsalon Say Nhuom pal ernaast. Tijdens de knipbeurt kijkt de klant aldoor tegen z’n telefoonnummer aan dat Toni groot en rood op de kapspiegel heeft gezet.

In zo’n soort micro-kosmosje wil ik m’n oude dag wel slijten. Achter een tafeltje op het balkon met kopjes groene thee of zo.


Boom 1


Grow through what you go through, hoor je de bomen onderling verzuchten.

Nee, dat touwtje dient niet om de boom symbolisch bij elkaar te houden. Daar was ooit die molensteen rond de stam voor bedacht. Door lieden die nu wellicht zelf onder een steen liggen – of bij een andere boom zitten te pensioneren voor ventilatortje.†


Boomtoerisme


De oude reuzen van Hanoi stammen uit een andere tijd, wellicht de frans-koloniale tijd, toen ze de straten van Hanoi van schaduw en grandeur voorzagen.†

Nu houden ze nog moeilijk stand. Zoals in die US Cong army song:

'They just keep me hanging on.'


boom


boom altaar


Boom winkeltje


Boom restaurant


Bomen stoeltjes


Oude mannen schaakspel


Ooit doorstonden ze dezelfde anti-imperialistische oorlog. Nu verglijden hun dagen†met het†vaste spelletje†op het vaste†bankje.

Aan hun kleding te oordelen, laat hun dagelijks samenspelen inmiddels feromonen los. Dat zijn diezelfde molecuultjes als waardoor vriendinnen tegelijkertijd ongesteld kunnen geraken.†

Met feromonen 'worden extracellulaire boodschappen van diverse aard doorgegeven en weten de cellen wat te doen. Naarmate we ouder worden, neemt de hoeveelheid signaalmoleculen af.’ (wikipedia)

Vandaar dat de rechter weer†’ns z’n petje is vergeten.


vogelkooi - versie 2


Vogelkooi 2


Was oranje de oorspronkelijke kleur?

Horizontale latjes om de wereld buiten te houden, verticale tralies om het vogeltje binnen te houden.†

Over het ophangsysteem is nagedacht.†Mogelijk moet het luik helemaal open zwaaien om het kooitje weer binnen te halen.†

Of is het vogeltje naar de muur verbannen omdat men binnen horendol werd van al het kwettermentaar op het straatleven?


Brommer slaper 2


Hij weet dat ik vermoed dat hij weet dat ik vermoed dat hij doet alsof hij slaapt. Gezien zijn kleren, sleutelbos en brommer is hij niet werkloos als de meeste anderen rondom het parkje. Misschien lunchtijd. Of even weg van alle drukte thuis.

Als m'n camera klikt, draait hij z’n hoofd een kwartslag en weten we beiden zeker dat beiden wisten dat de ander wel degelijk vermoedde dat…†

Eventuele foto-royalties zal ik moeten delen.


Brommer laatste


horlogier


Nog niet zo erg lang geleden had menig Aziatisch land geen geld voor luxe importgoederen. Digitale horloges werden bijvoorbeeld nog niet per kilo aangesleept uit Hong Kong. De weinige televisies, strijkbouten of fototoestellen waren doorgaans binnengesmokkeld.†Of van een expat overgenomen.

Voor reparaties was je vervolgens†aangewezen op lokale deskundigen, op de kastevandeonderdelenmannetjes.

Als het rolluik voor hun werkplaats laat in de ochtend omhoog ratelde, leek het steevast†alsof er die nacht binnen iets was ontploft.†Toch kostte elk buisje, zekeringetje of schroefje een fortuin zodra het in jouw reparatie paste.

De kleine vitrine van deze horlogier bolt van de arrogantie. De rotsooi deert hem niet. Want waar zou jij met opa’s horloge in Hanoi nou helemaal heen kunnen?†Tuuuurlijk is hij te vertrouwen. Zou hij anders zomaar z’n telefoonnumer prijsgeven?


Onderdelen motoren


Tot eind vorige eeuw bevond zich in de Halve Maansteeg de ijzerhandel van de gebroeders De Haan. Een oud familiebedrijf dat het in de negentiger jaren aflegde tegen de aanstormende moderniteit.†

Op een dag stond ik te wachten aan de toonbank. De klant voor me legde een miniscuul moertje met nog-iets-eraan op de toonbank en†vroeg:††

‘Heeft u misschien dŪt?’

De rossige langere van de twee broers keek er even†zwijgend†naar en zei tenslotte lijzig:†

- Dat had u ook nergens anders kunnen vinden.

De kleinere broer smoorde zonder op te kijken†een lachje.

’Hoe bedoelt u?’ vroeg de klant.

- Dit is van een brommer. Van de Zundapp 517.

De lange broer nam de trap om boven het moertje te zoeken. Onder de wachtenden klonk een zucht van ergernis want dat kon weer eens lang gaan duren. Maar de blije klant stond nog even perplex: ‘Wat geweldig. Waar vind je nog zoveel vakkennis?! Onbegrijpelijk!'

Even onbegrijpelijk als dat ik hier in Hanoi nog steeds†associaties hebt met gebr. De Haan uit de Halve Maansteeg.


band plant


stekkies


Bij thuiskomst leggen vrienden met groene vingers me uit dat hier niets magisch-mysterieus gaande is. Het is een manier om wortels te kweken aan tere stekkies.


keukenplaatsje 2


Drie handdoekjes, drie fietshelmen en – aan het verstevigde kruis te oordelen – drie wielrennerbroekjes. Slechts ťťn paar schoentjes.†

Looks†of budget strekken kennelijk niet verder dan de knieŽn.


Keukenplaatsje


Twee stekkers naar ťťn wasmachine. Het dakje boven het stopcontact begrijp ik bij al die zware moessons, maar loopt de elektra daarna nou via dunne draadjes naar boven… onder losliggende plastic golfplaatjes door naar een meterkast elders?

En dan die twee plastic flessen aan een touwtje langs de muur… te gevaalijk om op de grond te zetten..?

Dan smijt iemand de deur dicht. Pas aan de voorkant begrijp ik dat het binnenplaatsje de bijkeuken van een eethuisje†is.


oorpeuteraar


In sommige landen masseert het kappersgilde ook je schouders. Meestal ongevraagd. Of ze geven plots je hoord een ruk opzij. Iets wat je nooit zou hebben gewild, had je ervan geweten, maar die je nu toch extra kost.

Deze oudere straatkappers zijn misschien nog niet vertrouwd met het lichtere†acupressuurwerk. Ze doen er alleen nog oorreiniging bij.†Met een lang dun lepeltje peuteren ze alle vastgekoekte oorsmeer weg. Dat smeren ze dan uit op de muis van hun hand opdat je kunt zien hoe erg daarbinnen het wel niet was.†Nooit geweten dat er zulke ophopingen tussen je hersenen kunnen zitten.

Toch krijgt die glimlach me echt niet in die stoel.

kapper? oorpeuteraar?


middenstandsgezin


huisaltaartje tekens

Protestant, mohammedaan, jood, taoÔst of nichiren boeddhist, ik begrijp al die beeldenstormers niet. Het beeld is de godheid niet. Een karakter of geschreven woord is idem dito symbolisch.

Een roos is een rose is een†ורדis een バラ is een 玫瑰 is een गुलाब is een กุหลาบ is eenوردة†is een...

ROSE AFB


geestelijken

'Politiek discussiŽren we eindeloos, we begrijpen hoe belangrijk vrijheid is.†Geestelijk vinden we die vrijheid kennelijk niet nodig.†Als priester of goeroe accepteren we elke Tom, Dick of Harry die beweert†het†te weten.



Guanyin - versie 2

Zeker, het ontbreekt de technische wereld aan compassie, maar zo ga je dat niet winnen.


Drie dimensionaal


Meerdere onderzoeken wezen in het verleden al uit dat een mens ook tekeningen en foto’s†moet leren†lezen.†

Hier staan de tweede en de vierde kolom†als het ware iets†naar voren. Het is een†traditioneel-Chinese stijl om diepte†tesuggereren.†

Maar eerst een ander kort voorbeeld.

Een Unesco brochure over†dak leggen werd in de zeventiger jaren in de Himalaya niet begrepen. De timmerman stond namelijk uitgetekend met de hand in z’n broekzak. De arm stopte bij een simpel streepje.†Een man zonder hand, meende de doelgroep en begreep het voorlichtings-materiaal niet.

Westerse kunst trekt scherpe, haaks weglopende lijnen om perspectief te†suggereren. Niet elke Europese meester was er altijd even goed in.


Oude hoten chinese panelen

Je ziet dit terug in oude houten wanden en deurpanelen. Maar als u zegt dat deze stijl oorspronkelijk uit India stamt, geloof ik u meteen. Ook in Moghul miniatuurtjes is het te vinden en in Tibetaanse thanka’s.

Misschien dat het zo charmant oogt doordat het vaak lijkt alsof er iets niet helemaal klopt.

tempel 1

Evenals Cambodja telt Vietnam nog eeuwenoude hindoe tempels - ondanks de Amerikaanse bommentapijten in de zeventiger jaren.

'Mỹ Sơn is perhaps the longest inhabited archaeological site in†Indochina, but a large majority of its architecture was destroyed by US†carpet bombing†during a single week of the†Vietnam War.[4]'

tempel selfie











ruines zeeroute - versie 2

'The Mỹ Sơn temple complex is regarded one of the foremost Hindu temple complexes in Southeast Asia and is the foremost heritage site of this nature in Vietnam.†


It is often compared with other historical temple complexes in Southeast Asia, such as†Borobudur†of†Java†in†Indonesia,†Angkor Wat†of†Cambodia,†Bagan†of†Myanmar†and†Ayutthaya†of†Thailand.'††- wikipedia





Word heritage

The site is at risk from severe climatic conditions such as flooding and high humidity,†- World heritage

hoofd weg

Verval, oorlogsschade? Het kan ook zijn dat het beeld in z’n geheel te zwaar was om mee te nemen voor verkoop in het buitenland.


oorlogschade


Vietnam maison central 1


Het blijft vreemd als (nazaten van) agressors kaartjes kopen om het veroorzaakte leed te bekijken. In de nadagen van de Vietnam-oorlog kon een Amerikaanse reisgenoot tegen betaling een Russisch geweer uitproberen. Een dollar per kogel.†

vietnam maison central 2

‘Kan ik toch zeggen nog in Vietnam te hebben geschoten.’†

Gelukkig was de voormalige, magere Vietcong-strijder zo schrander om de malloot een mitrailleur in handen te duwen. Met een keer overhalen was hij twaalf dollar kwijt en de rest van de dag stokdoof.


Vlaggen beeld in museum

Enkele vlaggen en buste uit museum Hanoi samengevoegd


Voordat vaandels of banieren ontaarden in nationalistische vlaggen – als dat geen dubbelzegging is – hebben ze soms wel iets aandoenlijks. Ze ogen even knullig en onzeker als het gedachtegoed waarvoor ze staan. Padvinderachtig. Feldwebelich vond Albert Speer de Hitlerbende voordat hij hun manifestaties vorm gaf.


Poster winkel straat


De gestileerde posters uit de voormalige strijd hangen nu in soeveniers-winkeltjes.


nieuwe oude gebouwen


Niet zo zeer de luiken en het verval dateren het huis als wel het glazen monster er achter. †

Althans, de tegenaan geknalde airco’s vormen nog een soort aankondiging van een nieuwe tijd en architectuur – waarbij vlaggen niet langer nodig zijn om ontzag op te eisen.

Of er veel voor de bevolking is veranderd en†verbeterd, valt te bezien.


Woningen


Poppen


Reislust is een onweerstaanbaar verlangen om het eigen bestaan te begrijpen, meende George Orwell. Er was duidelijk nog geen Travel Industry. Toch waren er in zijn tijd reeds mensen die inzagen dat toerisme kapot maakt wat het zoekt.


Beginfoto1


Tot voor kort verkenden reizigers doorgaans met z’n tweeŽn een stad of omgeving. Sinds de laatste vier, vijf jaar sjokken er wereldwijd vooral grote groepen langs the highlights. Soms wel vijftig hoofden met 'n oortje op rij. Ze kijken vaak†geÔrriteerd. Moe van het sjokken door een nikszeggend decor. Hun gedachten lijken elders.†

Ze zijn niet hier, maar weg van huis.†


decor 2


Rond middernacht verdwijnen de honderden toeristen uit het oude, gerestaureerde dorpje Hoi An. Er klinken fluitjes en toeters: de bussen vertrekken. Rap achter elkaar gaan even later de schakelaars om. Als in elk ander theater.


Decor


Mijn generatie heeft geen onbevangen associaties bij Noord-Vietnam als vakantieland. Voor bussen en vliegtuigen vol jonge Chinezen heeft het land ’t dichtstbijzijnde strand.†

Van Hanoi naar Hoi An

Met behulp van Aziatisch investeringskapitaal vertoeristiseert de kustlijn van Hanoi tot Hoi-An in rap tempo: honderden hotels en resorts, voltooid of in aanbouw.†

Want waar herberg je anders ťťn promille Chinese 1-mei vierders?



de toeristen komen


Een ander probleem: in het voormalige communistische land zijn na de vele Amerikaanse bombardementen te weinig selfie-locaties over. Daarom is hoog op een koele bergtop een attractiepark gebouwd – een soort mega Madurodam.

Langs Zuid-Europese straatjes rond de Parijse Saint Denis kerk liggen bakkerswinkeltjes en restaurants, waarvoor diverse Europese auto’s geparkeerd staan. Ernaast ligt een groot middeleeuws kasteel inclusief slotgracht. Even verderop staan enkele ingewijde Chinese tempels met Japanse tuintjes.


casino 12


Ideaal voor vakantietripjes, trouwerijen, partijtjes en andere foto-momenten. Toch is het pretpark vooral bedoeld om moeder en kinderen bezig te houden, terwijl vader beneden aan de voet van de berg losgaat in een gigantisch gokpaleis. Ook daar is alles in superdelux design uitgerold dankzij Aziatisch investeringskapitaal.


straatterras


Vroeger ging het grapje over Amerikaans toerisme: ‘It’s Tuesday, this must be Holland.’ Voor dit nieuwe toerisme doet de naam van het land er al niet meer toe. Overmorgen kunnen ze er zo maar mee in oorlog zijn zonder te beseffen er zelf ooit geweest te zijn.

Reizen is ontdekken dat iedereen ongelijk heeft over andere landen, meende Aldous Huxley.†

- In welk land waren we ook alweer…?


straat 1


Waarom trekken toeristen (en inwoners) graag naar het oude centrum van een dorp of stad? Omdat de architectuur daar nog van menselijke afmeting is en de afwisseling groot als je er doorheen loopt. Smalle straatjes met kleine bedrijfjes en smalle winkeltjes. De Haarlemmerstraat in Amsterdam is er een schoolvoorbeeld van: elke vijf tot tien stappen een andere etalage.†

Hanoi idem dito.


schilderij life is beautiful

‘La vie est belle’ †door Lim Him Ka Ty, †Hanoi Museum.


1. Waarom toen in Zuid-India

2. Waarom toen in Japan

Blog inhoud

Home



Museumtaal, van puriteins naar preuts.

Lingams


Falli

Achteraf gezien begon dit verhaal met deze twee jongens. Ferme jongens, stoere knapen. Een vriend wilde ze ruilen voor iets anders, iets spirituelers.

Omdat ze hol zijn, vroeg ik Paul om aan de onderkant een dekseltje te maken. Zoiets ordi moet je hem niet vragen. Hij ontwierp een nauw sluitend schijfje met aan de binnenkant een bajonetsluiting.

Geconcentreerd aan de arbeid, stond hij af en toe op van z’n werkbank met het ding nog in de hand.†

Om aan de gezichten van klanten af te lezen dat het ombouwen van een fallus tot doosje geen alledaagse klus is.


Peper en zout stel


Waarom een jongeheer van z’n drager soms een naam krijgt, heb ik nooit begrepen. Maar ook de ferme jongens worden, eenmaal terug in de winkel, al snel ervan voorzien: Peper & Zout, Jansen & Jansen of The Lingam Brothers.

Terracotta image

Kinderen giechelen soms even, jongeren stoten elkaar aan en ouderen gedragen zich niet veel anders. Slechts een enkeling benoemt datgene wat meer dan de helft van de wereldbevolking er zonder nadenken eveneens in ziet: een vruchtbaarheidssymbool.†

Een afbeelding van een vrouw met brede heupen en grote borsten herkent men doorgaans wel als dusdanig. In de huidige wereldwijde macho-cultuur is het vrouwelijk naakt eerder oververtegenwoordigd. Het verbeelden van het mannelijk lid ligt duidelijk anders.


Lingam expositie

In 2009 inviteerde kunstenaar Ruudt Peters 122 gildebroeders uit 24 landen om hun idee van een lingam vorm te geven. Het doel was ‘het zogenaamd ruwe onderwerp te rehabiliteren.’ Als expositieruimte zocht hij naar ‘een religieuze setting’. Het werd Museum Catharijneconvent te Utrecht. †

Lingam uitgeverij





(Het fraaie boek lingam’†is volgsn internet nog steeds te bestellen bij Arnoldse Art Publishers


Rehabiliteren klinkt alsof de lummel lange tijd in zonde leefde en dankzij een biecht gereinigd zal worden. In feite is het precies andersom.†

De afgelopen drie eeuwen christendom zorgden ervoor dat de aller elementairste, aller bepalendste Ťn aller geliefdste bezigheid van de mens nog steeds goeddeels uit de musea is verbannen.


Marini's paard

Uitzonderingen bevestigen de regel, zeker sinds de laatste eeuw. Zoals beeldhouwer Marino Marini’s l'Angelo Della Cittŗ (met afschroefbare penis al naar gelang de invitťs, voor voormalige eigenaresse Peggy Guggenheim in VenetiŽ).†


Melle

Of de landschappen, straatgezichten en huiskamers van fijnschilder Melle Oldeboerrigter, steevast gelardeerd met verdwaalde geslachtsdelen, al of niet vast aan een persoon.





img619

De eeuwenlange, kerkelijke scheiding tussen lichaam en geest veranderde sex van een soms profaan, soms sacraal ritueel in een dommig noodzakelijk kwaad, een pragmatische sociale kwestie betreffende voortplanting.†


img613

Wendell Berry vatte deze ‘moderne mentaliteit’ fraai samen met: een mysterie is voor hen niets anders dan een gebied waar de wetenschap nog niet aan toe is gekomen. Iedere analogische samenhang is onzin, er bestaat alleen causaal verband want aantoonbaar.

img620

Een kort voorbeeld. Van oudsher slaat iemand met kiespijn in India en Nepal een spijker in een stronk hout. Met een muntje als offerande.†

Wie kent niet de aanvechting om bij sommige pijnen of irritante jeuk er een naald in te steken. Je doet iets in de ene werkelijkheid om het effect in een heel andere werkelijkheid.†Ook al is er geen enkel causaal verband.


Bangamuda Kathmandu


img617

Monica Malloi (Spanje,1975) schetst in het voorwoord van ‘Lingam’ waar de plat-causale instelling toe kan leiden. Hoe bijvoorbeeld vrouwelijke borsten door plastische chirurgie worden ontdaan van elke vruchtbaarheids-symboliek. ‘Ze dragen geen melk, maar silicium en fantasie.’ Niet veel verschillend van het ontwikkelen van pitloze vruchten.†

img623

Wordt geslachtsgemeenschap iets uit vroegere tijden, vraagt ze zich af. Wordt een erectie iets waar opa wel ’ns last van had? Een van de exposanten zond als lingam een spermatozoÔde injectiespuit in.

Veel effect heeft de expositie kennelijk niet gehad, zelfs niet binnen de museumwereld. De Volkskrant publiceerde 18 juni jl. een interview met de schrijvers van Words Matter, een taalgids voor musea.


img622 kopie

'Daarbij gaat het niet alleen om ‘identiteitsgevoelige’ woorden, maar ook om ogenschijnlijke woorden als ‘wij’, ‘hier’, ‘exotisch’ of ‘ontdekken’. Want ook die kunnen, bij onzorgvuldig gebruik, als aanstootgevend worden ervaren.’

Een enkel los woord zegt weinig over de intentie erachter. Die blijkt pas als met meerdere woorden de context duidelijk wordt.†


img614

Het lijkt me een achterste-voren aanpak om nieuwe woorden op te leggen (die te zijner tijd ongetwijfeld opnieuw vervangen moeten worden) – en al helemaal door activistische taalzuiveraars.†

Een paar voorbeelden:

Kleurling > mensen van kleur.

Islamiet > moslim.

Primitief > ‘primitief’.

Inheems > alleen bij plant & dier

Exotisch > alleen bij plant & dier

Met nieuwe, omfloerste woorden wordt de achterliggende intentie vager. Aanstoot-vermijdende taal leidt tot kitsch communicatie. Nepperig beleefd. Het veroorzaakt het soort wrevel dat Amerikaanse omgangsvormen soms oproepen. Waarbij have a nice day zo maar kan betekenen dat je de boom in kunt.

Dat purisme rap tot preutsheid leidt, toont het interview ook meteen op hilarisch kneuterige wijze aan.


Schoonderwoerd (namens het Tropenmuseum): ‘Maar we laten ons ook informeren door academici en door de activisten van Decolonize the Museum. Die hebben met vijftig mensen, met een cultureel diverse achtergrond, het Tropenmuseum bezocht, en zeiden zich er soms ongemakkelijk te voelen.’

Waar voelden zij zich ongemakkelijk bij?

Schoonderwoerd: ‘Onder andere bij een kunstwerk uit de Afrika-collectie van een man met een enorme stijve penis. Dat was een blikvanger. Ze zeiden: hoe zou dit overkomen op kinderen? Het eerste wat ze zien is seks. Is dat het beeld dat je van Afrika wilt oproepen? Het gaat niet om de intentie, die ongetwijfeld goed is, maar om het beeld: seksueel actief, primitief, dierlijk.’

Waar staat dat beeld nu?

Schoonderwoerd: ‘In het depot.’


In het Afrikaanse beeld kunnen Schoonderwoerd c.s. kennelijk niets anders zien dan seks, hetgeen ze gelijkstellen aan primitief en dierlijk. (Sorry, ‘primitief’.)

Het treurige gevolg van een dergelijke, geprojecteerde mentaliteit is dat er alleen maar meer taboes ontstaan. Hetgeen aids-voorlichting bijvoorbeeld stukken moeilijker maakt.†

Kalasjnikov

(Vreemd dat deze lieden zich niet drukker maken over het game-geweld of de consumptieve reclameporno die kinderen dagelijks in het gezicht geslingerd krijgen.)




Zie hier enkele straat- en tempelfoto’s uit landen waar u volgens het Tropenmuseum niet met kind naar toe kunt.

Niet naar†India

Lingam devi


Niet naar†Nepal

Shiva Kathmandu


Niet naar Bhutan

Phallus bhutan


en al helemaal niet naar†Japan!

Komaki

Voor meer foto’s klik op de blauwe landennamen


Laat de kinderen gerust thuis bij de 101 tv-kanalen en het internet, want ook daar waakt de hedendaagse zedenpolitie inmiddels.


MUSEA SCHRIJVEN BRIEF AAN 'NAAKTPOLITIE' FACEBOOK

‘Vlaamse musea hebben een open brief geschreven aan Facebook-baas Mark Zuckerberg, omdat ze vinden dat de ban op naaktafbeeldingen is doorgeschoten. Facebook verwijdert ook geschilderd naakt van Vlaamse meesters en dat is tť streng, vinden de musea.’

Venus van Willendorfkopie

‘Onlangs verwijderde Facebook nog een afbeelding van het 30.000 jaar oude vruchtbaarheidsbeeldje de Venus van Willendorf.†

Kruisafneming van Peter Paul Rubenskopie

Ook de Kruisafneming van Peter Paul Rubens mocht niet worden getoond, omdat Jezus er op zijn lendendoek na helemaal naakt op is te zien.’


‘Aanstootgevend. Dat is het woord dat wordt gebruikt om de borsten, billen en cherubijnen van Peter Paul Rubens te beschrijven. Niet door ons, maar door u.’ -†VTM Nieuws


img624

Als alle kunst is ook religieuze kunst gestileerd.†

Al te plastische lingams bespaart de mens zichzelf, goddank.

Uitzonderingen daargelaten.



Heyboys, don’t try this at home.

Don't try this at home


Doordat onze ferme jongens een terugkerend conversation piece zijn geworden, krijg ik een week later het boek The Phallus in art & culture van Johan J. Mattelaer ten geschenke.†

En zie, op pagina 113 een foto van marionetten-speler Alassane Saidou in het dorp Doundou in Niger.


Marionetten voorstelling Niger


Volgens de gulle gever, verzamelaar van kunstboeken, is het aantal aanschouwelijke boeken over dit onderwerp klein. Onze dagelijkse leefomgeving staat er echter vol mee. Van bovenaf gezien wordt het monument op de Dam in de stad - nog steeds zij het minder - door vele Amsterdammertjes (weduwentroost in het bargoens) omringd; om maar een voorbeeld te geven.†

In The Phallus in Art & Culture – met merendeels historische voorbeelden –†valt een zekere tweedeling op.†

Louis XIV

Of de beeltenis dient indruk te maken, macht uit te stralen, leven te nemen of te geven,

of het beeld probeert dit aspect juist onderuit te halen, de klootjes te kietelen of de kroonjuwelen als geparodieerde rekwisieten te ontbloten.†

De twee kanten komen fraai samen in Fťlicien Rops’ tekening van de Franse koning Lodewijk XIV uit 1893:†Tout est grand chez les Roys’. (Bij koningen is alles groots).


Cerne, England


De taak van een instituut als het Tropenmuseum zal iedereen duidelijk zijn: het tonen van de vele uitheemse kunstvoorwerpen die uitdrukking geven hoe andere culturen leven, liefde en dood probeerden te begrijpen. Opdat anderen in andere tijden op andere plekken ervan kunnen leren.

Gustav Vigeland Oslo

†Met het verwijderen van het Afrikaanse beeld schikt het Tropenmuseum zich naar de eeuwenoude, overzedige historie van westerse musea.†

Wat qua taal misschien wordt gewonnen, wordt qua mentaliteit ongedaan gemaakt.



Gustav†Vigilant, Olso




Als je zwanger bent, zeggen ze, zie je overal andere zwangere vrouwen.

Aan het eind van een week vol fallussen zie ik tijdens een etentje in de Arti et amicitiae sociŽteit, hoog in een hoek schuin boven me, een kunstwerkje hangen van graficus Ron van Roon.

Vrienden hebben de expositie verzorgd, de opbrengst is deels voor het Aids Fonds, dus kopen we de olympische ringen die om een Amsterdammertje worden geworpen.

Het rechte en het ronde in samenspel.†Wat is de zin des levens anders dan vriendschap en liefde…


Arti met Hans



Blog inhoud

Home









De zilver route



De zilver route

La Ruta de la Plata


granules zilver 2


Waarom bestaan antieke Indiase, Chinese of Indonesische sieraden zo vaak uit Mexicaans muntzilver? Dat was althans mijn beginvraag.†

†Al snel raakte deze ondergeschikt aan de vraag:†waarom leidde zilver – en niet goud – tot het begin van globalisering?



Inleiding

Oostindisch Huis


'Het is haast niet voor te stellen,’ merkt een al wat oudere vriend op, ‘dat Amsterdam in de Gouden Eeuw feitelijk het New York van de wereld was. Met het toenmalige White House hier bij mij om de hoek: het Oost-Indisch huis.’

Inderdaad, alleen op basis van oude, niet eens zo heel oude, chauvinistische geschiedschrijving kun je dat je nog voorstellen.

Globalisering begon niet, zoals de westerse wereld de geschiedenis graag interpreteert, in de zestiende eeuw vanuit West-Europa (met steeds verder uitgevaren kapers en piraten uit Spanje, Portugal, Frankrijk, Nederland, Denemarken of Engeland).

Wereldwijd handelsverkeer – tussen alle continenten – ontstond na 1565 rond de Stille Oceaan (Pacific).

Bovendien kwamen wereldwijde transacties pas echt op gang na de komst van een mondiaal betaalmiddel uit Mexico. Of zoals men er toentertijd langs de kusten van West-Europa tegenaan keek: ‘Het zilver van handel verdient beter dan het goud van arbeid.’

Uiteraard bestonden er reeds lange tijd in alle wereldhoeken allerlei soorten lokale betaalmiddelen. Geld is een complex fenomeen met een lange ingewikkelde geschiedenis. Daarbij schermt men altijd en overal graag geldzaken af – vanwege belasting, roof of erfenis – waardoor er weinig betrouwbare historische gegevens bestaan over dit vaak allesbepalende, onbeholpen hulpmiddel.


Extra verwarrend daarbij is dat het geldtegoed van de een in wezen uitstaande schuld van de ander betreft. Een positief saldo bestaat alleen dankzij een negatief saldo elders. David Graeber schreef een kloek boek over geld en noemde het maar meteen: ‘Debt, the first 5000 years’.

Met dank aan Graebers boek, volgt hier een kort en zo eenvoudig mogelijk voorbeeldje van het wezen van geld.

Een dorpeling moet vijf schapen aan een buurman geven. Bijvoorbeeld als huwelijksschat of schadevergoeding. De overdracht hoeft echter niet terstond te geschieden. Omdat de schapen nog geboren of geschoren moeten worden, of wat dan ook.

Als token geeft hij uitgeknipte stukjes leer in de vorm van een schaapje aan de buurman. Of steentjes, kauri schelpen, stukjes metaal of een ander traditioneel teken van afspraak.

Deze tokens kun je schuldbewijzen noemen. Wanneer de bezitter ervan ze later met een familielid ruilt voor een koe, dan is geld wellicht een duidelijkere benaming. Maar in wezen geef hij z’n aanspraak op buurmans schuld door. Het positieve saldo van de een is nog steeds de schuld van een ander – hoe geabstraheerd het na vele verhandelingen en verrekeningen ook moge lijken.


Schuld wereldwijd kopie


bijlage kopie

In het verleden vereffende oorlog met ťťn gewelddadige veeg de chaos aan uitstaande schulden. Meestal begon er meteen weer een nieuwe in de vorm van oorlogsbuit. Zoals de geallieerden in ’45 de Duitse goudvoorraad meenamen naar New York, ‘uit veiligheid tegen de binnenvallende Russen’.

De laatste decennia kennen we geavanceerde financiŽle systemen die vooral door hun aanhoudende duur ondoorzichtelijker en meedogenlozer zijn.

Zoals gezegd, de historische gegevens omtrent geld zijn schaars en onbetrouwbaar. Toch hoef je voor enig inzicht slechts de globale geldstromen te volgen – follow the money – en de knooppunten te bepalen.†

bijlage

Dat zijn de punten waar derden het afromen – legaal of wederrechtelijk. Door verrekening in (petro- en digi)dollars lopen de grootste stromen momenteel bijvoorbeeld via de Verenigde Staten.

In de nabije toekomst zal de Stille Oceaan (Pacific) steeds nadrukkelijker het centrum van het wereldtoneel vormen. Doordat de dichtst bevolkte gebieden met de grootste economieŽn er omheen liggen (China, Japan, India, IndonesiŽ, de Verenigde Staten.


Zilverroute map vanaf noordpool - versie 2


Rond dit uitgestrekte zeegebied worden het laatste decennium hoogwaardige zeevloten opgebouwd. Tevens proberen de betrokken politici beslag te leggen op verre, onnozele eilandjes om de grenzen van hun territoriale wateren verder te leggen.

Mogelijk helpt een beter begrip van de geschiedenis van de Stille Oceaan bij de onderlinge verstandhoudingen. Veel bepalender dan de bekende overlandse zijderoute van Beijing naar VenetiŽ was namelijk La Ruta de la Plata, de aldoor nog tamelijk onbekende overzeese zilverroute van Acapulco naar Manilla.


Zilver route map


Anno 1368 komen de Han-Chinese boeren in opstand tegen hun Mongoolse onderdrukkers. Het vormt het begin van de Ming dynastie (1368-1644).†

De daaropvolgende eeuw verloopt het bestaan in het Middenrijk relatief vreedzaam. Mede doordat er naar verhouding minder natuurrampen zijn en minder besmettelijke ziektes uitbreken. De bevolkingsaanwas neemt logischerwijs flink toe en daarmee de economie.


Figuren chinese tekst

Van oudsher dragen de inwoners belastingen af in natura: bijvoorbeeld rijst, graan, katoen of geweven stoffen. Door het groeiende aantal inwoners wordt deze wijze van betalen onhoudbaar. Ook worden de touwtjes met doorboorde koperen munten voor dagelijks gebruik te lang en te zwaar.

kopergeld

De Ming-heersers proberen opnieuw papiergeld in te voeren, zoals voorheen tijdens de Song dynastie (960-1279) gebeurde. Maar de bevolking heeft er geen vertrouwen in en blijft onderling de grotere betalingen in edelmetaal verrekenen.

Chinees zilverbootje

Na langdurig twijfelen, eist eind zestiende eeuw ook de Ming-dynastie de belastingen op in edelmetaal.††Ongetwijfeld voorzag zij de verstrekkende gevolgen ervan voor het keizerrijk (maar ongetwijfeld niet het uiteindelijke, wereldwijde effect).

Om een kort maar ingrijpend voorbeeld van oorzaak en gevolg te geven: lokale Chinese heersers ontdekken al snel hoe eenvoudig ze heffingen kunnen opleggen bij waterwegen, stadspoorten, enzovoorts. Om aan dit nieuwe edelmetaal te komen, moeten boeren hun gewassen naar de wensen van de markt verbouwen.

VOC coins

Goud is voor dagelijks gebruik te onpraktisch want te waardevol. Koper is niet alleen te weinig waard, het is evenzo onpraktisch doordat de zuiverheid ervan alleen na smelting goed kan worden vastgesteld.

Bij gevolg ontstaat onder de zestig miljoen inwoners een acuut tekort aan zilver. Ook op het naburige subcontinent, het huidige India, neemt de bevolking toe en spelen soortgelijke betalingsproblemen. Volkstellingen uit vroegere tijden zijn later gedane schattingen, maar toch kun je stellen dat in de zestiende eeuw zo’n zestig procent van de wereldbevolking een grote behoefte aan zilver heeft.

De prijsverhouding tussen goud en zilver is door de eeuwen heen wereldwijd ruwweg 1 tegen 10 eenheden. In het Middenrijk van de Ming loopt de verhouding echter op naar 1 tegen 4.†

Aangezien China en Japan niets van elkaar moeten hebben, varen†Portugezen en Hollanders de eerste jaren maar al te graag op en neer om de Chinese zucht naar zilver te stillen. Maar de Japanse mijnen zijn bij lange na niet groot genoeg om aan de oplopende vraag in AziŽ te voldoen.

Zilver met verguldsel

In Europa ligt de goud-zilver koers echter nog ver uit elkaar: 1 tegen 15.†

Het is dus zeer profijtelijk om zilveren (kunst-) voorwerpen te laten smelten en mee te geven aan zeevarenden richting het Oosten.


zilveren staven

Hetzij als zilveren munten, hetzij in broodjes-vorm. Heimelijk, want daarmee zitten ze in het vaarwater van de VOC die – zijnde een staat in de staat – de sluikhandel verbiedt. Officieel althans.†En officieel betekent naar buiten toe, naar haar aandeelhouders.

In voorgaande eeuwen was China in het geheel niet op uitvoer gericht. Het Middenrijk was aan zichzelf voldoende en begeerde weinig tot niets uit andere landen. Het meeste maakten ze zelf wel en doorgaans beter.

Het enige dat ze onverwachts misten, was een geschikt betaalmiddel.


Waarom mensen wereldwijd de afgelopen millennia meer vertrouwen hebben in edelmetaal als betalingsmiddel dan in schelpen, kralen, stukjes metaal of digitale cijfertjes, is een psychologische vraag waar geen eenduidig antwoord op lijkt te zijn gezien de hoeveelheid boeken die er een poging toe deden.†


Adam Smith

Zoals’s werelds†‘eerste' econoomAdam Smith (1723-1790):

‘It is more advantageous to carry silver than gold, because in China, and the greater part of the other markets in India, the proportion between silver and fine gold is but as ten to twelve to one; whereas in Europe it is as fourteen or fifteen to one.

In China, and the greater part of the other markets in India, ten or at the most twelve ounces of silver, will purchase an once of gold; in Europe, it requires from fourteen to fifteen ounces.’

Toch is interactie met de rest van wereld ook voor China uiteindelijk van vitaal belang: de kennismaking met gewassen als aardappelen, pinda’s en mais blijkt achteraf dŤ oplossing om de alsmaar toenemende bevolking te voeden.

In plaats van bekend te staan als ‘de ontdekker van Amerika’ – ondanks dat hij krampachtig bleef proberen India in te passen op zijn nogal persoonlijke wereldkaart - zou Columbus beter als ‘ontdekker van nieuwe voedzame gewassen voor de rest van de wereld’ te boek kunnen staan.

Dollar teken

Om aan zilver te komen, stimuleren de Ming-heersers met ferme hand de fabricage van luxe goederen. Voorheen voor zichzelf – neem de tragedies rond keizerlijk porselein – maar nu in lagere kwaliteit voor de export.

Eenzelvig en wantrouwig als de heersers zijn, dulden ze geen vreemde handels-naties aan eigen kust. Chinese jonken moeten op en neer varen naar de Filipijnen om daar goederen tegen zilver te verkopen. Om precies te zijn in Manilla, het vissersdorpje dat de Spanjaarden rap uitbouwen tot distributiehaven.

Route Manila naar China

Mettertijd ontstaat er de grootste Chinese gemeenschap buiten het Middenrijk. Zeker zoveel mensen komen echter uit andere windstreken aanzeilen. Wie zich tot het christendom bekeert, mag van de Spanjaarden permanent blijven en zaken doen in het achterland of op naburige eilanden.

Manilla groeit uit tot een bruisende smeltkroes van Aziaten, Europeanen, Afrikanen, Russen, Tartaren, Turken, Arabieren, en vele anderen met een even onvoorstelbare route achter zich.

Tegenover Oost-IndiŽ staat West-IndiŽ, wat Europa betreft.

Begin zestiende eeuw begint Spanje met de exploitatie van zilvermijnen in Bolivia, Peru en Mexico. Aanvankelijk loopt het zilververvoer via zeilschepen naar Europa.†

Zilverroute piet hein

Dankzij piraterij en kaapvaart † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † †(Piet Hein, 1628, die vervolgens wordt aangesteld om kaapvaart te bestrijden) maar indirect ook dankzij doorvoer naar ArabiŽ en AziŽ profiteert de breder vertakte Hollandse koopvaardij volop van zilver.

In vroegere eeuwen hadden PolynesiŽrs reeds vele routes ontdekt in grote delen van de Stille Oceaan.†

Maar met behulp van een Afrikaanse gids knobbelt de Baskische navigator Andrťs de Urdaneta vervolgens twee routes uit die op juiste tijden gebruik kunnen maken van opkomende passaatwinden:


Route Veracrus naar Sevilla


1. De†‘Galeůn de Manila’†voer van Acapulco aan de westkust van Mexico…. westwaarts via de Stille Oceaan…. naar Manila op de Filipijnen – en retour.

2. De ‘flota de Indias’ van Veracruz aan de oostkust van Mexico… oostwaarts via de Noordelijke Atlantische Oceaan…. naar Sevilla in Zuid Spanje – en retour.


Route to Acapulco 2


Eind zestiende eeuw is Spanje het rijkste land van Europa. De macht-hebbende Iberische Habsburgers besteden het leeuwendeel van de gigantische inkomsten aan het afschermen en in stand houden van hun eigen belangen en macht. Met zo ongeveer elk land naar elke richting voeren ze oorlog.

Toch weet Spanje het goudgerande zilvermonopolie, de zogeheten tornaviaje(terugweg) tussen haar West- en Oost-Indische koloniŽn, zo’n twee en halve eeuw te handhaven (van†1542 tot 1798).


Zilver route kaart  2 kopie


Door de aanhoudende stroom van zilver naar AziŽ en vervolgens goederen naar Europa, ontstaat er een inflatie van anderhalve procent per jaar. Nu klinkt dit niet als bijzonder, maar in die tijd is het een ongekend en onbegrepen verschijnsel.

Toch zijn er al in 1497 vorstenhuizen geweest die prijsstijgingen probeerden op te lossen door in hun zilvermunten meer koper te verwerken. Op de korte termijn weliswaar winstgevend, maar weldra nam behalve de waarde ook het vertrouwen af.

Een directe oorzaak van grote prijsschommelingen van goederen is het soms hoge aantal scheepsrampen. Of het uitbreken van besmettelijke ziektes als de pest. In dergelijke perioden staan overlevenden vaker zelf op het land om voedsel te verbouwen en spelen betaalmiddelen een heel beperkte rol.


Galjoen geheel

Deze en volgende tekeningen door Adolfo Arranz en Marco Hernandez (zie einde).


De retourvloot, de zogeheten†tornaviaje, steekt vanaf 1565 jaarlijks twee keer de Stille Oceaan (Pacific) over. De galjoenen zijn dermate groot en sterk dat niet veel later ťťn keer per jaar volstaat.

Galjoen kannonnen kopie

Van Acapulco naar Manilla liggen de schepen zwaar te water door het gewicht aan zilver. Van Manilla naar Acapulco zijn ze tot de nok toe geladen met thee, zijde, porselein, parels, ivoor, edelstenen, specerijen, Bengaals potassium nitraat (voor buskruit), Indiaas textiel en opium.

Galjoen ontwikkeling

De Spaanse galjoenen lijken op de gangbare Europese ontwerpen maar worden op de Filipijnen gemaakt en zijn van een veel hogere kwaliteit.†

Alleen al het tropisch hardhout blijkt zoveel beter bestand tegen rot en insectenlarven. De clou is echter dat de scheepsbouwers zelf in het achterland het benodigde hout uitzoeken.

In totaal zijn er zo’n zesduizend man betrokken bij het verzamelen van al het hout voor ťťn galjoen.


Boomvormen

In de jungle zoeken ze niet alleen naar de meest geschikte houtsoort, maar ook naar de juiste boomvorm voor een mast of een kiel.†

Deze vakkundige voorselectie maakt elk galjoen beter bestand tegen zeestormen – en eventueel kanonnenvuur onderweg.


Bouw galjoen 2


Tegen 1700 zijn de Filipijnse galjoenen ’s werelds grootste zeeschepen. Elk schip telt gemiddeld vierhonderd man aan boord. Ongeveer de helft daarvan bestaat uit officieren en ambtenaren. Zeelieden, schutters en soldaten vormen de andere helft.†


Galjoen crew

De laatsten komen voornamelijk uit AziŽ, slechts enkelen van hen zijn van origine Spaans of Europees. Aan boord bevindt zich ťťn zogeheten zilver-meester.†De Spanjaard die de verantwoording heeft over de vele kistjes met zilver.


Galjoen kerstmis


Zilverroute op zee begrafenis - versie 2kopie

Bij gunstige wind duurt de zeetocht van Acapulco naar Manilla anderhalve maand. Andersom, van Manilla naar Acapulco, kan de reis echter zes maanden duren.†

Dan ontstaan er geregeld ernstige voedsel- en gezondheidsproblemen.

Gemelli Careri Aztec map

De Italiaanse wereld-reiziger Gemelli Careri (1651-1725) schrijft in zijn verslag Giro del Mondo dat geen galjoen vrij van jeuk is en het voedsel nimmer zonder vliegen of ander ongedierte. Hij verbaast zich erover hoe zee-lieden de oversteek intens vervloeken maar een maandje later toch weer bijtekenen voor een volgende retourreis.

‘Ze herinneren zich kennelijk het leed niet meer. Als vrouwen na bevalling.’

Gemelli Careri map mexico stad

Kennelijk kan Careri zich niet voorstellen dat zeelieden doorgaans aan wal weinig te zoeken hebben. Ze hebben er niets en niemand, behalve misschien dat liefje (of hun moeder) van die tatoeage. Het scheepsleven is hun wijze van leven Ťn overleven, het schip hun honk.


Zilverroute op zee windstilte - versie 2kopie

Deze en volgende tekeningen door Adolfo Arranz en Marco Hernandez (zie einde).


Galjoen aankomst

Heel Acapulco loopt uit en juicht langs de kade als het jaarlijkse galjoen aanlegt. Maar pas nŠ de hoogmis kunnen de markten en feesten beginnen. De aankomst verandert het kleine houten vissersdorp – volgens getuige A. van Humboldt in 1803 – gedurende een paar weken in ‘de roemruchtste markt ter wereld’.


Acapulco haven


Na afloop moeten de goederen naar de andere kant van de Midden-Amerikaanse istmus worden vervoerd, naar Mexico-Stad. Deze Camino de China route blijft opmerkelijk genoeg twee en halve eeuw hetzelfde oude bergpad dat slechts met behulp van muilezels is te overbruggen.


Muilezels

Acapulco mocht dan volgens Careri niet meer zijn dan ‘een vissersdorpje van hout, leem en stro’, Mexico-Stad is voor de komst der Spanjaarden reeds een welvarende stad met cultureel aanzien.†

Onder de naam Tenochtitlan werd het in 1325 door de Azteken gesticht. Reeds in 1535 bezit het een drukpers, verschijnen er boeken over Aziatische gebieden als de Filipijnen of China en telt het twee universiteiten.

In de 16de en 17de eeuw wordt Mexico-Stad de rijkste plek ter wereld. Twintig procent van de zilveropbrengst mag van de Spaanse Kroon achterblijven om de mijnen te ontginnen – en om haar conquistadores loyaal te houden.

Inwoners sieraden

De Spaanse wet had evenwel verordonneerd dat ook in de koloniŽn iedereen gekleed over straat diende te gaan – en dat doen ze er dan ook. Populair zijn de met diamanten bezette hoeden, kragen van parels, hemden van zijde en met goud of zilver gegespt schoeisel.

Bishop Zumarraga

’Zijde is hier zo gewoon,’ rapporteerde bisschop Juan de ZumŠrraga al in 1529 aan Karel V, ‘dat arbeiders en bedienden van de lagere klassen alsmede hun vrouwen en minnaressen, maar ook oude vrijsters hier in zijde gekleed gaan met hoedjes, kielen, rokken en omslagdoeken.’

Ook de Engelse priester Thomas Gage schrijft in zijn verslag van 1625 minachtend over het ijdele vertoon in New Spain.†

Thomas Gage

Hij schetst brede straten met opzichtige rijtuigen ‘waarvan enkele beslist meer kosten dan een koninklijke wagen in Madrid of in welke christelijke samenleving dan ook.†Hier schroomt niemand om zijn koets op te sieren met goud, zilver, zijde bekleding of zelfs porseleinen vazen.’


Parian Mexico Stad


Meer dan honderdduizend handelaren, zeevarenden, bediendes en slaaf-gemaakten steken gedurende deze twee en halve eeuw de Stille Oceaan over.†

Reeds in 1667 telt Mexico-Stad een honderdtal barbieren. De vele goudsmeden komen oorspronkelijk uit India of China. De grote markt in het centrum van Mexico-Stad krijgt dezelfde naam als het Chinese district in Manilla: PariŠn.†


China town Manila

Deze en bovenstaande tekeningen door Adolfo Arranz en Marco Hernandez (zie einde).


Maar het zijn de conquistadores die de dienst uitmaken.†Niet anders dan bij de Hollandse of Engelse kaapvaardij kent de Spaanse variant een hoog gehalte aan gajes, gebroed, gepeupel, gespuis, geteisem, janhagel, rapaille, schorem, schuim, tuig, uitvaagsel, etcetera, maar dan in het Spaans.


wereldbevolking - 1750


Om de mondiale verhoudingen duidelijk te houden: hoe winstgevend de Spaanse handel tussen de Filipijnen en Mexico ook is, de binnenlandse economie van China blijft aldoor groter – en breder georiŽnteerd.†

Het zijn ook niet zozeer de Europese markten als wel de ontwikkelingen in Noord- Midden- en Zuid Amerika die de galjoenen twee-en-halve eeuw varende houden.


Potosi - versie 2kopie

Potosi

De feitelijk winstmaker voor Spanje is uiteraard het feit dat het inleg-kapitaal dankzij roof en slavenarbeid goedkoop of nagenoeg gratis kan worden aangevuld. Mexico-Stad groeit uit als de thuishaven voor vele Spaanse†conquistadores.

'De conquistador (de Spaanse term voor 'veroveraar') was een soldaat, ontdekkingsreiziger en avonturier. Een groot deel van Latijns-Amerika en de Filipijnen werd door de conquistadores in de 15e tot de 17e eeuw onder Spaanse controle gebracht.

Nadat Columbus de Amerika's had ontdekt, stuurde Spanje al snel expedities uit om de Nieuwe Wereld te veroveren en te evangeliseren. Circa dertig procent van hen waren hidalgo's en behoorden tot de verarmde adel. Door af te reizen naar Latijns-Amerika en de Filipijnen hoopten zij het fortuin te maken dat ze in Europa niet konden krijgen. Veel conquistadores kwamen uit Extremadura (zuid-west Spanje).†-†Wikipedia


Schilderij Pedro Lira


'Aanvankelijk gingen de conquistadores tekeer als ware roofridders en mishandelden de inheemse bevolking van de regio op gruwelijke wijze. De indianen werden uitgewrongen en van hun waardevolle bezittingen beroofd, misbruikt, tot slavernij gedwongen en uiteindelijk vaak zonder pardon gedood en hun steden werden vernietigd. Hierdoor zijn veel culturele centra van onder meer de Inca's en de Azteken verdwenen.

Er waren echter ook Spanjaarden die tegen deze misdaden in opstand kwamen. Als gevolg daarvan werd in 1542 een nieuwe koloniale wet aangenomen, waarin werd getracht de indianen in Latijns-Amerika beter te beschermen. Maar voor veel indiaanse gemeenschappen kwam die wet al te laat. Nog veel drastischer voor de bevolking waren de vele ziektes die de veroveraars meebrachten en waartegen de inheemse bevolking aanvankelijk geen weerstand had. Naar schatting verminderde de Indiaanse bevolking binnen korte tijd met 90%.†-†Wikipedia


Potosi Zilver route


In 1546 stuit commandant Juan de Tolsa met z’n Spaanse soldaten op nog tamelijk onontgonnen zilveraderen in het droge, dunbevolkte† Zacatecas. Binnen een paar jaar vlamt er de zilverkoorts op. Mijnen worden aangelegd, omringende samenlevingen dienen gereedschappen, voedsel en kleding aan te leveren, er wordt een negorij uit de grond gestampt.

Een groot probleem blijft aldoor echter de behoefte aan arbeidskrachten.

'De eerste epidemie (pokken) brak uit in 1520 en halveerde de Azteekse bevolking. Deze epidemie werd gevolgd door griep, mazelen en cocoliztli (1545–1548, 1576-1578) (waarschijnlijk de pest). Van de 25,2 miljoen inwoners die Mexico naar schatting in 1520 had, waren er in 1623 nog slechts 0,7 miljoen over, ofwel een bevolkingsdaling van 97% in een eeuw tijd. Pas rond 1950 bereikte Mexico weer het bevolkingsniveau van 1520.'

'Het vice-koninkrijk Nieuw-Spanje was van alle Spaanse koloniŽn de belangrijkste inkomstenbron voor Spanje, met de belangrijke zilvermijnen van Guanajuato en San Luis PotosŪ.'

'Om de Spaanse conquistadores te betalen werden grote stukken land met de bevolking die erop woonde toegekend aan de veroveraars. Dit systeem, waarin de eigenaar van het land recht had op de opbrengst en de inheemse bevolking voor zich mocht laten werken in ruil voor hun bekering, stond bekend als encomienda. Hoewel indianen officieel als Spaanse onderdanen golden en daarom geen slaaf konden worden, kwam dit systeem in feite vaak neer op slavernij.'

'Geschokt door de uitwassen van dit systeem stelde bisschop Bartolomť de Las Casas, een bekend pleitbezorger voor de indianen, voor slaven uit Afrika aan te voeren om de indianen te vervangen. Nadat Las Casas zag dat deze slaven zo mogelijk nog slechter behandeld werden, kwam hij hierop terug. De opbrengsten van de encomiendas en de zilvermijnen, waarin eveneens indianen en zwarten werden gedwongen te werken, financierden voor een groot deel de Spaanse contrareformatie.'

'De conquistadores brachten naast ziekten ook het rooms-katholicisme met zich mee. Vrijwel direct na de verovering werden priesters overgescheept en de bevolking werd schijnbaar snel bekeerd. Vanwege de traditie van de reconquista, de verdrijving van de islamitische Moren uit Spanje was de Katholieke Kerk praktisch een tak van de Spaanse regering.'Wikipedia

'Men kwam er echter snel achter dat de inheemse bevolking de "God van de Hemelen", of "Hij waardoor wij allen leven", zoals ze de Christelijke God noemden, slechts als een van de vele goden in hun pantheon hadden opgenomen. Hierna volgde een tweede golf missionarissen, die poogden de oude geloven volledig uit te roeien, daarmee ook veel kennis van de Meso-Amerikaanse beschavingen vernietigend. Duizenden codices (geschriften) werden vernietigd, tempels werden afgebroken en herbouwd tot kerken. Zelfs de seksuele voorlichting van de Azteken werd opzijgeschoven en bepaalde voedingsproducten die geassocieerd werden met religie verboden. De Spaanse Inquisitie kwam naar Mexico als de Mexicaanse Inquisitie om ongerechtigheden binnen het geloof uit te wissen.'

'In sommige gebieden werden de indianen uiteindelijk gelijk aan kinderen verklaard, en het werd hen verboden te leren lezen en schrijven, zodat ze altijd afhankelijk waren van Spanjaarden. Uiteindelijk werd vrijwel de hele bevolking bekeerd, maar het Mexicaanse katholicisme heeft nog duidelijk elementen van de Meso-Amerikaanse religies behouden. Zo wordt er in Mexico buitengewoon veel aandacht besteed aan heiligen, die dan ook als opvolgers van de oude goden worden gezien. De opvallendste en populairste heilige in Mexico is Onze-Lieve-Vrouw van Guadalupe, die in 1531 zou zijn verschenen aan Juan Diego. Zij wordt wel gezien als voortzetting van de cultus rond de Azteekse vruchtbaarheidsgodin Tonantzin.'

'De samenleving was ingedeeld in een rigide standensysteem gebaseerd op etnische afkomst, de zogenaamde castas. Bovenaan stonden de peninsulares, of Europese Spanjaarden.

Dit waren de Spanjaarden die in Europa waren geboren, in de kolonie bestuursfuncties uitvoerden, en na afloop terugkeerden naar Spanje. Zij vormden minder dan een procent van de bevolking, maar hadden vrijwel alle macht in handen. Vrijwel alle onderkoningen waren peninsulares.†

De tweede groep werd gevormd door de creolen (criollos), of Amerikaanse Spanjaarden. Dit waren afstammelingen van kolonisten en conquistadores. Hoewel zij doorgaans de welvarendste groep waren (peninsulares mochten in de kolonie geen grond bezitten, om er zeker van te zijn dat hun loyaliteit bij Spanje bleef) waren de hoogste machtsposities voor hen in feite onbereikbaar. De criollos vormden zo'n 20% van de bevolking.†

De derde groep bestond uit een omvangrijke hoeveelheid mengvormen van Spanjaarden, indianen en zwarten. De voornaamste groepen waren mestiezen (blank+indiaan), mulatten (blank+zwart) en zambo's (zwart+indiaan), maar ook hiertussen bestonden mengvormen. Dit was tijdens de koloniale periode de snelst groeiende groep, bij het uitbreken van de Onafhankelijkheidsoorlog viel zo'n 20% van de bevolking hieronder. Verschillen in macht en welvaart binnen deze groep waren aanzienlijk.

De vierde op de ladder – gedurende de hele periode de grootste groep†– waren de indianen, zo'n 60% van de bevolking. Zij stonden net boven de slaven en vormden de armste groep. Overigens was het meer cultuur dan etniciteit dat bepaalde of een persoon indiaan was of niet; wanneer een etnisch volledige indiaan zich in een koloniale stad vestigde en zich aanpaste aan de koloniale levensstijl, werd hij doorgaans als mesties beschouwd.

Helemaal onderaan de maatschappelijke ladder – buiten het systeem van de castas stonden de slaven, bestaande uit zwarte Afrikanen. Deze groep was nooit echt groot, nauwelijks een procent van de bevolking behoorde hiertoe. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Verenigde Staten, waar eenieder met ook maar "een druppel niet-blank bloed" als niet-blank werd beschouwd, werd in het koloniale Mexico iedereen die voor minder dan een achtste deel niet-blank was als criollo beschouwd.–†Wikipedia

Een deel van de handel† – met name textiel – gaat naar Midden- Zuid- en Noord-Amerika. De overige goederen (zijde, kruiden, porselein enz.) gaan in het vissersdorpje Veracruz aan boord van de zogenoemde ‘Indiase Vloot’.

Sevilla

Via de Golf van Mexico en de Noordelijke Atlantische Oceaan zeilt deze vloot naar Spanje. In verband met het innen van belastingen door de Casa de Contrataciůn is Sevilla de wettelijk verplichte haven voor laden en lossen.


Reaal Zilverplaatje

In eerste instantie verlaat het zilver Mexico niet als munt maar gegoten tot staafjes van 37 gram (1 tael of liang).†

Omdat de Spaanse Kroon zilver in staafjes- of broodjesvorm als handelswaar aanmerkt en er derhalve meer belasting op heft, slaat men er in Mexico ‘munten’ van.†

Althans, met een grof beeld of wapen slaat men platte onooglijke plaatjes tot een soort tussenvorm.†

Ze zijn verre van identiek aan elkaar. Het gaat immers niet om handelbare munten maar om verhandelbare eenheden zilver met een vast gewicht (3,4335 gram) en stabiel intrinsiek gehalte (93%).

In 1728 standaardiseert Spanje per wet een nieuwe munt met het gewicht van acht van dergelijke plaatjes: de Real de a Ocho (27,47 gram, 930/1000 aan gehalte), alias de Peso of Spaanse Dollar (afgeleid van het Duits-middeleeuwse Thaler, ook te herleiden naar de Hollandse daalder). Deze Spaanse Reaal van Achten voorziet men van een ribbelrand tegen het ‘snoeien’ van de munt om schilletjes zilver te vergaren.†

Een gouden greep.

De duidelijke opdruk, het vaste gehalte en de stevige ribbelrand maken de Spaanse reaal tot een overal geaccepteerde munt. Alsof men wereldwijd op een dergelijk betrouwbaar betaalmiddel zat te wachten.

munten

Pas later brengt Engeland de zilveren rupee uit, Holland de zilveren gulden en rijksdaalder en de VS de Trade dollar, maar die worden nimmer zo internationaal gebruikt als de Spaanse reaal.

munt andere ribbel kopie

Bij machtswisselingen krijgen bestaande munten doorgaans een nieuwe opdruk. Door de eeuwen heen verdwijnen zilveren kunst- en gebruiksvoorwerpen geregeld in het vuur om oorlogen te financieren en eigen munten te slaan.

Het intrinsieke deel aan zilver blijft dan niet per se hetzelfde. Als de nieuwe munt groter, zwaarder en indrukwekkender moet zijn, raakt het gehalte meestal verdund.†

Ook wanneer de marktprijs van zilver stijgt, verdwijnen er munten uit omloop. Om een nieuwe munt ‘slijtvaster’ te maken, past men het zilvergehalte maar al graag aan. Aan het eind van de negentiende eeuw dragen staatsmunten gemiddeld nog zo’n 72% zilver in zich.

Zilver gehalte in gulden

In de nacht van 26 september 1936 verlaat de Nederlandse regering de goudstandaard: je kunt bij de Nederlandse Bank je papiergeld niet langer inwisselen voor baar goud.†


Historiek

'Het tijdperk dat, voor zover we historische bronnen hebben, begon in MesopotamiŽ, is beŽindigd in Den Haag.

Je zou denken dat het loslaten van de goudstandaard te maken heeft met de algehele oorlogsdreiging in Europa, maar nee, we zijn terug bij het begin, ook hierin waren we – volgens sommige historici – weer eens Nedercentrisch groots.

Diep in de nacht van 26 op 27 september 1936 besloot de Nederlandse regering, onder aanvoering van minister-president Hendrikus Colijn, om de gulden los te koppelen van het goud. Dit in navolging van wat alle andere landen in de jaren ervoor deden.

Terwijl het ene na het andere land de koppeling tussen eigen munt en goud liet vallen, bleef Nederland stoÔcijns strijden voor de gave gulden maar toen de enige twee overgebleven bondgenoten in die nobele monetaire strijd (te weten Frankrijk en Zwitserland) het bijltje erbij neerlegden, op respectievelijk 25 en 26 september 1936, werd de Nederlandse positie onhoudbaar.

Met pijn in het hart adviseerde de ene koene monetaire ridder, Leonardus Trip, toenmalig President van De Nederlandsche Bank (DNB), de andere, minister-president Colijn, dat het over en uit was.' Historiek 26 sept 2016

Anno 1967 verdwijnt ook het laatste restje zilver uit het Nederlandse geld. Te betwijfelen valt of daarmee ook het millennia oude vertrouwen in edelmetaal is verdwenen, gezien hoe velen wereldwijd aldoor nog een deel van hun vermogen in edelmetaal belegt. In vele landen heeft men meer vertrouwen in edelmetaal dan in de eigen munt.


Brok zilver


Een aantal jaren terug verzoekt een Duitse kennis, als elk jaar badderend te Zandvoort, om een klein plaatje goud over te nemen. Zo’n plaatje met stempels en nummers. Afkomstig uiit Zuid-Afrika. De oude man draagt het altijd bij zich voor het geval hij ergens accuut om geld verlegen zit. Zoals nu, kennelijk.

Na een koppie thee en vertrek vraagt een Amerikaan die de overdracht gade sloeg, waarom ik het kocht: ’Wat moet je ermee?’

- †Ach, misschien komt het ooit van pas.†As a last ticket out, grap ik.

Even kijkt hij onbewogen voor zich uit en zegt ten slotte op vlakke toon:

‘Dan kun je beter een pistool aanschaffen.’



Zilverroute the China ship


Tijdens het eerdere schrijven over de reis van Samuel van de Putte stuitte ik op het kleine maar bondige boekje The Silver Way.†

Begin dit jaar liet de South China Morning Post de inhoud – aan de hand van een enkele toenmalige scheepsreis – uittekenen doorAdolfo Arranz en Marco Hernandez.†

'Globalisation is thought to have its beginnings in the 16th century when the Spanish silver dollar went transcontinental. Its acceptance as common currency arose when Spanish navigators in the Philippines established a circular shipping route, known as the tornaviaje, between Asia and the Americas. More than 250 years of uninterrupted trade ensued between Asia and the rest of the world. And the ships playing this route were known as China Ships.'

Voor meer van hun tekeningen en reisbeschrijving zie hier de betreffende afleveringen van de†South China Morning Post.


Credentials - drawingsThe Silver Wat








‘Niet lullen maar poetsen.'

Blog Inhoud

Home


2. Waarom toen die ene foto daar… in Japan


Japan in de lente


I LOVE JAPAN


Van Wolferen Japan

‘Volgens mij hebben jullie het daar heerlijk,’†mailt een vriendin,†‘en verdwijnt Van Wolferen al†’n beetje naar de achtergrond en nemen de zintuigen en voelsprieten het over.'

Vroeg op een zondagochtend stappen we in de metro van Tokyo. Tegenover ons snurken twee jongelingen tijdens alle twaalf stations die wij afleggen.†

Ze gaan gekleed in het zwart met ergens een stropdas.


salarymen - 2 studenten


Zonder Van Wolferens meesterwerk over Japan had ik wellicht twee doorgezakte studenten tegenover me gezien. Nu vermoed ik dat het jonge†salarymen†zijn die gisterenavond met kantoor verplicht doorzakten. Daarna werd het te laat om terug te reizen naar hun nog net betaalbare slaapplaats aan de rand van de stad.

Ze blijven metro-rondjes slapen tot het tijdstip aanbreekt dat ze weer fris-vroom-en-vrolijk mogen aantreden.

Later zie ik enkelen onder hen die bij de aankondiging van een volgend station wakker schrikken en vlug een vochtige tissue†openscheuren om hun gezicht, hals en handen snel nog wat op te schonen.

この部分の終わり



- takeshita dori meisjes 3 - versie 2


Takeshita is een smalle, drukke straat in Tokyo die naar een belangrijke tempel leidt. Tussen traditioneel geklede gelovigen winkelt er veel jeugd.†

Een bepaald type jong meisje valt op: kort rokje,†blote†beentjes met ogenschijnlijk nog wat babyvet... onmogelijk hoge schoenen of veel te grote gympen... strikjes, speldjes, beestjes... Alles uitgevoerd in zoete pastelkleurtjes.†

Hun lange haren zijn vaak gebruind of geblondeerd. Hun gezicht is soms wit geplamuurd, waartegen de zwaar gestifte lippen fel afsteken.


- takeshita dori meisjes 2 - versie 3


‘Kijk toch, hoe vreselijk hun huid er onder lijdt!’ zegt een lage, luide stem geÔrriteerd. Ik hoef niet om te kijken om te weten dat de spreker zwart en Amerikaans, maar zie daardoor wel dat hij ronduit boos is.†

Verontwaardigd wijst naar het gebleekte uiterlijk van een van de meisjes. Kennelijk vat hij haar verschijning op als een persoonlijke belediging.†

Het meisje giechelt wat met een vriendinnetje om de aandacht en huppelt weg.

Een kwartiertje verderop liggen in een winkel allerlei maskertjes, voornamelijk uit het No theater.

†Het enkele vrouwelijke masker tussen al de traditionele mannen en monsters is maagdelijk wit. Als het gelaat van een geisha.†

Na de tweede wereldoorlog werd alles Japans weggezet als namaak en na-aperij. Antroposofen noemden het land van de opkomende zon echter een typisch maanland: weerspiegeling van het werkelijke licht – zijnde †wij dus. Ze maakt ook onderscheid tussen onze †ik-cultuur versus hun†gij-cultuur; om verkeerde redenen kon ik me daar wel wat bij voorstellen.

Een paar decennia later kreeg Taiwan die rol toebedeeld en momenteel kleeft het label aan China, Korea of Wherever.


White Bright Beuatiful


Maar identificeert men zich in Japan eigenlijk wel met het†blanke†ras?†

Japan is stellig een xenofobische samenleving. Als een eiland versus de rest van de wereld.†

Mogelijk ontstond die houding lang geleden uit verdediging (met name tegen het grote, volkrijke buurland China en Korea).†


- Meisjes


Evenals vele andere culturen koestert men een sterk superioriteitsgevoel. Al krijg je in het nationale oorlogsmuseum-annex-tempelcomplex de indruk dat het zacht gezegd een tikje ernstiger is dan bij alle overige†we-chosen†of†we-first†politiek.

jeugd - versie 2


Het koesteren van een lichte huid gaat beslist niet over vereenzelviging met het blanke of witte ras maar louter en alleen met de moderniteit, status en rijkdom van†de†eigenelite.

- takeshita dori meisjes - versie 2

De geblondeerde, zoet gekleurde meisjes schreeuwen dat ze van welgestelde komaf zijn.

Dat zij zich eveneens het permanente shoppen kunnen permitteren.†


Desnoods door - openlijk -†aan te knopen met een sugardaddy

+ Meisjes zebrapad


この部分の終わり



netsuke mueseum


Netsuke japan 3

Oorspronkelijk hadden netsukes een functie als gebeeldhouwde knopen om een ceintuur mee vast te maken. Ze vaak knap en geestig gesneden.†Uit bijzondere houtsoorten, ivoor, hoorn of steen bijvoorbeeld.†

netsuke

Doorgaans stellen ze theater, religieuze, samoerai of mytholo-gische figuren voor.†

Ook waren er voorheen wel kunstenaars die langs de dorpen trokken om ter plekke een wens in hout, been of ivoor te verbeelden.†


netsuke museum maskers


netsuke - tekst


The National Museum in Tokyo heeft zowel keizerlijke als volkse collecties. In een eenvoudige, kleine vitrine staat bijgaand beeldje van twee bejaarden op hun knieŽn.†

De bijgaande tekst luidt: Polishing the heart.†


'Polishing the heart' - versie 4


Twee oudjes die hun†gezamenlijk†hart oppoetsen. Wat een prachtige metafoor voor het onderhouden van een relatie tot de dood erop volgt. Aandoenlijk.

Misschien raak ik wat overenthousiast doordat de netsuke een van de spaarzame voorwerpen in het museum die me ontroeren. Wat mij betreft lijdt de collectie nogal aan de kille schoonheid van uitgekiende stilering.


museum scroll 2 - versie 3


Jammer genoeg staat de netsuke niet in het museumboek afgebeeld. Ik loop terug en neem - heimelijk - een foto. ’s Avonds doe ik de foto bij enkele emails als bijlage. Inclusief titel.

‘Prachtige netsuke,’ reageert een vriendin, taalkundige van beroep. ‘Maar zou het kunnen dat je de letter h aan het eind vergat?’

Polishing the hearth? De plaat poetsen, de plaat van de open haard..?

Een beetje ontgoocheld zoek ik de foto van het kaartje op.†

Geen h. Foutje van het museum..?†

Twee verliefde oudjes was vast ongepast emotioneel vertoon.


'Polishing the heart' - versie 2


この部分の終わり



rij wachtenden - versie 2


Bij sommige winkels staan lange rijen wachtenden.†Men wacht dankzij reclamestunts van grote merken of dankzij mondreclame bij kleine chocolaterieŽn en taartenwinkeltjes.†

queue in de rij - versie 2

Overal ter wereld zou een ondernemer die elke dag een rij voor z’n deur ziet staan, extra personeel aannemen.†Opdat er geen klanten weglopen uit de rij aan de kassa.


METRO TREIN QUE WACHT RIJ - versie 2

Hier wordt duidelijk anders geredeneerd. Geen betere reclame dan een rij wachtenden voor je deur. Desnoods met personeels- of familieleden ertussen.†

De klant als gratis figurant die ook nog eens wil kopen…†

この部分の終わり



Platteland huizen


Nergens langs de straten staan vuilnisbakken. Nergens langs de straten zwerft vuil. Iedereen houdt z’n spullen bij zich. De straat is publiek domein, waarom zou jij die mogen vervuilen.


Beeld kapje straat


Je mag niet op straat parkeren en dus ook niet roken. Of een cafť of restaurant dat binnen toestaat, moet het zelf bepalen. Eethuisjes waar bedrijven hun salarymen fÍteren, staan niet zelden blauw van de rook.

Aangezien weinig straten tegels of borden hebben zoals hieronder, zal deze voor buitenstaanders zijn bedoeld.


Anti roken


Als dit stukje triviaal overkomt, dan heb ik de verkeerde voorbeelden gekozen of niet goed verwoord. De opvatting van publiek domein leek me uiterst bepalend in het sociale verkeer.


Huisjes platteland

この部分の終わり



Evenmin triviaal.

toilet knoppen

Koud, lauw of warm? Sproeier of bidet? Hard of zacht? En dan de bibs nog even droog fŲhnen…?†

Mmm….

Tevergeefs zoek je naar een spoelknop. Dan de deksel maar dicht – et voila, het klinkt alsof ie spoelt. Even checken. Het spoelen stopt weer meteen.†

toilet 2

Een koelkastlampje-kwestie.

Niets went zo snel als luxe. Zelfs een voorverwarmde bril. Er zijn in Japan echter poepdozen en laten we zeggen: des boÓtes de caca.

Overvallen door al die rauwe vis dagelijks, vliegt Ais het toilet van een chique warenhuis binnen. Zodra hij de deur van de zwart gemarmerde ruimte opent, gaat boven het toilet een romantisch lichtje aan. De toiletdeksel opent uit zichzelf, welwillend rťceptief. Het geklater van een watervalletje klinkt op. Om de aangrenzende boÓtes de caca van elke decharge audible te vrijwaren.

執着した肛門†anale obsťdť†

'Dit conflict kan rustig en ontraumatisch verlopen, maar ook heel intens en onstuimig.' (Wikipedia)

Naast het toilet zit een keuzeknoppen-paneeltje op ooghoogte aan de muur. Hij selecteert een muziek-icoontje. Ergens vanuit een bovenhoek zwelt Air van Bach aan.

Gelukkig maar.


Roltrap schoonmaker


Kennelijk gaat het goed samen met mysofobie oftewel smetvrees. Hoe moet je het anders duiden dat er op zovele publieke plekken gratis te gebruiken pompjes met ontsmettingsgel staan.†

Op de balie van het hotel en van een bank (kan ik me wel iets bij voorstellen) of bij binnenkomst in een museum (niet, je mag immers nergens aanzitten).

この部分の終わり



kapje metro


Het gebruik om bij verkoudheid een mondkapje te dragen, lijkt me aanvankelijk zeer sociaal. Zelf-opofferend zelfs, want je kunt jezelf bij elke kuch of niesbui her-infecteren.

Omdat bacteriŽn hun weg naar anderen eveneens via voorwerpen vinden, dragen velen er tevens dunne handschoentjes bij – met name vrouwen.†

Sociaal, zeker. Maar het zegt tevens: fysiek contact niet gewenst. Dat kan tot verbijsterende tafereeltjes leiden. Zo vroeg ik in een grote hal aan een dame naar het toilet. Ze deed de rechterhandschoen uit, wees me de richting en trok vervolgens de handschoen weer aan.


kapje salarymen trein metro 2


Slechts sporadisch hoor ik echter iemand achter al die kapjes niezen of proesten. Mogelijk dragen velen de mondkapjes vooral tegen luchtvervuiling. Maar waarom binnen bankkantoren, politiestations of shoppingmalls?†

Mettertijd vermoed ik dat mondkapjes vaak als maskertjes functioneren. Om jezelf weg te cijferen of wat minder individu te zijn. Om onopvallend aan je dagelijkse verplichtingen te voldoen maar minder verantwoording toebedeeld te krijgen.†Je wordt immers veel minder aangesproken.

この部分の終わり



trein verdiepingen - versie 2


Met een nonchalante blik lopen reizigers de gigantische hal binnen, laten hun ogen even langs de gestapelde schijven met vertrektijden glijden en vinden kennelijk het juiste perron in een van de vier onder elkaar liggende tunnels en lopen dan weer verder.

In de weerspiegeling van een stalen wand zie ik†temidden van al het voortsnellende volk†een oude, ontheemde man stil staan.†

Met half open mond staart ie terug.†

Niet langer van deze wereld.


Station plattegrond japan


この部分の終わり




shinto philospher's path - versie 2


Om het dagelijks levensgeluk te masseren, richt men zich doorgaans tot shinto. Deze’ weg der goden’ is het geheel aan geloven dat door de eeuwen op het Japanse eiland tot bloei kwam.†

shinto - boomgod 2

Simpel samengevat: een mengelmoes van animisme, sjamanisme, spiritisme en andere stromingen.†




Begraafplaats japan 2


Bij wensen, verlangens, liefde, tegenslag of ziekte heeft Shinto veel te bieden, maar bij de dood staat het enigszins met lege handen.†

Hoe nader het einde, des te liever men zich daarom richt tot het boeddhisme, dat naar verluid een gunstige reÔncarnatie kan bewerkstelligen.

Shinto voor nu, boeddhisme voor later.


Begraafplaats Japan


Gevolg is dat kloosters en tempels de meeste legaten toevallen. Ze staan er goed onderhouden bij, zij het doorgaans wat leeg en verlaten.


tempel japan 3

De Dalai Lama mag graag grappen dat ‘het boeddhisme de enige democratische religie is want iedereen kan boeddha worden’ – al is†boeddhisme†geen religie en verlichting geen kwestie van worden.


tempel japan


Levensgeluk wordt kennelijk vooral geassocieerd met warmte.


shinto - versie 2


この部分の終わり




Tuinen 1


Een vrouw knipt een oude boom bij. Thuis heb ik precies zo’n tangetje, dat ik bewaar voor fijn werk als het doorknippen van een rijgdraad en zo.


tuinen stel


De tuin werd in de vijftiende eeuw aangelegd.

tuin tekening

De bomen en de mensen zijn vele keren vervangen maar de tuin bleef hoe dan ook hetzelfde.†

Een houtsnede uit de begintijd geeft er langszij akte van.


Nergens hangt een stilte bordje. Zou ook overbodig zijn. De stilte die hier hangt is streng van zichzelf. Elk opstandig kiezeltje zou je onmiddellijk kunnen aanwijzen.


japanse tuinen 6


Een bevriend, abstract-werkende kunstenaar merkte ooit op: ‘Je moet de natuur niet in woord of beeld willen weergeven – die is al perfect.’


Boom takken


Japanse tuinen zijn een vorm van samenwerken met de natuur om menselijke symboliek weer te geven.†


Tuinen werker


Misschien is er pas later betekenis aan toegevoegd,†wat maakt het uit.


Tuinen ondersteunde bomen


Zoals hŤt symbool van het boeddhisme: de lotus die uit de modder en door het donkere water zich aan de oppervlakte groeit om zich in het zonlicht te ontvouwen.


Boom ondersteund


Het cultiveren van betekenisvolle tuinen stamt – even als Zen (Chen) - oorspronkelijk uit China. Tijdens de opvolgende eeuwen van isolatie verfijnde Japan de uitvoering ervan.†


tuin sandalen


De eerste buitenlanders die halverwege de negentiende eeuw de tuinen zagen, stonden verbijsterd en schreven er in diepe bewondering over naar huis. Japon en Zen kregen een magisch-mystieke klank in kunstenaarskringen van Wenen tot Parijs.


tuin 3 kopie


Het lijkt me zonneklaar dat deze tuinen binnenlands evenzo een vijftiende eeuwse shogun of boer met verbazing vervulden – en verstilden.

Kyoto ligt in een vruchtbaar en rijk gedeelte van Japan. De bergen tellen honderden oude tempels en tuinen. Eeuwenlang goed onderhouden en gerestaureerd. Zowel de goden als de mensen wonen er beter.


tuin mannen


Zo ver ik weet, is niet duidelijk hoe of waarom de stenen tuinen zijn ontstaan. Zou de overstap van een tuin met een rivierbedding naar alleen een rivierbedding niet het simpele antwoord kunnen zijn?


tuinen - rivierbedding 2


Het verhaal gaat dat Kyoto tijdens de tweede wereldoorlog aan de bombardementen ontsnapte doordat een van de Amerikaanse generaals er ooit z’n honeymoon had doorgebracht.†

この部分の終わり




Pink 6 museumshop


Misschien zorgden de honderdduizenden, bijkans heilige bloesembomen ervoor dat vele oude straatjes in Kyoto aan de algehele naoorlogse, stedelijke vernieuwingsdrift ontkwamen.†


Pink 6


De Japanse lente is tegenwoordig bijkans een internationaal evenement. Een eindeloos aantal foto’s vliegt elk jaar opnieuw door de digitale wereld.


pink fotografen 2


De veelal bejaarde fotografen die elk jaar weer vol vreugde het bloempje vastleggen, horen er inmiddels net zo bij.


 boom kaal gebouw - versie 2


De prunussen serrulata blijken begin maart 2015 nog kaal, nat en donker. De takken vormen fraaie grafische contouren, dat wel.

†Het is nog te vroeg in het seizoen, de kleur moet je er maar bij denken.


pink think pink


‘Hoe mooi zou het hier zijn met zo’n paars-witte gloed…’


pink donker

- Is het ný niet mooi dan?

‘Jawel, je hebt gelijk. Zij zien straks overal roze suikerspin in de bomen hangen. Wij zien de structuur van de bomen, de grillige takken, wij boffen!

Zwijgend lopen we verder langs de rivier.†

Totdat Ais verzucht: ‘Ach, just think pink.’


pink 13


Maar dan, op een ochtend vlak voor vertrek… lang verwacht en toch plotseling gekomen… zoeffff…. in de parken, in de straten…† ineens gaan de donkere takken schuil onder een wolk van wit en rose… overal wit en rose… wit en rose…


Pink 1


Pink 2


pink 3


pink 5


pink 14

‘De Japanners worden er een beetje dronken van,’ volgens een reisboekje.

Eerder een beetje verliefd.

Pink 4 couple


Pink 16


この部分の終わり




Stad aan rivier


’Als het niet verboden is,’ vindt men in het Westen, ‘dan kan het dus.’

Japan denkt anders: ‘Als het niet duidelijk is toegestaan, is het waarschijnlijk verboden.’

Aldus kopiŽren reisboeken elkaar om†‘het Japanse karakter’ toe te lichten.‘Zonder strenge orde geen gelijkheid in een dichtbevolkt land als Japan.’†


salarymen trein metro 3 - versie 2


Regels zijn regels, ook in Japan. Een kale zwemmer moet evenzo een badmuts op. Geen kind, hoe getalenteerd ook, mag een klasje overslaan.

出る釘は打たれる†oftewel†‘uitstekende spijkers dienen te worden ingehamerd’.†

Wantde bevolkingsdichtheid†ligt rond de†349†/km2. Bovendien is veel grond onbewoonbaar.

Een eendere redenering als in dat andere, dichtbevolkte land met maar liefst†509†/km2:†‘Wie z’n hoofd boven het maaiveld uitsteekt…’


pink 14 enkel


この部分の終わり



dorp huisjes - versie 3


Vrijwel direct na de tweede wereldoorlog besloot Japan te herstellen door voluit te kiezen voor industrialisatie. Zo’n keuze is snel en eenvoudig gemaakt als de ambtelijke en zakelijke elite van oudsher bij elkaar over de vloer komt, onderling trouwt en elkaar de baantjes toespeelt.†

In het landschap tussen Komaki en Kanasawa zie je vanuit de trein de beslissing in het landschap terug: ruim baan voor elke vorm van industrie. Soms lopen pijpleidingen of aanvoerwegen op kolossale betonnen schragen dwars over de huizen van het dorp. Kleine, eenvoudige woningen, al dan niet met een autootje voor de deur.


autootjes japan 1


Als Japan al decennia tot de top der wereldeconomieŽn behoort, waar is dan al dat geld gebleven? In de USA staan vele† bruggen op instorten, maar in Japan en China zie je een deel van de exportwinst duidelijk terug in de infrastructuur: een uitgebreid wegennet, een perfect geoutilleerd treinstelsel (met voldoende personeel), goed onderhouden kanalen en waterwerken, vele viaducten, lange bruggen en eindeloze bergtunnels, enzovoorts.


dorp huisjes - versie 2


'Japan is zo groot als CaliforniŽ maar als je het onbewoonbare gedeelte aan vulkanen, berg en bos eraf trekt,’ vermeldt een reisgids, ‘hou je de staat Kentucky over'†(2,5 keer Nederland). Maar met z’n 128 miljoen wonen Japanners vooral bij elkaar langs de kusten.


Bedrijven merken


Zoals in sommige landen alles ten dienste staat van het leger, dient Japan de afgelopen decennia de export-industrie.†

Desondanks kent ook de gemiddelde Japanner nog steeds lange werkweken, kleine uniforme behuizingen en minimale vakantietijd. En dat gaat er in de toekomst niet beter op worden.


eethuisje 4


Volgens ministeriŽle statistieken worden er sinds 2014 meer luiers verkocht voor bejaarden dan voor babies. Over tien jaar zullen er meer inwoners boven de vijfenzestig zijn dan daaronder.†

Toch stelt het land zich nauwelijks open voor immigratie. Van oudsher leidt het eilandgevoel tot een beangstigend nationalisme en xenofobie.


tempel priesters


In de zestiger jaren werd Japan een groot voorbeeld voor de rest van AziŽ. Het maakte toentertijd veel meer indruk dan Engeland of de Verenigde Staten. Van India tot IndonesiŽ kwam je jongeren tegen die Japans leerden. Voor hen was het de taal van een Aziatisch volk dat op eigen kracht economisch mee wist te komen in de vaart der volkeren.†


Japan Inc.


Het China van Mao had – ondanks de vele winkeltjes met een keur aan zwaar gesubsidieerde, vertaalde literatuur en propaganda – lang niet zo’n aanzien. Bovendien hoefde Japan er nagenoeg niets voor te doen.†

De export van landbouwmachines, Toyota taxis, brommers, radio’s, cassetterecorders en andere consumptiegoederen werd door de rest van AziŽ vol bewondering bekeken…†en aangeschaft.

The China incident

Die goodwill is verdwenen. Tegenwoordig leren Aziatische jongeren liever Engels en Chinees.†

Behalve in Japan waar jongeren doorgaans slechts een beetje engels spreken. Ze krijgen op school naar verluidt vooral a strong patriotic education.†







museum 3


De tempel annex museum waar Japanse oorlogshelden worden geŽerd en waar officieel bezoeken telkens ernstige kritiek oproepen, met name uit China.†

Binnen mocht niet worden gefotografeerd. Zelfs als je niets van de tweede wereldoorlog in AziŽ afweet, dan nog begrijpt een weldenkende bezoeker dat de teksten bij de foto’s en voorwerpen Japan van oorlogsmisdaden dienen vrij te pleiten. Als het niet zo’n kromme beeld-spraak was, zou ik zeggen dat ze zich ermee alsnog in eigen voet schieten.


museum 2


Als we†’s middags de bus nemen, zijn we meestal de jongsten. Onderling vechten de oudjes om een zitplaats zo dicht mogelijk bij de uitgang, opdat ze de deur halen voordat de bus weer optrekt.


oud bus


Het respect voor ouderen is van oudsher groot, maar daar kunnen oudjes niet van leven. De lokale winkeldief is vaak grijs.†

‘Een kwart van de oudere daders is tien keer of vaker gearresteerd en was telkens binnen een jaar na elke vrijlating terug in de gevangenis.’ Binnen is gratis eten, warmte, zorg en minder eenzaamheid.

Ondanks de taalbeperking, personeelstekorten, vergrijzing, aardbevingen, orkaangeweld, problemen met kerncentrales, zullen hier in 2020 de Olympische Spelen plaatsvinden.†

Voor de derde keer.

この部分の終わり



Aanbevolen

1. Uit een recensie bij het verschijnen van †‘The Enigma of Japanese Power.’

Van Wolferen JapanKarel van Wolferen hoopt dat zijn boek ‘zal bijdragen tot het besef dat veel van door Japan veroorzaakte internationale problemen niet het gevolg zijn van Japanse kwaadgezindheid. Ze komen voort uit de beperkingen van het politieke systeem dat ik heb beschreven.’

‘Als dit boek dus een wat somber beeld lijkt te schetsen, komt dat doordat de meeste aangename kanten van Japan, zijn schone kunsten, de esthetiek van veel dagelijkse dingen en de vriendelijkheid van de bevolking niet tot mijn onderwerp behoorden.’


2. Voor de 'schone kunsten, de esthetiek van veel dagelijkse dingen†en de vriendelijkheid van de bevolking':

Japan, the paradox of harmony

Japan, the paradox of harmony

door Keiko Hirata en Mark Warschauer†

Yale University†Press 2014

ISBN 978-0-300-18607-9


Over Japan, zie ook: Fallus festival


Monk statue face 1



1. Waarom toen in†Zuid-India

3. Waarom toen in Noord-vietnam

Blog inhoud

Home




















1. Waarom toen die ene foto daar… in Zuid-India


Only in India


‘Only in India’ is een gangbare,†Indiase verzuchting.


Man huis


Terwijl we in de namiddagzon stilstaan bij een huis in een boeren-dorpje, komt er van het aangrenzende rijstveld een man aangerend. Ik denk dat hij denkt dat ik er een foto van ga nemen. Hijgend gaat hij er breed voor staan, glunderend van trots.†

Wat kan ik anders dan m’n cameraatje in de aanslag nemen. Maar toch ook omdat ik tegelijkertijd denk: kijk, dŗt noem je nou ’n matje.†

Grijs, maar toch.

‘Why blue?’ vraag ik hem om ’n beetje contact te maken. Meteen is hij nÚg enthousiaster, spreid z’n armen breeduit en roept met donderende stem: ‘Powerrrfullll..! Shiiiining..! Whiiiite..! Bleuuuuuu..!’†

Overdonderd, met een stapje achteruit, vraag ik: 'Yes… but why blue?'

Enthousiast buldert hij opnieuw: ’Powerrrful..! Shiiiining..! Whiiiite..! Bleuuuuuu..!’†

En dat dan nog een paar keer. Met de armen wijd alsof hij ons wil omarmen.

‘Volgens mij...’ denkt Ais hardop, ‘...haalt hij een tv-reclame aan... van pak waspoeder of zo… misschien is dat 't enige toepasselijke Engels dat hij kent….’

.–.–.–.–.–.


Blazers


Het zit ‘m in het rietje, het juiste rietje. Meestal maakt de muzikant ze zelf van twee schijfjes bamboe, samengebonden met een draadje.†

Een mooi, vloeiend geluid krijg je†door het rietje van tevoren een kwartiertje in je mond te laten weken.†

Gezien het voorraadje om z’n nek, neemt hij geen enkel risico, het baantje is te belangrijk voor hem, als gelovige of als vader van een jong gezin of beide.

.–.–.–.–.–.

Winkeltje


In de namiddag komt hij op een ijzeren Indiaas rijwiel aanfietsen met zijn handeltje: van alles uit eigen tuin.†

Graag had ik gewacht tot die ene spaarlamp zou ontbranden. De schaduwen zouden tegengesteld liggen, zijn stee zou nog even hoog maar menselijker zijn.†

Maar toch, klein negeert hier groot en brengt het onomwonden terug tot de menselijke maat.†

Uiteindelijk bepaalt de betaler – desnoods eeuwen later.

.–.–.–.–.–.

Telefoon


De Cubaanse aanblik, het verdubbelde (of gehalveerde) huisnummer, de krijttekeningen op de stoep om Lakshmi (licht en liefde) binnen uit te nodigen, het keurig opgeruimde trap-naaimachientje, de vrijpostige P-29 aantekeningen van controlerende beambten, de noodleidingen door het raam?†

Nee, waarom zit er toch achter de publieke telefoon een stootkussentje? Maakte de groene paal in het verleden al te heftige gesprekken mee?

.–.–.–.–.–.

Behind stage


Nood breekt wetten. Als ruimte in de binnenstad schaars en duur wordt, moeten ook de goden 'n beetje inschikken. Maar ze mogen niet klagen. Al eeuwen werken de kleermakers voor de tempel†gratis. Ze maken versiersels voor de praalwagens, danskostuums en andere spirituele franje. Hun kostje wordt gekocht via de achteringang aan de straatkant. Met het zomen van gordijnen, bijvoorbeeld.

.–.–.–.–.–.

Mannenbankje


Een reservebankje. Terzijde van een verschrikkelijk drukke markt. Ik vraag en krijg toestemming. Maar ze kunnen zich niet goed voorstellen dat ik hýn moet hebben.†

De linkerman wil me helpen en wijst naar naar iets interessanter achter me. De middelman zoekt een verklaring voor m'n aandacht achter zich, de politieke aanplakbiljetten. De rechterman valt stil, zwijgt en trekt zich terug omdat ik uiteraard die andere twee moet hebben.

.–.–.–.–.–.

tempelolifant 3


Na zovele jaren kent ze het dagelijkse tempelritueel tot in den treure. De dienstdoende priester geeft haar een rood-gele klodder op het voorhoofd. Iets eetbaars zit er nooit bij.

Tempelolifant

Dan komt er een nieuwsgierig joch bij staan.†Dat soort jochies kent ze wel. Zonder dat haar bewaker het bemerkt,†glijdt haar slurf soepel achterlangs naar z’n kontzakje. Binnen een seconde weet ze dat er niets eetbaars in zit en keert plichtsgetrouw terug naar de priester met z’n karige schaal.†

Overrompeld neem ik alsnog vlug een foto om de gemiste foto niet te vergeten.†


Tempelolifant 2

Zonder twijfel en zonder iets te raken.

.–.–.–.–.–.


toeristen – Versie 3


Milieubewuste keuze van de twee vriendinnen? Of gewoon moe? De riksja-rijder beweerde hun hotel te kennen. Zij betwijfelden het maar waren verdwaald in de oude stad. Onderhand hadden ze allang moeten uitstappen, maar pfff, ze zitten zo lekker.†

Decennia lang gingen mannen in grote delen van AziŽ liever lopen dan op de fiets. Zo’n ‘magere Honda’ toonde aan dat je te arm was voor een brommer of taxi. Tot de komst van de mountainbike. Die was hip, sportief en duurder. Je kon ermee gezien worden, ook al ging het ten koste van je nek en rug.

In de tachtiger jaren, bij de opkomst van een eindeloze stroom brommers en motoren werden riksja’s uit de meeste steden verbannen. Hun breedte, tempo en wachten op klanten veroorzaakte verstoppingen. Nu de smog onleefbaar wordt, twijfelt men ze weer toe te staan.

Een betere oplossing: iedereen†zo mogelijk op de fiets. Het zou tevens meer inhoud geven aan de emancipatie van de vrouw dan achter het stuur van een auto.†

.–.–.–.–.–.


Politie bescherming


- Waarom staan er twee soldaten met geweren naast het godsbeeld?

‘Security,’ legt het groepje jongeren uit.

- God needs security?

‘Of course, this is a very powerful god.’

- If powerful, god is quite capable to manage himself, isn’t he?

‘O, I see. No, not like that. Anybody powerful always is accompanied by security. Anywhere.’

.–.–.–.–.–.

Picknick echtpaar


Soms laten ze zich loodrecht uit de lucht vallen om iets van je bord te pikken. Of ze volgen een tijdlang op afstand, het juiste moment afwachtend. Indiase kraaien zijn schrander en slim, maar hun benadering is hier ronduit geniaal.†

.–.–.–.–.–.

Building with bamboo sticks


Oud Brits-koloniaal gebouw wordt omgebouwd tot kapitale villa. Met uitzicht op zee. Affiche en metalen steiger duiden op een professionele aanpak.†

Steigers

Achter wonen geen mensen – om ’t op z’n Amsterdams te zeggen.†

Achter blijken traditionele bamboepalen te volstaan.



Wanneer een aannemer een groot bouwwerk voltooide, vroeg hij tot voor kort soms aan de lokale bevolking de palen te verwijderen; mochten ze houden.†

Totdat er in de negentiger jaren een wet kwam die hen verantwoordelijk stelde voor de aldus ontstane chaos, gewonden en soms zelfs doden.

.–.–.–.–.–.

Museum


Eeuwen geleden gehakt uit hardsteen. Terechtgekomen naast stampende klimaatbeheersingsapparatuur.†Op een plek waar ooit een luikje volstond. Maar ze zijn binnen.†

Binnen de muren van een museum.

.–.–.–.–.–.

Buren


Die ene boom. Waarom werden alle naar links groeiende takken afgezaagd?†Groeit ie nu†veiligheidshalve†naar rechts? Onder de schaduw ervan had de linker hoeve niet zo’n zware kap hoeven aan te brengen, niet?†

Ach, de terracotta potten†drogen natuurlijk beter in direct zonlicht.

.–.–.–.–.–.

dorpskapper


Kijkt de dorpskapper zo boos op vanwege z’n boekhouding? Of ziet hij meteen dat ik dat ik recentelijk nog werd geknipt?†

In dit gehucht komen zelden tot nooit witte toeristen. Waarom heeft hij dan een poster van een blanke buitenlander als reclame hangen? Het blonde kapsel is allesbehalve modern. Weet hij dat?

Hij had voor de foto niet hoeven op te kijken, het is de tweespalt tussen de symbolen die hij aanbracht voor meer†succes met de omzet –†rechts het traditionele huisaltaartje en links de nieuwe, neoliberale economie – die ik wilde vastleggen.

.–.–.–.–.–.


Theetuinen 2


De theetuinen van Munnar. Nog vroeg in de ochtend.†Dik staande dauw en stilte. Onmogelijk in een foto te vangen, maar toch.

Ineens scheurt er een kleine scootertaxi achter een mistige uitloop vandaan. Ineens is het schurende geluid van een sputterend naaimachientje allesbepalend.†

Toch ook wel weer knap dat ie zo hoog wist te klimmen.


Theetuinen 4

.–.–.–.–.–.



Beeld met fiets


De tempel als theater.

Stel: samen met de makers van het eeuwenoude, hardstenen beeld kijk ik naar dit tafereel bij de tempelingang, zoekend naar de betekenis en bedoeling ervan.

Wellicht zullen ze grote lol hebben.

Ahum, tijdelijke, zeer vergankelijke lol.

.–.–.–.–.–.


‘Geschiedenis wordt geschreven door de winnaars.’

Internet schrijft deze uitspraak toe aan Orson Welles, Herman GŲring, Winston†Churchill – en wie al niet.

Een betere variant lijkt me:†'Geschiedenis wordtherschreven door de winnaars.’


'Extrimist' – Versie 2


In een kleine, locale Ghandi museum in Tamiul Nadu plaatst men woorden als ‘extremist, terrorist, vijand van het volk’ standaard tussen aanhalingstekens.†

Mede gezien hun krappe budget, lijkt me dit verstandig in een land, een sub-continent feitelijk, met ontelbare, lokale burgeroorlogen sinds 15 augustus 1947.

.–.–.–.–.–.


 visum - versie 2

Nog lichtelijk geÔrriteerd, vertel ik hoe ingewikkeld het verkrijgen van een visum voor India is geworden. Hoe ze ergens ver buiten de stad bio-metrische foto’s van je nemen en je gegevens verwerken tot je portret op een visum-sticker.

‘Ach, dat is een of ander goedkoop programma,’ zegt een Amerikaan die wel vaker langskomt.†

Z’n badinerend toontje stoort me, temeer omdat hij volstrekt digibeet is.

- Kijk, het ziet er heel sophisticated uit!

‘Hm, looks quite simple to me.’

Grrrr.

Twee weken later, op de dag van aankomst, zie ik op een marktje in Delhi een t-shirt van Che Gueverra hangen:


Market


.–.–.–.–.–.


Soms zie je een foto pas echt naderhand. Het ging om de bediendes van rijke huizen in Pondicherry die tijdens de siŽsta op de stoep een spelletje spelen.

Puducherry

Pas later valt het frisse groen tegen het grijsblauw op. En nog mooier: de witte lijn naar links en de bescherming biedende buiging van de boom naar rechts.†Soms heb je mazzel.

Vaak eigenlijk.

.–.–.–.–.–.


Paleis


Over een krakende parketvloer van een oude paleiszaal naar een rijtje krakkemikkige vitrines met plastic fineer. Onder het licht van neonbuisjes staat een twintigtal magnifieke beelden opgesteld.

Shiva 3Shiva 1

Waaronder dat ťne beeld. Waarvan je de rest van je leven precies zal weten waar en wanneer de ontmoeting plaats-vond.

Volgens een miniem bordje komt deze Chola-beeltenis van Shiva uit recente opgravingen en dateert het uit 12de eeuw.†

Eigenlijk behoeft het geen context. Tijdloos prachtig.†

De houding suggereert dat hij op Nandi leunt, de heilige koe, gulle geefster van melk, mest en meer.†

De opening in de oorlel is zo groot doordat men ter versiering er bamboepijpjes in aanbracht. Zoals ook een boeddhabeeld lange oorlellen heeft met een streep in het midden.

Shiva 4

In het paleismuseum biedt de suppoost zich aan als gids. Tegen een ‘as you like’ -vergoeding. Het dient overduidelijk z’n oude dag bij te spijkeren.

‘Dit beeld,’ vertelt hij, iets naar voren hellend, ‘vertrok vorig jaar naar de Verenigde Staten.’†

Om z’n woorden wat drama te geven, kijkt hij even over z’n schouder. Dat lukt niet zo makkelijk meer, hij moet ervan hoesten.

In de nacht werd Shiva door een Amerikaans militair vliegtuig meegenomen. Op een ochtend stond hij ineens weer op z’n plek.†

‘Een weekje Washington, zegt men.’

Gratis inside information, m’n vergoeding werd kennelijk gewaardeerd. Ik vraag maar niet of de premier van India er wellicht op bezoek was.

Handen


.–.–.–.–.–.


Divine family 2


Zo boven… en†zo weer beneden.†

Begonnen als goddelijke wereld,†geŽindigd als aards antiek.


Heritage


.–.–.–.–.–.


Nandi priest


Al jaren wachten ze gezamelijk op klandizie. De Nandi op restauratie bijdragen aan een eeuwenoud tempelcomplex, de†baba op z'n dagelijks kostje.

In de nisjes achter hen prijken oude fresco's op de muur.†


schildering 2


Vele ervan lijden aan hedendaags vandalisme.

Sommige aan een achttiende eeuwse variant ervan.†


schildering


.–.–.–.–.–.

Ais Loupatty


Foodselfies zijn een plaag, zeker. Al helemaal met bediening erbij. De foto krijgt iets koloniaals, niet?†

Toch kun je er anders naar kijken.†

Ondanksťndankzij de†VOC wordt hier, eeuwen later, een Molukse Nederlander gefeteerd.†


VOC



.–.–.–.–.–.

Kind deur


Namaskar!


2. Waarom toen in†Japan

3. Waarom toen in Noord-Vietnam


Blog inhoud

Home





















Inleiding: Een nagelaten koffer




Inleiding

Na haar overlijden in de zomer van†2000†ontruimden een groepje oudere vriendinnen haar woning. Alles aan documenten, brieven en foto’s legden ze bij elkaar in een oude koffer die er stond.

Els van den Berg was een bewaarster, van brieven en plantenstekjes.†Ze onderhield contacten en bewaarde de brieven, kaartjes en krabbeltjes, of ze nu uit Amerika, AziŽ of Afrika kwamen. Het lag allemaal jarenlang her en der weggestopt in de tamelijk kale woning†aan de Oude Waal, het stukje gracht tussen de Binnenbantammer en de Schreierstoren, tussen de Chinees-Indische buurt en de oude vertrekplaats naar verre oorden.

De weinige familie die Els op latere leeftijd nog had, woonde in CaliforniŽ en was te oud om over te vliegen voor haar overlijden. Even leek het erop dat niemand het woord zou nemen bij de crematie. Om toch te laten weten wat voor bijzonder mens er heen was gegaan, stelde ik op het laatste moment een summiere levensbeschrijving op en deelde deze, samen met een recente foto, uit bij de ingang.†


ELS VAN DEN BERG 2


Waarschijnlijk kwam het hierdoor dat een maand later de oude koffer bij mij werd afgeleverd. Uit liefde en respect hadden de vriendinnen tijdens het huis uitruimen van alles opzij gelegd, in een speciale koffer, zonder te weten wat ze er eigenlijk verder mee aan moesten.

Alsof ik dat zou weten.†Zestien jaar lang lag de koffer op een hoge, droge plek in het berghok. Soms keek ik erin, kreeg geen idee en tilde ‘m maar weer terug; wegdoen kon ik niet.†

Afgelopen zomer was er tijd om de inhoud eens goed te bekijken, lezen en te ordenen. Het idee kwam vanzelf: laat me alsnog een monumentje voor Els samenstellen. Wat privacy betreft is het alleen maar goed dat het er zestien jaar†verstreken zijn; haar generatie is inmiddels over de negentig of overleden.

Met wat goede wil past dit koffer-verhaal wel tussen voorgaande artikelen als†niet dit, niet dat†over mensen die verlichting voor zichzelf zoeken en†een bijzonder beeld†over mensen die verlichting voor iedereen proberen te bewerkstelligen.

Els kun je zonder twijfel bij de laatsten rekenen. Je zou haar een aardse bodhisattva kunnen noemen, maar daar hebben we al eeuwen een eenvoudige,†duidelijke omschrijving voor:†een goed mens.


Half vergane luchtbrieven uit Batavia, haarscherpe huwelijksfoto’s, vale geboortekaartjes met roze of blauwe lintjes, briefkaarten van2, 4†en†8cent, ansichten in vette vierkleurendruk, halve toegangskaartjes, gerechtelijke stukken voorzien van Nederlands-Indische zegels en stempels, verlopen tropen-aandelen in duurdruk, het boekje Soldaat in IndiŽ, persoonsbewijzen in Japans handschrift, uit elkaar gevallen zak-agendaatjes, Setoewo, de tijger door J. Fabricius, kwitanties in ƒ-teken, overheidsbrochures†‘aan onze repatrieerende landgenoten’, ongeduldig opengescheurde aerograms uit Biafra en Bangladesh, een honderdtal liefdesbrieven van the father of urban farming, nieuwjaarskaarten uit heel de wereld, leeg-gescheurde vliegtickets, gedroogde takjes in oude reisgidsjes…

Pas na dagen van schifting en sortering heb ik de begindraad te pakken: enkele gerechtelijke doorslagen uit Palembang, Sumatra, anno†1934, alsmede het†besef dat de inhoud niet met Els begint maar met haar mysterieuze moeder, Johanna Kuhfusz.


Inhoud Traveloque Zuid India

Transit

Transit:†Twee werelden spiegelen zich op een vliegveld: een Nepalese contract-arbeider en†een†Hollandse toerist verdrijven samen de verveling tijdens een standaard vertraging van Air India.



Pondicherri

PondicherryMirra, Aurodindo, de heliostat, de banyan boom.†

Over de romance tussen een Indiase†charmeur en een verlaten, rijke vrouw uit Parijs – beiden met 'n dubieuze reputatie – en hun spirituele nalatenschap.


Gopuram

Gopurams††Vanaf vrijwel elke tempel in dorp of stad doen ze mee. Van boven de ingang van een boeren-huis of een oud paleis kijken ze naar het dagelijkse leven. Vrolijke beelden – maar de Indiase jetset schaamt zich en wil ze het weg hebben.†

De vuile was van de VOC

De vuile was van de†VOCHeeft Holland dan toch nog nalatenschap in India? De wasserij uit de zeventiende eeuw bestaat nog steeds – dankzij markante werknemers.


Pallave dynasty

Pallave dynastieFoto’s van werkelijk onbegrijpelijke, neolitische bouwwerken uit de vierde tot negende eeuw in Zuid-India.



Theetuinen

De theetuinen van Munnaren†de grandioze bomen van Kochi.†

Foto’s van een prachtige streek waar ik elk jaar wel zou willen overwinteren.




Tot slot

Tot slotOver oude vertrouwde vooringenomenheid. Waarom is Zuid-India zo volstrekt anders dan het middengedeelte.




Inhoud van Een nagelaten koffer


Els Adele van den Berg label

Toelichting

Hoe de koffer bij mij terechtkwam.



Els van den Berg

Deel 1IndiŽ

Omringd door moerassen en vergeven van muggen ligt de kleine erts- en oliehaven er vervuild en treurig bij. Zo achtergelaten heeft Johanna er nog weinig te zoeken. Ze is er niet geboren, is er nog wel ’n jaartje naar de mulo geweest maar daar weer vanaf gegaan zodra ze de veertien jaar oudere, handelsgeŽmployeerde Johan van den Berg ontmoette. Ze raakte zwanger, werd zestien en trouwde – in die volgorde.


Indische familie op strand vijftiger jaren

Deel 2†Weg van daar††

Zo’n 300.000 mensen repatriŽren. In Nederland Door Omstandigheden.†

Over identiteitsbewijzen, de†‘thuis’reis, de Hollandse ‘voorwaarden’ – en het afscheid van achterblijvers.


Indisch gezin in Nederland 1950 kopie

Deel 3Terug, blijven of verder?††

Aankomst in pension-houdend Nederland. Met de trein naar familieleden in Zwitserland.†Bijeenkomsten, feestjes en herinneringen.†Het besef dat men niet zozeer in een land woont alswel in een taal. Door naar CaliforniŽ?


Deel 4Naar de VS en Biafra††

krantenknipsel els van den berg Biafra 71? (Els

Twee zusjes vertrekken per schip van Rotterdam naar Amerika. Al snel daarop komen de ouders tijdens kerst op bezoek. Pa opent – met speciale toestemming van de Nederlandse Bank – een†spaarrekening in de USA. Na een†televisie-aktie geeft Els zich op bij de stichting Terres des Hommes en vertrekt als kinderverpleegster naar Biafra.


Extra:The Moluccans

The Moluccans Ais Loupatty

Aangezien de koffer heel weinig bevat over de ervaringen van beide zusjes in†CaliforniŽ, staat hier een ingelast artikel dat Ais Loupatty in 1985†schreef voor het Molukse maandblad Tjengkeh na een bezoek aan Molukkers die in dezelfde tijd naar de USA waren doorgereisd.


Jac Smit agriculture

Deel 5Verliefd in Bangla Desh††

Na Biafra is het voor Els moeilijk wennen in Amsterdam. De†actie Eten voor India zorgt ervoor dat ze via Terres des Hommes naar Bangla Desh kan vertrekken.†

Ze ontmoet er een gerennomeerde Amerikaanse expert die onderzoeken doet naar alternatieve voedselvoorzieningen op kleinere schaal. Ze raken verliefd en schrijven jarenlang elkaar vele brieven.


 Emma Kinderziekenhuis Oude Waal Els van den Berg

NawoordThuis aan de Oude Waal†

Eenmaal thuis aan de Oude Waal bewaart Els weinig nieuws meer. Het is echter de tijd dat ik haar leer kennen. Ze werkt als nachtzuster in het Emma Kinderziekenhuis met kankerpatiŽntjes. Het werk valt haar zwaar. De vele Amsterdamse trappen trouwens ook. Ten tijde van krakers is ze zielsblij met haar tuintje vol zonnebloemen om de hoek, ook al ligt die soms vol met naalden van de vele junken in de buurt.


Els Emma






Toelichting Samuel van de Putte

Europeans 18th century


De Marco Polo van de Lage Landen’ noemt de Brit George Bogle hem in z’n reisverslag van Tibet uit†1774.

In andere oude reisboeken staat hij soms met eenzelfde verwondering in een voetnoot vermeld als ‘the Mandarin from Middleburgh’.

Uiteraard trokken in zijn tijd reeds vele Europeanen de wereld in – jezuÔeten, kapucijners, koopvaarders – maar vrijwel niemand die overland reisde. Laat staan alleen, laat staan zo’n dertig jaar lang.

Behalve enkele nagelaten kaarten en contracten was er verder nauwelijks iets over de man bekend. Na dertig jaar omzwerving gaf Samuel namelijk vanaf z’n sterfbed te Batavia de opdracht om al zijn paperassen te verbranden.†Onbegrijpelijk.†

Was hij na zolang alleen onderweg een dwaze zonderling geworden – of was hij na z'n jarenlange verblijf bij de lama’s in Lhasa dat juist niet? Vanaf de zeventiger jaren bleef het me intrigeren.†

De oude reisboeken die je toen nog kon vinden in bizarre bibliotheken als de Kaiser Library te Kathmandu of op hoge plankjes in boekwinkels te Darjeeling, leverden echter niets op.

Totdat in†1987†‘Een Mandarijn uit Vlissingen’ verscheen.†

In hun†onbedoelde publicatie van een restantprobeerden Frank Lequin en Albert Meijer alle schrijfsels en snippers over Samuel uit bibliotheken en archieven bij elkaar te brengen.

‘De rest van Samuels leven kan nog slechts ingevuld worden met een historische roman,’ vond Frank Lequin tijdens het radio-interview dat ik toentertijd met de twee samenstellers had.

Dat vond ik niet. Het kan bijvoorbeeld interessant zijn om alsnog Samuels voetsporen te volgen – al dan niet concreet.

In†2003†verscheen†Tibetaanse Perziken†van Carolijn Visser. Zij volgde de kaart van Tibet die Samuel op een stukje perkament had geschetst. Het reisboek bevat echter voornamelijk haar eigen ervaringen onderweg.

Toch valt er – zonder te romantiseren – een uitgebreider beeld van Samuel te schetsen door aan te geven waar, wanneer en met wie hij onderweg te maken kreeg.†

Laat ik zelf ‘ns een poging doen.

Om niet elke tweede zin met ‘misschien’ of ‘het zou kunnen dat’ te beginnen, maak ik soms keuzes die het meest voor de hand liggen. Als Samuel met Egmond en andere vrienden vertrekt, bijvoorbeeld, neem ik aan dat zij – net als de meeste anderen in die tijd – zich laten inschepen voor Calais.

Misschien lukt het me door hem digitaal na te reizen alsnog een antwoord te vinden – een vermoeden is ook goed – op de vraag waarom Samuel vlak voor z’n dood ervoor koos al z’n sporen te wissen.


tAll photographs and texts © Kashba, Ais Loupatty & Ton Lankreijer. Webdesign: William Loupatty.